Cơ thể con người đang bước vào một kỷ nguyên mới, từ những thiết bị đeo nhỏ gọn đến các hệ thống AI phức tạp, sức khỏe không còn là thứ được kiểm tra định kỳ mà trở thành dòng dữ liệu liên tục, giúp dự báo sớm bệnh tật.
KỶ NGUYÊN “ĐỌC VỊ” CƠ THỂ
Đo mọi chỉ số cơ thể là cách gọi phổ biến của xu hướng định lượng bản thân, trong đó cơ thể con người được biến thành một hệ thống dữ liệu sinh học liên tục. Thay vì chỉ khám sức khỏe vài tháng hoặc vài năm một lần, mô hình mới dựa trên việc ghi nhận dữ liệu 24/7 thông qua đồng hồ thông minh, nhẫn thông minh, cảm biến sinh học, thiết bị theo dõi giấc ngủ và các ứng dụng AI sức khỏe.
Những hệ thống này không chỉ đo nhịp tim, số bước chân hay lượng calo tiêu hao mà còn theo dõi HRV, SpO2, nhiệt độ cơ thể, mức độ stress, chất lượng giấc ngủ, glucose liên tục và nhiều chỉ số chuyển hóa khác theo thời gian thực. Các nhà nghiên cứu gọi đây là quá trình hiểu cơ thể thông qua dữ liệu số.
Điểm khác biệt lớn nhất của kỷ nguyên mới nằm ở việc dữ liệu không còn chỉ dùng để ghi nhận sau khi sự việc xảy ra mà đang được AI sử dụng để dự đoán nguy cơ sức khỏe trước khi triệu chứng xuất hiện.
Các hệ thống thiết bị đeo thông minh hiện đại bắt đầu chuyển từ theo dõi sức khỏe sang dự báo sức khỏe, nơi thuật toán học được xu hướng giấc ngủ, stress, nhịp tim hoặc biến động sinh học bất thường để cảnh báo sớm nguy cơ bệnh tim mạch, kiệt sức hoặc rối loạn chuyển hóa.
Theo Statista, hơn 1,4 tỷ người toàn cầu sử dụng các dịch vụ sức khỏe số trong năm 2025 bao gồm smartwatch, y tế từ xa và ứng dụng theo dõi sức khỏe. Các hãng công nghệ hiện xem dữ liệu cơ thể là lớp dữ liệu mới có giá trị tương đương dữ liệu Internet hay mạng xã hội trước đây.
Nhiều khảo sát gần đây cho thấy thiết bị đeo không còn đơn thuần là phụ kiện công nghệ mà đang tác động trực tiếp đến hành vi sức khỏe. Theo một khảo sát Ipsos tại châu Âu năm 2025, hơn 80% người dùng smartwatch ghi nhận sự thay đổi tích cực về vận động, giấc ngủ hoặc ý thức chăm sóc sức khỏe sau khi theo dõi dữ liệu cơ thể thường xuyên. 78% người tham gia khảo sát cho rằng các lựa chọn sống hàng ngày có liên hệ trực tiếp với dữ liệu sức khỏe mà thiết bị hiển thị.
Thiết bị đeo thông minh có tốc độ phổ cập tăng nhanh chưa từng có. IDC cho biết thị trường thiết bị đeo toàn cầu đã đạt khoảng 611,5 triệu thiết bị xuất xưởng trong năm 2025, tăng hơn 9% so với năm trước. Smartwatch tiếp tục là phân khúc tăng trưởng lớn nhất nhờ nhu cầu theo dõi sức khỏe và thay thế điện thoại trong một số tác vụ hàng ngày.
Trong giai đoạn tới, lượng thiết bị đeo toàn cầu được dự báo chỉ tăng nhẹ khoảng 2,2% vào năm 2026 (Nguồn: IDC)
Trong giai đoạn tới, lượng thiết bị đeo toàn cầu được dự báo chỉ tăng nhẹ khoảng 2,2% vào năm 2026 do chịu tác động từ tình trạng thiếu hụt linh kiện bộ nhớ, khiến giá bán trung bình có xu hướng tăng lên.
Sang năm 2027, tăng trưởng được kỳ vọng cải thiện lên khoảng 2,8% khi nguồn cung dần ổn định trở lại. Cùng lúc đó, IDC cho rằng các định dạng thiết bị mới như nhẫn thông minh và kính thông minh không màn hình sẽ ngày càng phổ biến, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển dài hạn của thị trường thiết bị đeo.
HIỆN ĐẠI HAY "HẠI ĐIỆN"
Song song với sự bùng nổ của thiết bị theo dõi sức khỏe cá nhân là một loạt tranh cãi ngày càng lớn về quyền riêng tư sinh học. Khác với dữ liệu mạng xã hội hay lịch sử tìm kiếm Internet, dữ liệu cơ thể chứa những thông tin cực kỳ nhạy cảm như nhịp tim, mức độ stress, chất lượng giấc ngủ, hormone, vị trí di chuyển, thói quen sinh hoạt và trạng thái cảm xúc theo thời gian thực.
Các chuyên gia cho rằng đây là lớp dữ liệu riêng tư sâu nhất từng được số hóa vì nó phản ánh trực tiếp trạng thái sinh học và hành vi đời sống hàng ngày. Trong nhiều trường hợp, thuật toán thậm chí có thể suy đoán tình trạng sức khỏe tâm thần, nguy cơ bệnh tật hoặc mức độ kiệt sức của một cá nhân chỉ từ biến động sinh học kéo dài.
Nhiều học giả công nghệ và xã hội học gọi giai đoạn hiện nay là sự hình thành của nền kinh tế dữ liệu cơ thể. Trong mô hình này, dữ liệu sinh học trở thành tài sản thương mại có giá trị lớn đối với các công ty công nghệ, bảo hiểm, quảng cáo và AI y tế.
Nhà nghiên cứu Shoshana Zuboff, tác giả cuốn The Age of Surveillance Capitalism cho rằng, chủ nghĩa tư bản giám sát đang mở rộng từ hành vi trực tuyến sang chính cơ thể con người, nơi các công ty không chỉ theo dõi hành động mà còn phân tích trạng thái sinh học để dự đoán và định hướng hành vi tiêu dùng.
Các nghiên cứu gần đây cũng liên tục cảnh báo về hiện tượng khai thác dữ liệu cơ thể quy mô lớn thông qua thiết bị đeo và ứng dụng sức khỏe mà phần lớn người dùng không hiểu đầy đủ dữ liệu của mình được lưu trữ, chia sẻ hoặc bán như thế nào.
Một rủi ro khác đang được giới tâm lý học chú ý là trạng thái lo âu sức khỏe do theo dõi cơ thể quá mức. Khi các ứng dụng liên tục hiển thị điểm số giấc ngủ, mức stress, HRV hay nhịp tim bất thường, nhiều người bắt đầu hình thành sự ám ảnh với dữ liệu sinh học của chính mình.
Một số nghiên cứu cho thấy việc kiểm tra liên tục các chỉ số sức khỏe có thể khiến stress tăng lên thay vì giảm xuống, đặc biệt ở những người có xu hướng lo âu hoặc cầu toàn.
Các chuyên gia gọi hiện tượng này là orthosomnia, tức nỗi ám ảnh phải đạt giấc ngủ hoàn hảo dựa trên điểm số từ thiết bị đeo. Một bài tổng quan công bố trên National Institutes of Health cho thấy thiết bị đeo thông minh có thể tạo ra trạng thái phụ thuộc vào ứng dụng, nơi người dùng dần tin vào thuật toán hơn cảm nhận cơ thể thực tế.
Độ chính xác của dữ liệu cũng là một vấn đề lớn. Phần lớn thiết bị đeo hiện nay không được xem là thiết bị y tế chuyên nghiệp và nhiều chỉ số chỉ mang tính tham khảo. Các nghiên cứu cho thấy cảm biến quang học trên smartwatch có thể sai lệch khi vận động mạnh, đổ mồ hôi nhiều hoặc trong điều kiện ánh sáng phức tạp.
Một số nghiên cứu đăng trên JAMA Network và National Institutes of Health còn ghi nhận sai số khác nhau giữa các nhóm màu da do công nghệ cảm biến ánh sáng hoạt động kém chính xác hơn trên da sẫm màu. Đặc biệt, chỉ số SpO2 trên nhiều smartwatch từng bị tranh cãi vì độ lệch đáng kể so với thiết bị y tế lâm sàng trong một số tình huống thực tế.
Ngoài sai lệch kỹ thuật, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc biến sức khỏe thành các điểm số và biểu đồ có thể khiến con người hiểu sai về cơ thể. Nhiều chỉ số như căng thẳng hiện chưa có tiêu chuẩn y khoa thống nhất nhưng lại được trình bày như những đánh giá chính xác tuyệt đối. Điều này tạo ra nguy cơ người dùng tự chẩn đoán hoặc thay đổi hành vi sức khỏe dựa trên dữ liệu chưa đủ độ tin cậy.
Trước tốc độ phát triển quá nhanh của ngành thiết bị đeo thông minh WHO hiện đang thúc đẩy xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế cho dữ liệu thiết bị đeo nhằm tăng tính minh bạch, khả năng liên thông dữ liệu và độ tin cậy lâm sàng.
WHO cho rằng nếu không có khung quản lý rõ ràng, dữ liệu sức khỏe cá nhân có thể trở thành một trong những lĩnh vực rủi ro lớn nhất của thời đại AI và y tế số.
KỊCH BẢN LỪA ĐẢO MUA BÁN
Bên cạnh những rủi ro mang tính vô hình như quyền riêng tư hay sức khỏe tinh thần, thực tế còn cho thấy các nguy cơ đã bước ra khỏi không gian dữ liệu để hiện hữu rõ ràng hơn trong đời sống, đặc biệt là các thủ đoạn lừa đảo và giả mạo trên môi trường mạng.
Tại Việt Nam, cơ quan chức năng từng thu giữ hàng chục nghìn thiết bị điện tử, trong đó có cả các thiết bị đeo thông minh giả, phản ánh tình trạng buôn bán hàng giả trên không gian mạng vẫn diễn biến phức tạp.
Cụ thể, ngày 22/4/2025, đơn vị này phối hợp với Cơ quan An ninh điều tra Công an thành phố Hà Nội tiến hành khám xét địa điểm tập kết, cất giữ hàng hóa của các đối tượng tại xã Tân Triều, huyện Thanh Trì. Qua đó, lực lượng chức năng thu giữ khoảng 25.500 thiết bị điện tử, trong đó có 12.200 đồng hồ thông minh.
Theo điều tra, các đối tượng tiếp cận khách hàng thông qua quảng cáo trên Facebook rồi dẫn dụ người dùng truy cập vào các website giả mạo có giao diện giống hệt trang chính hãng.
Sau khi người mua điền thông tin cá nhân và địa chỉ đặt hàng, nhân viên tư vấn sẽ nhanh chóng liên hệ xác nhận đơn. Hàng hóa sau đó được đóng gói, dán nhãn như sản phẩm chính hãng và chuyển qua các đơn vị vận chuyển khác nhau để giao đến tay người tiêu dùng, nhằm tránh bị truy vết hoặc phát hiện từ cơ quan chức năng.
Liên quan tới lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ngày 7/5/2026, Công an thành phố Hà Nội thông tin về việc đã triệt phá thủ đoạn lập fanpage mạo danh để chiếm đoạt tiền đặt cọc mua hàng.
Các đối tượng dựng nhiều fanpage giả mạo với tên gọi, hình ảnh, logo gần giống trang chính chủ, đồng thời cắt ghép video, sử dụng nội dung đánh giá của người dùng thật nhằm tạo dựng uy tín giả.
Những fanpage này thường quảng cáo các sản phẩm đồng hồ thông minh với mức giá thấp hơn thị trường từ 20 – 40%, kèm theo các lời cam kết như hàng chính hãng, bảo hành đầy đủ.
Khi có người quan tâm, các đối tượng nhanh chóng tư vấn và yêu cầu chuyển tiền đặt cọc để giữ suất mua hoặc đặt đơn, với số tiền từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng.
Sau khi nhận tiền, chúng cắt đứt liên lạc, chặn tài khoản và xóa fanpage, tiếp tục dẫn dắt nạn nhân chuyển thêm tiền bằng các lý do như phí hải quan, phí vận chuyển hay mã vận đơn giả.
Nhiều nạn nhân chỉ phát hiện bị lừa khi không nhận được hàng và không thể liên hệ lại người bán. Trong không ít trường hợp, số tiền bị chiếm đoạt lên tới hàng chục triệu đồng do tiếp tục chuyển thêm theo các yêu cầu phát sinh.
Việc thu hồi tài sản gặp nhiều khó khăn vì các đối tượng sử dụng tài khoản ngân hàng giả, thông tin không chính xác và thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.