Theo ghi nhận của nhiều thế hệ cán bộ và người dân Hải Phòng, nguyên Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành là một trong số rất ít gương mặt tiêu biểu của lớp lãnh đạo tiên phong tư duy đổi mới, để lại những dấu ấn sâu đậm cả ở cấp địa phương lẫn Trung ương, đặc biệt trong giai đoạn đất nước chuyển mình đầy thử thách từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường.
HẢI PHÒNG - NƠI IN ĐẬM DẤU ẤN CỦA MỘT BÍ THƯ THÀNH ỦY DÁM NGHĨ, DÁM CHỊU TRÁCH NHIỆM
Sinh ngày 15/9/1929 tại thôn Tường Vu, xã Cộng Hòa, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng), ông Đoàn Duy Thành trưởng thành trong một gia đình có truyền thống yêu nước, sớm tham gia cách mạng và gắn bó trọn đời với sự nghiệp của Đảng và nhân dân.
Ngay từ những năm đầu công tác sau hòa bình, ông được giao phụ trách những lĩnh vực khó khăn và nhạy cảm nhất của nền kinh tế bao cấp như bách hóa, bông vải sợi, may mặc, thương nghiệp, những ngành trực tiếp chịu sự trói buộc của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, tem phiếu, phân phối hành chính.
Chính trong môi trường đó, ông tích lũy được kinh nghiệm quản lý thực tiễn sâu sắc, thấu hiểu tận gốc những ách tắc của cơ chế cũ, từ đó hình thành tư duy cải cách mạnh mẽ khi được giao những trọng trách cao hơn, trở thành Chủ tịch UBND rồi Bí thư Thành ủy Hải Phòng.
Trong thời kỳ giữ cương vị Bí thư Thành ủy Hải Phòng, ông Đoàn Duy Thành để lại dấu ấn đặc biệt trong lòng cán bộ và nhân dân thành phố Cảng. Nhắc đến ông, nhiều người dân Hải Phòng vẫn nhớ tới hình ảnh một nhà lãnh đạo quyết liệt, gần dân, dám làm những điều chưa có tiền lệ.
Một trong những dấu ấn lớn nhất còn hiện hữu đến hôm nay là quyết định chỉ đạo quai đê lấn biển năm 1980, với hai công trình trọng điểm: đắp đập Đình Vũ và đê đường 14. Những công trình này đã giúp Hải Phòng lấn ra biển gần 190 km², mở rộng đáng kể quỹ đất canh tác và không gian phát triển, tạo tiền đề để hình thành hai xã kinh tế mới Hải Thành và Tân Thành.
Đây không chỉ là một quyết định hạ tầng đơn thuần, mà là một tầm nhìn phát triển dài hạn, biến thách thức tự nhiên thành lợi thế kinh tế - xã hội, góp phần thay đổi căn bản diện mạo vùng ven biển Hải Phòng.
Song song với đó, ông còn là người khởi xướng phong trào “ngói hóa nông thôn”, cải thiện điều kiện sống của người dân, và kiên quyết không thi hành Chỉ thị Z30 về tịch thu nhà dân, thể hiện rõ quan điểm quản lý nhân văn, lấy ổn định xã hội và đời sống nhân dân làm trọng tâm.
“XÉ RÀO” TRONG NÔNG NGHIỆP - MỞ ĐƯỜNG CHO KHOÁN SẢN PHẨM
Một dấu ấn đặc biệt khác của ông Đoàn Duy Thành là vai trò bảo vệ và nhân rộng mô hình “khoán chui” tại xã Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy cũ), nơi người dân đã dũng cảm vượt qua cơ chế cũ để tự khoán ruộng, tự chịu trách nhiệm sản xuất.
Khi mô hình này đứng trước nguy cơ bị kỷ luật, chính ông khi đó là Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng đã trực tiếp về cơ sở, đội nón lội ruộng cùng nông dân, kiểm chứng hiệu quả thực tế. Trước những cánh đồng khoán xanh tốt, ông không chỉ ủng hộ mà còn bảo vệ cán bộ cơ sở, tạo điều kiện để nhân rộng mô hình.
Chỉ trong vòng 4 tháng, từ thực tiễn xã Đoàn Xá đến Nghị quyết của Huyện ủy Đồ Sơn và Thành ủy Hải Phòng, chủ trương khoán sản phẩm 100% diện tích đã ra đời sớm hơn nhiều địa phương khác và trở thành tiền đề quan trọng để Trung ương ban hành Chỉ thị 100 năm 1981. Đó là minh chứng sinh động cho một nhà lãnh đạo dám chịu trách nhiệm chính trị để bảo vệ cái đúng, cái có lợi cho dân, ngay cả khi cơ chế chưa kịp thay đổi.
Tiếp nối thành công ở địa phương, ông Đoàn Duy Thành được Trung ương tin tưởng giao nhiều trọng trách quan trọng: Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (Phó Thủ tướng), Bộ trưởng Bộ Kinh tế đối ngoại.
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam giữa thập niên 1980 rơi vào siêu lạm phát, ông đã đưa ra một quyết định táo bạo: chỉ đạo nhập khẩu 160 tấn vàng để ổn định vĩ mô, góp phần kiềm chế lạm phát và củng cố niềm tin thị trường một giải pháp hiếm có tiền lệ thời điểm đó.
Quan trọng hơn, ông là một trong những người tiên phong xóa bỏ độc quyền ngoại thương, phân cấp cho doanh nghiệp trực tiếp tham gia xuất nhập khẩu, từng bước phá vỡ cơ chế “xin - cho” và mở đường cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
DẤU ẤN SÂU ĐẬM TẠI VCCI – ĐẶT NỀN MÓNG CHO CỘNG ĐỒNG DOANH NGHIỆP
Giai đoạn từ 1993 đến 2002, khi giữ cương vị Chủ tịch đầu tiên của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Đoàn Duy Thành tiếp tục để lại dấu ấn mang tính thể chế. Dưới sự dẫn dắt của ông, VCCI từ một tổ chức non trẻ đã trở thành đại diện quốc gia của cộng đồng doanh nghiệp, là cầu nối tin cậy giữa Nhà nước - doanh nghiệp - đối tác quốc tế. Ông thúc đẩy mạnh mẽ xúc tiến thương mại, phản biện chính sách, đào tạo doanh nghiệp, đồng thời trực tiếp tham gia vào quá trình soạn thảo Luật Doanh nghiệp 1999, góp phần cải thiện căn bản môi trường kinh doanh.
Ông đã đặt nền móng cho văn hóa đối thoại chính sách. Dưới sự dẫn dắt của ông, VCCI bắt đầu tham gia góp ý luật, cơ chế kinh tế, đặc biệt liên quan đến thương mại, xuất nhập khẩu và môi trường kinh doanh. Điều này góp phần hình thành thói quen tham vấn doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách - một yếu tố cốt lõi của kinh tế thị trường.
Với kinh nghiệm ngoại thương, ông Thành thúc đẩy VCCI tăng cường quan hệ với các Phòng thương mại quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường nước ngoài trong giai đoạn Việt Nam vừa thoát bao cấp và bắt đầu mở cửa. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, phong cách lãnh đạo của ông tại VCCI là trao quyền thực chất, tôn trọng phản biện, coi doanh nghiệp là chủ thể phát triển, chứ không chỉ là đối tượng quản lý hành chính.
Thông tin từ VCCI, Nguyên Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành qua đời ngày 6/2/2026, hưởng thọ 97 tuổi, khép lại một cuộc đời gần 80 năm hoạt động cách mạng và quản lý nhà nước.
Di sản mà ông để lại không chỉ là những công trình, chính sách hay thiết chế kinh tế cụ thể, mà còn là tinh thần đổi mới, dám nghĩ dám làm, đặt lợi ích của nhân dân và sự phát triển dài hạn của đất nước lên trên hết. Tên tuổi ông gắn liền với những quyết sách mang tính đột phá trong giai đoạn đầu Đổi mới, góp phần đưa Việt Nam thoát khỏi cơ chế bao cấp, từng bước hội nhập vào nền kinh tế thị trường và thế giới. Đó là một di sản bền vững - di sản của tư duy, của trách nhiệm và của sự cống hiến không mệt mỏi vì một Việt Nam phát triển và thịnh vượng.
Đồng chí Đoàn Duy Thành (tên khai sinh Đoàn Hữu Tòng, bí danh: Thành Duy, Thành Linh, Thành Tòng), sinh ngày 15/9/1929; quê quán: Xã Cộng Hoà, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (cũ), nay là xã Lai Khê, thành phố Hải Phòng; thường trú tại số nhà 216, phố Đội Cấn, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội; tham gia cách mạng tháng 7/1945; vào Đảng ngày 15/10/1946.
Quá trình công tác
- Năm 1945: Đồng chí tham gia cướp chính quyền ở huyện Kim Thành, Bí thư thanh niên Cứu quốc xã Tường Vụ, Uỷ viên chấp hành huyện đoàn thanh niên phụ trách 01 Tiểu khu của huyện.
- Năm 1946: Đồng chí làm Bí thư Việt Minh xã, cán bộ Việt Minh huyện, Bí thư Chi bộ xã Cộng Hoà, cán bộ Huyện uỷ Kim Thành.
- Năm 1947 - 1948: Đồng chí làm cán bộ huyện uỷ, tháng 11/1947 huyện uỷ viên phụ trách 8 xã dọc đường 5.
- Năm 1949 - tháng 6/1950: Đồng chí là Uỷ viên Thường vụ Huyện uỷ phụ trách tổ chức kiểm tra, tháng 5/1949 được phân công phụ trách dân vận làm Chủ nhiệm Việt Minh huyện.
- Năm 1950: Đồng chí làm Bí thư Quận uỷ Ngô Quyền kiêm Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến quận.
- Từ tháng 9/1951 - tháng 11/1953: Đồng chí bị bắt, bị tù ở Đoạn Xá, thành phố Hải Phòng, đày đi nhà tù Côn Đảo, Đồng chí vẫn tích cực hoạt động và là cấp uỷ đảng trong các nhà tù.
- Từ tháng 11/1953: Sau khi ra tù, Thành uỷ Hải Phòng cho Đồng chí đi chỉnh huấn, tiếp tục sinh hoạt đảng, cán bộ nghiên cứu ở Văn phòng Thành uỷ, Bí thư Chi bộ Văn phòng Thành uỷ.
- Từ tháng 02/1958 - tháng 4/1958: Đồng chí làm Phó Chủ nhiệm Công ty bách hoá Hải Phòng; quyền Chủ nhiệm, Chủ nhiệm Công ty bách hoá bán buôn, Chủ nhiệm Công ty vải sợi may mặc, Bí thư Đảng uỷ Công ty 3 khoá.
- Từ tháng 12/1961: Đồng chí làm Phó Chủ nhiệm Ban Liên hiệp xã Thủ công nghiệp, Phó Giám đốc Sở Công nghiệp và Thủ công nghiệp. Tháng 7/1964, Đồng chí làm quyền Giám đốc và Giám đốc Sở Thủ công nghiệp, Bí thư Đảng uỷ Sở.
- Năm 1968: Đồng chí làm Thành uỷ viên, Trưởng Ban Tài chính Thương nghiệp của Thành uỷ.
- Năm 1971: Đồng chí làm Thành uỷ viên, Trưởng Ban Công nghiệp kiêm Trưởng Ban Khoa học kỹ thuật.
- Năm 1974: Đồng chí làm Thành uỷ viên, Giám đốc Sở Thương nghiệp, Bí thư Đảng uỷ các cơ sở Nội thương.
- Năm 1976: Đồng chí làm Uỷ viên Thường vụ Thành uỷ, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng.
- Năm 1979: Đồng chí làm Phó Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng.
- Tháng 02/1982 tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V: Đồng chí được bầu là Uỷ viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng; tháng 5/1982 Đồng chí được bầu là Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ Hải Phòng.
- Từ tháng 7/1986 - tháng 02/1987: Đồng chí là Uỷ viên Trung ương Đảng, đại biểu Quốc hội khoá VII, Bộ trưởng Bộ Ngoại thương.
- Từ tháng 02/1987 - tháng 5/1988: Đồng chí là Uỷ viên Trung ương Đảng, đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại thương.
- Tháng 5/1988 - tháng 3/1990: Đồng chí thôi giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, làm Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đối ngoại, đại biểu Quốc hội khoá VIII.
- Tháng 4/1990 - năm 1993: Đồng chí làm Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương.
- Từ năm 1993 - năm 2002: Đồng chí làm Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
- Năm 2003, Đồng chí được Đảng, Nhà nước quyết định nghỉ hưu theo chế độ.
- Đồng chí là Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khoá V, VI; đại biểu Quốc hội các khoá VII, VIII; nguyên Bí thư Thành uỷ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng; Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đối ngoại (nay là Bộ Công Thương); Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương; Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (nay là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam); Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ). Do có nhiều công lao và thành tích xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương, phần thưởng cao quý khác.