Theo đề án Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm, thành phố định hướng tái cấu trúc mạnh mẽ khu vực nội đô lịch sử. Trong đó, Hồ Tây và vùng phụ cận được xác định trở thành trung tâm cảnh quan, môi trường bậc nhất của Thủ đô, trong khi nhiều khu phố bên trong vành đai 3 sẽ được giải tỏa trên quy mô lớn để phục vụ tái thiết đô thị.
TÁI THIẾT KHÔNG GIAN
Đề án quy hoạch đặt mục tiêu tạo ra bước chuyển căn bản trong phát triển kiến trúc, cảnh quan đô thị, nhà ở và bảo tồn di sản. Tư duy quy hoạch được chuyển từ cách tiếp cận “bảo tồn, cải tạo” sang “tái thiết để gia tăng giá trị”, hướng tới hình thành một đô thị hiện đại, đồng bộ nhưng vẫn gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc đặc trưng của Hà Nội.
Hồ Tây và vùng phụ cận, với diện tích khoảng 462ha (chưa bao gồm 530ha mặt nước Hồ Tây), cùng trục cảnh quan sông Hồng có quy mô khoảng 11.000ha, được định hướng trở thành không gian cảnh quan và môi trường đặc sắc bậc nhất của Thủ đô.
Tại đây, các công trình và khu vực có giá trị lịch sử – văn hóa sẽ tiếp tục được bảo tồn. Đồng thời, các khu dân cư hiện hữu sẽ được tái cấu trúc toàn diện, tăng cường hệ thống giao thông, tôn tạo và nâng cấp không gian cảnh quan, đầu tư xây dựng các công trình mới phù hợp với tổng thể kiến trúc khu vực.
Khu vực nghiên cứu thực hiện tái thiết đô thị được xác định từ vành đai 3 trở vào, trong đó ưu tiên các khu vực thuộc vành đai 1 và vành đai 2. Việc tái cấu trúc được triển khai gắn với bảo tồn, tôn tạo các công trình và không gian có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc tiêu biểu của Thủ đô.
Theo đồ án quy hoạch tổng thể, cấu trúc không gian nội đô được định hình lại với các khu chức năng trọng điểm. Trung tâm chính trị - hành chính Ba Đình, với quy mô khoảng 134,5ha, cùng khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận được định hướng quản lý chặt chẽ về kiến trúc và cảnh quan đô thị. Các trục không gian và công trình có giá trị như Hoàng thành Thăng Long, trục văn hóa - biểu diễn Tràng Tiền - Nhà hát Lớn sẽ được bảo tồn và phục dựng.
Tại hai khu vực này, thành phố đề xuất mở rộng các quảng trường, bổ sung hệ thống vườn hoa, cây xanh và mặt nước. Đồng thời, một số công trình cơ quan, công cộng và dịch vụ đô thị sẽ được tái thiết hoặc xây dựng mới nhằm hình thành trung tâm chính trị, kinh tế, tài chính, thương mại của Thủ đô, với định hướng ưu tiên phát triển không gian ngầm.
Khu phố cổ, có diện tích khoảng 81ha, được định hướng bảo tồn và phục dựng các giá trị kiến trúc, văn hóa truyền thống. Theo đề án, khu vực này sẽ được xây dựng trở thành một biểu tượng du lịch cộng đồng mới của Hà Nội. Các hoạt động kinh tế vỉa hè, kinh tế ban đêm phục vụ du lịch được khuyến khích, gắn với phát triển văn hóa ẩm thực Hà Nội giới thiệu ra thế giới. Bên cạnh đó, không gian đi bộ, không gian sáng tạo mang bản sắc Hà Nội sẽ được tổ chức, đồng thời nghiên cứu phát triển mô hình đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Đối với khu phố cũ, với quy mô khoảng 200ha, thành phố chủ trương bảo tồn hình thái không gian và kiến trúc đô thị đặc trưng thời kỳ Pháp thuộc. Khu vực này mang đặc trưng của mô hình “thành phố vườn”, với mạng lưới đường bàn cờ, vỉa hè rộng, hệ thống cây xanh dọc các tuyến phố, cùng các quảng trường, vườn hoa và hồ nước được bố trí đan xen. Các công trình có giá trị kiến trúc sẽ được bảo tồn, cải tạo, kết hợp với việc tái thiết các công trình xây dựng mới theo hướng bảo đảm hài hòa với không gian và kiến trúc chung của khu vực.
Đối với các khu vực còn lại trong nội đô, đề án quy hoạch đề xuất tái cấu trúc đô thị toàn diện, thực hiện giải tỏa quy mô lớn theo từng đơn vị ô phố để quy hoạch lại hệ thống hạ tầng và không gian đô thị. Các di tích lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị tiếp tục được bảo tồn, đồng thời hình thành các trung tâm mới dựa trên hệ thống TOD. Thành phố khuyến khích phát triển các công trình cao tầng trong bán kính khoảng 500 m quanh các điểm giao thông công cộng.
DI DỜI 860.000 NGƯỜI
Theo đề án, tái cấu trúc đô thị cần dựa trên nền tảng quy hoạch và đầu tư xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng khung hiện đại. Các giải pháp được nêu bao gồm phát triển giao thông đa tầng, đẩy mạnh giao thông công cộng theo mô hình TOD, đầu tư hạ tầng ngầm kết hợp xây dựng các bể chứa nước lớn nhằm giảm thiểu tình trạng ngập úng. Song song với đó là tái cấu trúc sử dụng đất, không gian cảnh quan và cơ cấu dân cư, từng bước giãn dân để giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử.
Khác với các quy hoạch trước đây vốn tập trung vào cải tạo, chỉnh trang chung cư cũ nhưng tiến độ triển khai chậm, đề án lần này đề xuất phương án tái thiết toàn diện.
Theo đó, một số khu vực sẽ được giải tỏa hoàn toàn để xây dựng lại đồng bộ hạ tầng, tăng tầng cao công trình và giảm mật độ xây dựng. Đối với các khu vực nội đô có giá trị đất cao, thành phố ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ, kết hợp phát triển nhà ở thương mại và dịch vụ chất lượng cao nhằm bảo đảm hiệu quả tài chính và bù đắp chi phí giải phóng mặt bằng.
Đề án quy hoạch tổng thể Thủ đô xác định rõ lộ trình giãn dân trong giai đoạn 2026 - 2045. Cụ thể, trong giai đoạn 2026 - 2035, Hà Nội dự kiến di dời khoảng 200.000 người tại khu vực sông Hồng, 200.000 người tại Hồ Tây và vùng phụ cận, cùng 42.000 người tại một số tuyến phố nằm trong vành đai 3.
Giai đoạn 2036 - 2045, thành phố tiếp tục di dời khoảng 26.730 người tại khu phố cổ, 23.000 người tại khu phố cũ và khoảng 370.000 người tại các khu vực khác trong vành đai 3. Như vậy, trong giai đoạn 2026 - 2045, tổng số dân cư dự kiến được di dời để phục vụ quá trình tái cấu trúc đô thị là hơn 860.000 người.
Chủ trương giãn dân khỏi khu vực nội đô Hà Nội đã được đặt ra từ hơn 20 năm trước. Quy hoạch chung được phê duyệt năm 1998 từng nêu mục tiêu đến năm 2020 giảm dân số khu nội đô lịch sử từ 960.000 người xuống còn 800.000 người. Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt năm 2011, tiếp tục xác định cần kiểm soát gia tăng dân số cơ học, đưa quy mô dân số nội đô lịch sử về khoảng 800.000 người.
Đến đầu năm 2021, Hà Nội công bố 6 đồ án quy hoạch phân khu đô thị tỷ lệ 1/2.000 tại các quận Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa và Hai Bà Trưng, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm dân số bốn quận này từ gần 900.000 người xuống còn khoảng 670.000 người. Riêng quận Hoàn Kiếm từng triển khai đề án di dời 1.800 hộ dân khu phố cổ sang khu đô thị Việt Hưng theo lộ trình từ năm 2012 đến 2020, song đến nay đề án vẫn chưa hoàn tất.
