Dòng vốn lớn chưa tìm thấy bến đỗ trên thị trường chứng khoán Việt

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán được kỳ vọng mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, để dòng vốn thực sự giải ngân và ở lại lâu dài, Việt Nam cần nhiều hơn những cải thiện về cơ chế giao dịch.

Tại phiên thảo luận cuối cùng tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 với chủ đề "Khi thế giới định giá lại thị trường vốn Việt Nam", các diễn giả đều cho rằng, thị trường cần tạo ra những cơ hội đầu tư mới, đủ quy mô và sức hấp dẫn để các tổ chức có thể giải ngân với lượng vốn lớn.

Theo ông Đào Phúc Tường, chuyên gia tài chính, Việt Nam đã không còn ở giai đoạn phải liên tục thuyết phục các tổ chức quốc tế về sự hiện diện của mình. Các định chế tài chính lớn như HSBC, JP Morgan... đều đã theo dõi và có những báo cáo về Việt Nam khi xuất hiện thông tin nổi bật. Song, vấn đề nằm ở chỗ, khi các tổ chức này quan tâm đến Việt Nam, họ sẽ đầu tư vào đâu.

"Tôi từng là một trong những người đi huy động vốn cho thị trường Việt Nam và thấy rằng chúng ta không thua kém các nước xung quanh, nhưng vẫn luôn quảng bá câu chuyện chi phí lao động thấp hơn các nước lân cận. Đó cũng là điều khiến tôi trăn trở. Mấy chục năm qua, đến hôm nay chúng ta vẫn đang bán câu chuyện đó", ông Tường chia sẻ.

Theo chuyên gia này, cơ cấu cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán hiện vẫn tập trung nhiều vào ngân hàng, bất động sản và chứng khoán. Phần còn lại chủ yếu là một số doanh nghiệp sản xuất vật liệu cơ bản. Điều này khiến những câu chuyện đầu tư mà Việt Nam có thể giới thiệu với các quỹ quốc tế chưa thực sự đa dạng.

ĐIỀU QUAN TRỌNG HƠN DANH XƯNG NÂNG HẠNG

Quả thật, từ góc nhìn của các thành viên thị trường, khả năng cung cấp hàng hóa có quy mô đủ lớn cũng là một điều kiện quan trọng để thu hút dòng vốn tổ chức.

Ông Nguyễn Hoàng Việt, Phó tổng giám đốc phụ trách khối thị trường vốn, Công ty Cổ phần Chứng khoán DNSE cho rằng, thị trường hiện có nhiều doanh nghiệp kinh doanh tốt, tăng trưởng đều đặn và duy trì trả cổ tức. Tuy nhiên, lượng cổ phần lại tập trung trong tay nhà sáng lập hoặc các cổ đông, tổ chức lớn, khiến thanh khoản và lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng không cao.

"Chẳng hạn, một quỹ muốn đầu tư 100 triệu USD vào một doanh nghiệp nhưng không thể mua được lượng cổ phiếu tương ứng trên thị trường. Ngay cả khi muốn mua vài chục triệu USD, quỹ cũng có thể phải chờ giá tăng lên mới mua được", ông Việt phân tích.

Do đó, những đợt IPO của doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, cùng với việc nới tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại một số ngành nghề đang hạn chế tỷ lệ này, sẽ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận hàng hóa của nhà đầu tư.

Nhìn từ góc độ cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, việc phát triển thị trường đang được triển khai đồng thời trên nhiều hướng.

Trong đó, thị trường cổ phiếu tiếp tục đẩy mạnh IPO gắn với niêm yết. Đối với các doanh nghiệp FDI, cơ chế hiện nay cũng tạo điều kiện để các doanh nghiệp huy động vốn và niêm yết khi đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Bên cạnh đó, thị trường sẽ tiếp tục mở rộng các sản phẩm và phương thức giao dịch mới. Năm 2027 dự kiến có sản phẩm hợp đồng quyền chọn chỉ số, thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup), cùng những nội dung liên quan đến tài khoản tổng (Omnibus Account) và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

NIỀM TIN VÀ BIÊN AN TOÀN CHO DÒNG VỐN

Nếu quy mô hàng hóa quyết định khả năng tiếp nhận vốn thì chất lượng doanh nghiệp và triển vọng sinh lời lại quyết định việc dòng vốn có ở lại hay không.

Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MBS) cho rằng, tính minh bạch trong quản trị của các doanh nghiệp niêm yết cần được cải thiện nếu muốn giữ dòng vốn ở lại thị trường.

"Bởi vì trong hai năm gần đây thì có thể nói là thị trường chúng ta chứng kiến quá nhiều trường hợp doanh nghiệp niêm yết làm nhà đầu tư thất vọng. Và thêm vài sự kiện như thế diễn ra, có lẽ dòng vốn đầu tư đến Việt Nam rồi cũng sẽ ra mà thôi", bà Hiền nhận định.

Theo bà Hiền, bản thân doanh nghiệp cần nâng cao ý thức về minh bạch, đồng thời phải có thêm những thể chế ràng buộc để buộc doanh nghiệp tuân thủ các yêu cầu về công bố thông tin và quản trị.

Ở góc độ triển vọng thị trường, bà Hiền cho rằng, năm 2027 sẽ có sự phân hóa rõ nét. Những khó khăn có thể kéo dài ít nhất đến nửa đầu năm, trước khi các yếu tố bất lợi từ bên ngoài hạ nhiệt và những động lực trong nước phát huy tác dụng trong nửa cuối năm.

Tuy nhiên, thị trường hiện vẫn đang thiếu hai yếu tố quan trọng là kỳ vọng và biên an toàn. Tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp trong 9 tháng đầu năm đã phần nào được phản ánh vào giá cổ phiếu, trong khi nhà đầu tư bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến áp lực chi phí vốn, nguyên vật liệu và vận tải trong những quý tiếp theo.

Theo dự báo của MBS, tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường năm 2027 có thể đạt khoảng 12–15%, thấp hơn mức tăng trưởng của năm 2026. Đáng chú ý, nhóm Vingroup đóng góp khoảng 50% mức tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường trong 9 tháng đầu năm, cho thấy mức độ tập trung của động lực tăng trưởng.

Về biên an toàn, bà Hiền cho biết P/E toàn thị trường hiện khoảng 11–12 lần. Tuy nhiên, trong bối cảnh lãi suất cao, mức lợi suất lợi nhuận trên giá cổ phiếu khoảng 8–9% chưa tạo ra phần bù đủ hấp dẫn so với mặt bằng lãi suất.

Do đó, hai tín hiệu cần theo dõi để xác nhận sự phục hồi thực chất là diễn biến lãi suất và sự xuất hiện của những dòng tiền mới.

Về cơ hội đầu tư, bà Hiền cho rằng thị trường năm 2027 sẽ không tăng trưởng đồng đều giữa các nhóm ngành. Với ngân hàng, thay vì kỳ vọng cải thiện biên lãi ròng, nhà đầu tư nên chú ý đến chất lượng tài sản, sự hình thành nợ nhóm 2 và bộ đệm dự phòng.

Đối với bất động sản, cơ hội có thể tập trung vào những doanh nghiệp sở hữu quỹ đất tại các khu đô thị gần những tuyến đường sắt đô thị, khu vực phát triển theo mô hình TOD. Trong khi đó, nhóm chứng khoán vẫn có dư địa tăng trưởng từ vai trò ngày càng lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhưng sự phân hóa sẽ phụ thuộc vào quy mô, năng lực, thị phần và khả năng duy trì ROE của từng doanh nghiệp.

Nhìn rộng hơn, bà Hiền cho rằng, thị trường có thể chấp nhận việc một số nhóm cổ phiếu dẫn dắt tăng trưởng vượt trội so với phần còn lại, thay vì kỳ vọng mọi nhóm ngành cùng đi lên.

KHÔNG THỂ CHỈ TRÔNG CHỜ VÀO DÒNG VỐN NGOẠI

Một vấn đề khác được đặt ra là liệu dòng vốn chủ động nước ngoài có thực sự quay trở lại trong năm 2027, bên cạnh dòng vốn thụ động có thể được phân bổ theo lộ trình nâng hạng.

Từ góc độ nhà quản lý quỹ, ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư, Công ty Quản lý Quỹ Đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF) cho biết, quyết định giải ngân cần dựa trên hai yếu tố là dòng tiền và định giá.

Theo ông Duy Anh, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp vẫn tăng trong khi định giá cổ phiếu đã về vùng thấp nhất trong khoảng 5 năm. Dù vậy, thời điểm thị trường đảo chiều vẫn rất khó xác định. Nhà đầu tư cần đánh giá khả năng diễn biến lãi suất trong thời gian tới để đưa ra quyết định phân bổ vốn.

Ông Duy Anh cho biết, VCBF vừa nhận thêm vốn và đã trao đổi với Hội đồng Đầu tư về phương án giải ngân. Nếu đánh giá khả năng lãi suất không tăng thêm ở mức 60–70%, VCBF cho rằng đã có lợi thế nhất định khi ra quyết định đầu tư.

Với khoản vốn mới, ông Duy Anh cho biết VCBF sẽ giải ngân gần như toàn bộ nếu quyết định đầu tư trong giai đoạn hiện tại.

Bên cạnh dòng vốn từ các tổ chức nước ngoài, ông Duy Anh cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn vốn trong nước, đặc biệt là vốn từ các quỹ hưu trí. Đây là nguồn vốn có tính dài hạn, bởi các doanh nghiệp tham gia đóng góp vào quỹ hưu trí cho người lao động có thể duy trì dòng tiền trong 20–30 năm.

Nếu khơi thông được nguồn vốn này, thị trường sẽ có thêm một lượng vốn lớn và ổn định, giảm bớt sự phụ thuộc vào những biến động của dòng vốn quốc tế.

Nhìn tổng thể, nâng hạng có thể mở rộng cánh cửa tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng khả năng giữ chân dòng vốn lại phụ thuộc vào những yếu tố căn bản hơn: doanh nghiệp có đủ chất lượng, quy mô hàng hóa có đủ lớn, cơ hội đầu tư có đủ đa dạng và nhà đầu tư có thể nhìn thấy triển vọng sinh lời hay không.

Những điều kiện này không thể được giải quyết chỉ bằng một thay đổi về cơ chế giao dịch hay một sự kiện nâng hạng. Đó là quá trình cải thiện đồng thời chất lượng doanh nghiệp, cấu trúc thị trường và niềm tin của các nhà đầu tư.