Sáng 28/10, giải trình trước Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhà đầu tư là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dự thảo.
Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi luật không chỉ nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và các thành viên thị trường, mà còn phải bảo đảm thị trường chứng khoán hoạt động công khai, minh bạch, an toàn và hiệu quả. Cải cách thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn quản lý hay giảm mức độ bảo vệ nhà đầu tư.
KHÔNG ĐÁNH ĐỔI AN TOÀN
Một trong những yêu cầu đặt ra đối với việc sửa đổi Luật Chứng khoán là hoàn thiện thể chế để thị trường có thể đảm nhận tốt hơn vai trò dẫn vốn cho nền kinh tế. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhu cầu huy động vốn của nền kinh tế có thể lên tới khoảng 40% GDP.
Tuy nhiên, muốn thực hiện được yêu cầu này, thị trường chứng khoán trước hết phải công khai, minh bạch, hoạt động hiệu quả và theo chuẩn quốc tế. “Quan trọng nhất của việc xây dựng Luật chính là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhà đầu tư và các thành viên thị trường. Đây là mục tiêu xuyên suốt”, Bộ trưởng khẳng định.
Đây cũng là lý do cơ quan soạn thảo đặt yêu cầu cải cách trong mối quan hệ với việc duy trì các chuẩn mực quản lý. Những thủ tục không còn cần thiết hoặc trùng lặp cần được rà soát, loại bỏ; trong khi các điều kiện có vai trò trực tiếp đối với an toàn thị trường, năng lực hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán và quyền lợi của nhà đầu tư vẫn cần được xem xét thận trọng.
Theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra, nghiên cứu tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo, đồng thời giải trình cụ thể những vấn đề còn có ý kiến khác nhau.
Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào việc phân biệt giữa điều kiện quản lý thực sự cần thiết và những yêu cầu hành chính có thể được đơn giản hóa. Nếu cắt giảm đúng những khâu không tạo thêm giá trị quản lý, doanh nghiệp có thể tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ mà không làm suy giảm khả năng giám sát của cơ quan chức năng.
Ngược lại, nếu đơn giản hóa điều kiện nhưng thiếu cơ chế kiểm soát thay thế, rủi ro có thể chuyển từ khâu cấp phép sang quá trình hoạt động, khi những bất cập chỉ được phát hiện sau khi đã ảnh hưởng đến thị trường hoặc nhà đầu tư. Vì vậy, vấn đề không đơn thuần là giảm bao nhiêu thủ tục, mà là thiết kế được một khuôn khổ quản lý vừa tạo thuận lợi cho hoạt động hợp pháp, vừa đủ khả năng nhận diện và xử lý rủi ro.
MÔ HÌNH MỚI PHẢI ĐI CÙNG CƠ CHẾ KIỂM SOÁT RỦI RO
Bên cạnh cải cách thủ tục, cơ chế thử nghiệm đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trên thị trường chứng khoán cũng là nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cơ quan soạn thảo thống nhất với ý kiến cho rằng cần rà soát kỹ các quy định về cơ chế thử nghiệm, tránh trùng lặp với những nội dung đã được điều chỉnh trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đồng thời, dự thảo cần làm rõ các điều kiện đặc thù của lĩnh vực chứng khoán, bảo đảm hoạt động thử nghiệm phục vụ mục tiêu phát triển thị trường nhưng vẫn duy trì an toàn và hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư.
Về bản chất, cơ chế thử nghiệm tạo không gian để các mô hình hoặc sản phẩm mới được đánh giá trong phạm vi và điều kiện kiểm soát nhất định trước khi xem xét triển khai rộng hơn. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán có đặc điểm là thông tin và rủi ro có thể lan truyền nhanh, tác động trực tiếp đến giá tài sản và quyết định đầu tư. Vì vậy, cơ chế thử nghiệm không thể chỉ tập trung vào việc tạo thuận lợi cho đổi mới mà bỏ qua trách nhiệm giải trình, giới hạn rủi ro và quyền lợi của những người tham gia.
Các quy định cần được thiết kế đủ rõ để xác định phạm vi thử nghiệm, điều kiện tham gia, trách nhiệm của tổ chức cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ, cũng như cách thức giám sát và xử lý khi phát sinh vấn đề. Việc phân định trách nhiệm cũng có ý nghĩa quan trọng, tránh tình trạng cơ chế thử nghiệm bị hiểu thành một ngoại lệ cho phép các chủ thể giảm nhẹ nghĩa vụ bảo vệ khách hàng hoặc nhà đầu tư.
Ở góc độ thị trường, đổi mới sản phẩm và phương thức giao dịch có thể mở ra thêm lựa chọn đầu tư, cải thiện hiệu quả vận hành và hỗ trợ quá trình chuyển đổi số. Nhưng những lợi ích này chỉ có thể duy trì nếu nhà đầu tư hiểu được đặc điểm sản phẩm, các rủi ro liên quan và trách nhiệm của những bên cung cấp dịch vụ.
Do đó, hoàn thiện quy định về thử nghiệm cần được đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng thị trường công khai, minh bạch và hoạt động hiệu quả. Việc tránh chồng chéo giữa các luật cũng không chỉ nhằm làm gọn hệ thống văn bản, mà còn giúp xác định rõ cơ quan quản lý, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm pháp lý trong từng trường hợp.
Một khuôn khổ pháp lý nhất quán sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động nghiên cứu, triển khai các mô hình mới, trong khi cơ quan quản lý vẫn có công cụ kiểm soát những rủi ro đặc thù của thị trường chứng khoán.
Xuyên suốt phần giải trình, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu tiếp thu các ý kiến đóng góp có chất lượng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo thêm dư địa cho hoạt động kinh doanh hay rút ngắn quy trình hành chính, mà còn là nâng cao chất lượng vận hành của thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Đây là điều kiện quan trọng để thị trường chứng khoán thực hiện tốt hơn vai trò huy động vốn trung và dài hạn, góp phần đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn tới.
