Một trong những bí ẩn lớn nhất trong giới nghệ thuật dường như đã được giải đáp sau một cuộc điều tra của Reuters: Banksy đã được tiết lộ là một người đàn ông trung niên đeo kính đến từ Bristol, Anh, tên là Robin Gunningham.
Đúng như thường lệ, nghệ sĩ từng được biết đến với cái tên Banksy này không xác nhận cũng không phủ nhận danh tính của mình và tiếp tục giữ kín thông tin cá nhân. Đại diện của ông không trả lời yêu cầu bình luận.
KHI BÍ ẨN KHÔNG CÒN...BÍ ẨN
Việc tiết lộ thông tin gây chấn động toàn cầu này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến giới nghệ thuật cũng như chính trị vẫn còn là điều chưa chắc chắn.
Banksy không phải là người duy nhất muốn giữ kín danh tính. Trong số các nghệ sĩ giấu tên có Jerkface, một nghệ sĩ đường phố ở New York nổi tiếng với những cách diễn giải độc đáo về các nhân vật hoạt hình được yêu thích.
Trong một email gửi tới CNN Jerkface cho biết tính ẩn danh từ lâu đã được coi trọng trong giới nghệ thuật.
“Nhìn vào tất cả các lĩnh vực sáng tạo, nghệ thuật thị giác là một trong số ít lĩnh vực mà sự thể hiện có thể được thực hiện mà không cần thiết phải tiết lộ danh tính,” ông nói. “Diễn viên và nhạc sĩ thay đổi tên thật của họ, nhưng thường không dễ dàng che giấu khuôn mặt. Các nhà văn đã che giấu danh tính của họ trong nhiều thế kỷ.”
“Tôi nghĩ mọi người thích sự chân thật của một hình tượng được tạo dựng một cách trắng trợn,” Jerkface nói. “ Những người đánh giá cao các nghệ sĩ này không muốn biết ai đứng sau chiếc mặt nạ. Điều đó phá hỏng sự bí ẩn.”
Việc danh tính của Banksy bị tiết lộ thực sự là một điều đáng thất vọng. Nó giống như việc nói với ai đó rằng đấu vật không có thật. Họ đã biết điều đó rồi. Họ không cần bằng chứng chi tiết.” Jerkface nói.
Nico Epstein là một nhà tư vấn nghệ thuật sống tại Lisbon, đồng thời điều hành một nền tảng nghệ thuật trực tuyến có tên Collector Connoisseur và giảng dạy các lớp học tại nhà đấu giá Christie's về sưu tầm và đánh giá nghệ thuật. Ông nói rằng đã có những lời "thầm thì" trong ngành về Gunningham từ lâu, nhưng ông "thất vọng" khi những lời đó được xác nhận.
“Tôi muốn ký ức về người nghệ sĩ vô danh - và sự bí ẩn đằng sau đó - được sống mãi. Banksy là một siêu anh hùng đối với rất nhiều người. Mọi người muốn tin vào câu chuyện cổ tích đó và giờ thì nó đã kết thúc.”
Ông nói rằng ông thích sự "trung lập" khi không biết Banksy là nam hay nữ, cũng không biết họ xuất thân từ đâu. "Giờ thì nó đã được gắn liền với một ông già da trắng đến từ Bristol, nên tôi không còn hứng thú nữa."
CÁI GIÁ CỦA SỰ THẬT
Banksy đã nỗ lực hết sức để giữ kín danh tính của mình, nhưng có lẽ điều đó bắt nguồn từ sự cần thiết. "Việc là một nghệ sĩ bí ẩn ẩn danh là một phần của hình tượng, nhưng đó cũng là một yếu tố thực tế giúp anh ấy tránh bị cơ quan thực thi pháp luật phát hiện", Epstein nói.
Epstein cho rằng việc Gunningham ra mắt tác phẩm của mình có thể ảnh hưởng đến các tác phẩm của Banksy, và ông tin rằng giá trị nghệ thuật của Banksy vốn đã đang giảm sút.
Các tác phẩm của Banksy được bán với giá rất cao. Năm 2021, bức tranh “Love is in the Bin”, tác phẩm đã tự hủy một phần tại buổi đấu giá ba năm trước đó, đã được bán với giá đáng kinh ngạc là 18,5 triệu bảng Anh (25,4 triệu đô la Mỹ).
“Câu hỏi lớn hơn là liệu anh ta có còn khả năng tạo ra những tác phẩm thú vị nữa hay không khi mà danh tính của anh ta đã bị bại lộ”, Epstein nói, đồng thời dẫn chứng những tác phẩm “biểu tượng” của Banksy ở Ukraine và Bờ Tây. “Tôi nghĩ sẽ khó khăn hơn cho anh ta và tôi nghĩ sẽ có sự suy giảm về sản lượng và giá trị tài chính.”
Tuy nhiên, việc chuyển từ vô danh sang trở thành một nghệ sĩ có tên tuổi không gây bất lợi cho những người như Jean-Michel Basquiat, người bắt đầu sự nghiệp với tư cách là một nghệ sĩ graffiti mang tên SAMO, hay Brian Donnelly, được biết đến với nghệ danh KAWS. Nhưng theo Epstein, những trường hợp như vậy rất hiếm.
“Hãy nghĩ đến tất cả những nghệ sĩ đường phố chưa được công nhận. Có lẽ họ muốn được vẽ graffiti lên tàu hỏa và bảng quảng cáo, làm những gì mình thích mà không bị nhận diện theo cách đó. Có rất nhiều nghệ sĩ giữ kín danh tính nhưng họ sẽ không được lịch sử nghệ thuật công nhận theo cùng một cách.”
Động cơ ẩn danh rất đa dạng, như lời giải thích của nghệ sĩ đứng sau Hey Reilly, một tài khoản Instagram nổi tiếng chuyên chế giễu người nổi tiếng bằng hình ảnh được chỉnh sửa bằng AI.
“Đối với một nghệ sĩ đường phố, sự ẩn danh thường là một tấm khiên chống lại việc bị truy tố; còn với tôi, đó là một công cụ để tự do sáng tạo,” nghệ sĩ chỉ được biết đến với tên Reilly cho biết.
ẨN DANH = TỰ DO SÁNG TÁC
“Trong một nền văn hóa ám ảnh bởi việc ‘làm đẹp ngoại hình’ và liên tục chụp ảnh selfie, việc đơn giản nói ‘Không’ mang lại cảm giác nhẹ nhõm vô cùng. Từ chối tham gia vào việc phơi bày bản thân ở mức độ đó không chỉ là một lựa chọn cá nhân; đó còn là một lập trường phản hiện đại. Đó là cách để giành lại tự do từ một hệ thống đòi hỏi bạn phải biến khuôn mặt mình thành một thương hiệu trước khi được phép trở thành một nghệ sĩ,” họ nói.
“Về cơ bản, việc ẩn danh cho phép tôi tránh được cái kiểu ‘hãy nhìn tôi’ của mạng xã hội mà tôi không hề muốn bận tâm. Nhưng bằng cách loại bỏ danh tính cá nhân, tác phẩm lại có được sức lan tỏa phổ quát hơn”, Reilly nói.
“Khi tôi gặp gỡ người theo dõi ngoài đời thực, chúng tôi có được khoảnh khắc tuyệt vời như trong phim ‘Phù thủy xứ Oz’, một khoảnh khắc kết nối chân thành, chỉ khác là không có ảnh selfie.”
Mặc dù thường được liên kết với nghệ thuật thị giác, tính ẩn danh cũng khá phổ biến trong các lĩnh vực khác, bao gồm cả âm nhạc, với những ngôi sao từng vô danh như ca sĩ người Úc Sia và bộ đôi nhạc điện tử người Pháp Daft Pank.
Trong văn học, các chị em nhà Brontë đều cố gắng chống lại định kiến đối với phụ nữ bằng cách xuất bản tác phẩm dưới bút danh nam giới, trong khi bút danh George Eliot từ lâu đã nổi bật hơn tên thật của nhà văn thời Victoria: Mary Ann Evans.
Gần đây hơn, Elena Ferrante, bút danh của nữ tác giả người Ý nổi tiếng với loạt tiểu thuyết Neapolitan được đánh giá cao, bắt đầu với "Người bạn tài giỏi của tôi", đã bán được hàng triệu cuốn sách trên toàn thế giới. Cũng như trường hợp của Banksy, nhiều người đã cố gắng tìm hiểu danh tính của bà – nhưng cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng nào được chứng minh.
Một trường hợp vạch trần danh tính thành công nổi tiếng là của Robert Galbraith, tác giả loạt truyện trinh thám Cormoran Strike. Khi cuốn sách đầu tay của Galbraith, “The Cuckoo's Calling,” ra mắt năm 2013, nhà xuất bản đã mô tả tác giả là cựu thành viên của Chi nhánh Điều tra Đặc biệt thuộc Cảnh sát Quân đội Hoàng gia. Họ cho rằng điều này giải thích lý do ông cần dùng bút danh.
Nhưng Galbraith nhanh chóng bị phát hiện khi tờ The Sunday Times tiết lộ ông ta không ai khác ngoài JK Rowling. Khi tin tức được công bố, Rowling nói rằng sự riêng tư đó đã "giải phóng" bà, cho phép bà xuất bản "mà không cần sự ồn ào hay kỳ vọng".
Friendred Peng, giảng viên cao cấp tại Đại học Nghệ thuật Luân Đôn, nói với CNN rằng "sự ẩn danh có sức hút vô cùng mạnh mẽ."
“Trong một nền văn hóa mà bản sắc thường định hình cách diễn giải, việc loại bỏ yếu tố đó cho phép tác phẩm được trải nghiệm mà không bị ảnh hưởng bởi định kiến gắn liền với xuất thân, giới tính hoặc danh tiếng, chuyển sự chú ý từ tác giả sang chính ý tưởng,” ông nói.
Chúng ta theo bản năng bị thu hút bởi thần thoại, và những nhân vật vô danh tạo ra sự tò mò và những câu chuyện văn hóa có thể khuếch đại cả sự nổi bật lẫn ý nghĩa của chúng.”
“Nhưng khi tính ẩn danh bị phá vỡ, động lực đó sẽ thay đổi. Tác phẩm có thể bị gắn kết trở lại với bối cảnh cá nhân, điều này có thể làm giảm tính phổ quát của nó bằng cách đưa trở lại yếu tố tiểu sử và đôi khi là định kiến. Vì lý do này, tính ẩn danh không nên được hiểu là sự vắng mặt, mà là một lựa chọn nghệ thuật chủ động và có ý nghĩa.”