Thác nước là dạng địa hình nơi dòng suối hoặc dòng sông chảy từ trên cao xuống dưới thấp với góc nghiêng lớn hoặc thẳng đứng, tốc độ dòng chảy tại đây rất xiết, thường tạo ra bọt trắng xóa, sóng và các xoáy nước mạnh ở chân thác.
Khi dòng sông chảy qua khu vực có các tầng đá cứng và đá mềm xen kẽ, lớp đá mềm phía dưới sẽ bị dòng nước bào mòn nhanh hơn, lâu dần, sự chênh lệch độ cao giữa 2 tầng đá tạo thành một bậc dốc thẳng đứng. Bên cạnh đó, sự đứt gãy của vỏ Trái Đất đẩy phần thượng nguồn lên cao hoặc hạ phần hạ nguồn xuống thấp một cách đột ngột đã tạo nên thác nước.
Thác nước là một trong những kỳ quan tuyệt đẹp của thiên nhiên, một số thác nổi nổi bật bởi kích thước và sức mạnh ấn tượng. Dưới đây là danh sách 10 thác nước cao nhất thế giới tính theo tổng chiều cao đổ dốc tự nhiên đã được công nhận bởi các tổ chức địa lý toàn cầu.
Là thác nước nằm trong Vườn quốc gia Fiordland thuộc đảo Nam của New Zealand với chiều cao ước tính khoảng 836m, đây được coi là một trong những ứng cử viên hàng đầu cho danh hiệu thác nước cao nhất New Zealand và nằm trong top những thác nước cao nhất thế giới.
Thác nước bắt nguồn từ hồ Browne (Lake Browne) - một hồ nước nhỏ nằm ở độ cao 836m so với mực nước biển. Khi hồ chứa đầy nước, dòng chảy sẽ tràn qua vách đá và đổ xuống.
Không đổ thẳng đứng một mạch xuống dưới, thác Browne là một thác ghềnh (cascade). Nước đổ dốc qua các vách đá với góc nghiêng khoảng 42 độ trên tổng chiều dài dòng chảy khoảng 1.130m, nhiều đoạn ẩn hiện sau các tán rừng mưa ôn đới.
Thác đổ trực tiếp xuống Doubtful Sound, một vịnh hẹp (fiord) vô cùng nổi tiếng và hoang sơ tại New Zealand. Do vị trí địa lý nằm sâu trong vùng lõi hẻo lánh của vườn quốc gia, không có đường bộ cho xe cá nhân đi thẳng tới đây. Du khách muốn chiêm ngưỡng thác Browne có thể lựa chọn 2 cách chính: Du thuyền trên vịnh Doubtful Sound hay chuyến bay ngắm cảnh (Scenic Flight).
Thác được đặt theo tên của Victor Carlyle Browne, một phi công kiêm nhiếp ảnh gia trên không, người đã phát hiện ra hồ và thác nước này trong một chuyến bay qua vùng Fiordland vào những năm 1940.
James Bruce Falls là thác nước cao nhất tại lục địa Bắc Mỹ và xếp thứ 9 trên thế giới với chiều cao đo được lên tới 840 mét. Thác nước kỷ lục này tọa lạc bên trong Công viên tỉnh biển Princess Louisa thuộc tỉnh bang British Columbia, Canada.
Thác bắt nguồn từ một cánh đồng tuyết và tàn tích sông băng nhỏ nằm ở độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển. Tên gọi của thác được đặt dựa theo cấu trúc gồm 2 dòng suối song song chảy từ cánh đồng tuyết xuống. Trong đó, một dòng chảy bền bỉ quanh năm, còn dòng kia thường sẽ cạn khô vào khoảng tháng 7 khi mùa hè nắng nóng đỉnh điểm.
Do phần lớn chiều dài thác đổ xuống qua một khe nứt hẹp trên vách đá granite dựng đứng, du khách rất khó để nhìn thấy toàn bộ ngọn thác này từ vị trí Vịnh Princess Louisa. Nước từ thác James Bruce chảy vào con suối Loquilts Creek, sau đó đổ trực tiếp ra vịnh thông qua ngọn thác nổi tiếng và dễ quan sát hơn nằm ngay phía hạ lưu là Thác Chatterbox (Chatterbox Falls).
Để chiêm ngưỡng được hệ thống thác hùng vĩ này, du khách thường phải di chuyển bằng thuyền, du thuyền hoặc thủy phi cơ đi dọc theo vịnh Princess Louisa. Muốn ngắm nhìn toàn cảnh thác James Bruce rõ ràng nhất, chúng ta cần thực hiện các chuyến đi bộ đường dài (hiking) theo các tuyến đường mòn dẫn ngược lên thượng nguồn suối Loquilts Creek.
Là một trong những thác nước vĩ đại nhất thế giới, tọa lạc tại bờ biển phía bắc của đảo Molokai, bang Hawaii, Mỹ. Với chiều cao lên tới 840m, đây được công nhận là thác nước cao thứ 2 tại Mỹ (chỉ sau thác Olo'upena nằm cách đó khoảng 365m) và đứng vị trí thứ 8 trong danh sách những thác nước cao nhất hành tinh.
Pu'uka'oku nằm sâu trong vùng địa hình hiểm trở, không có bất kỳ đường bộ hay lối mòn dân sinh nào có thể tiếp cận trực tiếp dưới chân thác. Vì thác có độ cao quá lớn và nằm ở khu vực lộng gió, vào những thời điểm gió mạnh, dòng nước đổ từ trên đỉnh xuống bị gió thổi tạt và bốc hơi tạo thành một làn sương mù huyền ảo trước khi kịp chạm mặt biển.
Cách tốt nhất và gần như duy nhất để chiêm ngưỡng trọn vẹn sự hùng vĩ của thác là đặt các chuyến tour trực thăng ngắm cảnh (thường khởi hành từ đảo lân cận là Maui) hoặc ngắm nhìn từ thuyền du lịch ngoài khơi vào những ngày biển lặng. Thời điểm lý tưởng nhất để ngắm thác là vào mùa mưa (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau), khi những cơn mưa lớn làm dòng chảy của thác trở nên mạnh mẽ và rõ nét nhất.
Nằm ở khu vực Sygnestveit thuộc đô thị Ulvik, hạt Vestland (trước đây là Hordaland), Balåifossen xếp thứ 2 thác nước cao nhất tại Na Uy và xếp thứ 7 thác nước cao nhất trên toàn thế giới với độ cao 850m.
Thác đổ xuống theo dạng giật cấp và dốc đứng ghềnh đá (horsetail & tiered) qua 3 tầng khác nhau. Trong đó, tầng có độ cao rơi tự do lấn lướt và lớn nhất lên đến 452m. Thác được cấp nước bởi dòng sông Balåi, con sông này lấy nước trực tiếp từ hồ Langvatnet trên cao và lượng tuyết/băng tan từ ngọn núi Kyrelvfjellet (nơi có sông băng nhỏ Onen nằm ở độ cao khoảng 1.600m).
Do nguồn nước chủ yếu phụ thuộc vào chu kỳ băng tuyết tan, lưu lượng dòng chảy của thác Balåifossen thay đổi rất lớn theo mùa. Thác sẽ chảy mạnh mẽ và hùng vĩ nhất vào mùa xuân và đầu mùa hè (khoảng tháng 5 - 7). Vào mùa thu hoặc mùa đông, lượng nước giảm mạnh, thậm chí dòng thác có thể cạn khô hoặc đóng băng hoàn toàn.
Du khách có thể dễ dàng chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoành tráng của thác từ xa khi di chuyển bằng ô tô trên tuyến đường FV300 hoặc R572 chạy dọc theo bờ đối diện của vịnh Osafjorden. Khung cảnh dòng nước trắng xóa đổ dọc vách đá dựng đứng in bóng xuống làn nước xanh ngắt của vịnh hẹp tạo nên một bức tranh thiên nhiên vô cùng ngoạn mục.
Vinnufossen hay Vinnufallet là thác nước cao nhất châu Âu và xếp thứ 6 trên toàn thế giới với tổng chiều cao ấn tượng lên tới 860 mét tọa lạc tại phía đông làng Sunndalsøra, thuộc đô thị Sunndal, hạt Møre og Romsdal, miền Tây Na Uy.
Thác là một phần của dòng sông Vinnu, dòng chảy được cấp nước trực tiếp từ quá trình tan băng của sông băng Vinnufonna (khối sông băng lớn nhất nằm giữa vùng Jostedalsbreen và Svartisen). Vinnufossen thuộc kiểu thác đuôi ngựa nhiều tầng (tiered horsetail). Nước xuất phát từ một dòng hẹp ở đỉnh núi Vinnufjellet, sau đó tỏa rộng ra thành nhiều nhánh trắng xóa khi đổ xuống vách đá dựng đứng rồi hòa vào dòng sông Driva.
Nhánh thác đổ tự do dài nhất lên tới 575m, lưu lượng nước trung bình của thác đạt khoảng 38m³/s, đặc biệt mạnh mẽ nhất vào mùa xuân và đầu mùa hè (tháng 5 - 7) do băng tan. Bên cạnh đó, thác nước nằm rất gần tuyến đường quốc lộ Rv70 (cách Sunndalsøra khoảng 6km) nên du khách hoàn toàn có thể dễ dàng ngắm nhìn ngọn thác hùng vĩ này ngay từ xa khi đang lái xe.
Catarata de Yumbilla là một trong những kỳ quan thiên nhiên ấn tượng nhất nằm tại vùng Amazonas, phía bắc Peru, nổi tiếng khi xếp thứ 5 trong 10 thác nước cao nhất thế giới.
Với chiều cao 895,4 - 896m, Viện Địa lý Quốc gia Peru (IGN) công nhận Yumbilla là thác nước cao thứ 5 trên thế giới và cao thứ 2 tại Peru (chỉ sau thác Tres Hermanas). Không đổ thẳng một dải duy nhất, dòng nước của Yumbilla bắt nguồn từ hang động San Francisco ở độ cao 2.723m và chia thành 4 tầng thác tách biệt đổ xuống thung lũng.
Dù người dân địa phương đã biết đến từ lâu, thác Yumbilla mới chỉ thực sự trở nên nổi tiếng quốc tế từ cuối năm 2007 sau các cuộc khảo sát địa lý chính thức. Do đó, nơi đây vẫn giữ được nét hoang sơ, ít bị thương mại hóa hơn so với thác Gocta lân cận.
Thác nằm sâu trong rừng mây nhiệt đới tươi tốt (cloud forest). Nơi đây sở hữu thảm động thực vật phong phú với các loài lan quý hiếm, dương xỉ khổng lồ, gấu đeo kính và các loài chim đặc hữu như chim ruồi đuôi thìa (Marvellous Spatuletail) tuyệt đẹp.
Để đến được thác Yumbilla, du khách thường xuất phát từ thành phố lớn gần đó là Chachapoyas. Chúng ta sẽ di chuyển tới thị trấn Pedro Ruiz, sau đó bắt xe moto-taxi để lên ngôi làng nhỏ Cuispes - điểm xuất phát chính của hành trình trekking. Một điểm cộng lớn là trên đường đi bộ đến chân thác Yumbilla, du khách sẽ được chiêm ngưỡng thêm 2 thác nước tuyệt đẹp khác là thác Medio Cerro (thác Giữa Đồi) và thác Cristal (thác Pha Lê).
Olo’upena Falls là thác nước cao nhất tại Mỹ và được công nhận rộng rãi là thác nước cao thứ 4 trên thế giới. Thác nước kỳ vĩ này có chiều cao lên tới 900m, tọa lạc ở phía đông bắc đảo Molokai, Hawaii.
Thác nằm giữa 2 thung lũng Pelekunu và Wailau, đổ thẳng từ vách đá ven biển cao bậc nhất thế giới xuống Thái Bình Dương. Nước không đổ thẳng một mạch mà chảy qua nhiều tầng đá dốc khuất sâu vào vách núi. Đồng thời, thác được “nuôi dưỡng” bởi các cơn mưa nhiệt đới nhưng có lưu lượng mỏng và có thể cạn dần vào mùa khô.
Do địa hình vách đá dựng đứng vô cùng hiểm trở, không có đường bộ hay đường mòn nào dẫn đến thác Olo'upena nên du khách chỉ có 2 cách duy nhất để chiêm ngưỡng kỳ quan này: Đường hàng không và đường biển.
Tres Hermanas hay "Thác Ba Chị Em" là thác nước cao nhất tại Peru và là thác nước cao thứ 3 trên thế giới với tổng chiều cao lên đến 914m. Thác nằm sâu bên trong Vườn quốc gia Otishi, thuộc vùng Junín.
Tên gọi "Ba Chị Em" xuất phát từ hình dáng của thác, dòng nước đổ xuống được chia tách thành 3 tầng thác escalonated (bậc thang) riêng biệt trước khi đổ ra sông. Hai tầng thác đầu tiên đổ vào một lòng chảo lớn, tầng thác thứ 3 đổ về phía sông Cutivireni nhưng không hòa thẳng vào dòng sông mà biến mất vào các hố sụt sâu thẳm chưa được khám phá hết bên dưới lòng đất.
Thác nằm giữa một khu rừng nhiệt đới nguyên sinh thuộc dãy núi Andes với thảm thực vật rậm rạp, những cây cổ thụ cao tới 30m và nhiệt độ trung bình lý tưởng khoảng 25°C. Đây là một trong những điểm đến hoang sơ và khó tiếp cận nhất Peru.
Do nằm trong vùng lõi bảo tồn nghiêm ngặt, khu vực này hạn chế khách du lịch tự túc và yêu cầu phải có giấy phép đặc biệt từ ban quản lý công viên. Khách tham quan thường chỉ có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh thác từ trên cao bằng cách thuê máy bay hạng nhẹ cất cánh từ thành phố Satipo.
Là một trong những kỳ quan thiên nhiên ngoạn mục nhất châu Phi, tọa lạc tại Vườn quốc gia Hoàng gia Natal thuộc tỉnh KwaZulu-Natal, Nam Phi. Tugela bắt nguồn từ tiếng Zulu là "Thukela", mang ý nghĩa là "đột ngột".
Thác đổ xuống từ vách đá vòm Amphitheatre hùng vĩ của dãy núi Drakensberg (Dãy núi Rồng), thác nước này có tổng chiều cao đổ đèo đạt 948m thông qua 5 tầng thác liên tiếp. Hiện nay, có nhiều tranh biện và phép đo đạc lại khẳng định Tugela đã vượt qua thác Angel (Venezuela) để trở thành thác nước cao nhất thế giới.
Dòng chảy của thác phụ thuộc vào lượng mưa, thường bùng nổ mạnh mẽ và tráng lệ nhất sau những trận mưa lớn vào mùa hè. Nước từ sông Tugela chảy qua cao nguyên rồi đổ xuống vách đá, được đánh giá là cực kỳ sạch và an toàn có thể uống trực tiếp. Để chiêm ngưỡng trọn vẹn vẻ đẹp của thác Tugela, du khách thường lựa chọn 2 cung đường trekking phổ biến: Tuyến Sentinel Peak (đến đỉnh thác) hay tuyến Tugela Gorge (đến chân hẻm núi).
Khách du lịch thường được khuyên nên ghé thăm nơi đây từ tháng 3 - 5 để tận hưởng thời tiết mát mẻ, ít bão, thích hợp cho việc leo núi. Nếu muốn ngắm nhìn các thảm hoa dại nở rộ và dòng thác đạt lượng nước lớn nhất, du khách nên đến đây vào khoảng thời gian từ tháng 9 - tháng 4 năm sau là sự lựa chọn hoàn hảo.
Thác Angel (Salto Ángel) nằm tại Venezuela là thác nước không ngắt quãng cao nhất thế giới trên cạn với chiều cao kỷ lục 979 mét. Ngọn thác hùng vĩ này đổ xuống từ rìa núi bàn Auyán-tepui trong Vườn quốc gia Canaima - một di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận thuộc bang Bolívar.
Mặc dù người bản địa đã biết đến ngọn thác từ lâu nhưng thế giới chỉ thực sự chú ý đến nó sau khi phi công người Mỹ James Crawford "Jimmie" Angel bay qua đây vào năm 1933. Năm 1937, ông quay lại và phải hạ cánh khẩn cấp trên đỉnh núi bàn Auyán-tepui do máy bay bị lún vào bùn. Jimmie Angel cùng vợ và các bạn đồng hành đã phải đi bộ 11 ngày băng rừng để xuống núi an toàn. Tên của ông sau đó đã được đặt cho ngọn thác để vinh danh cho chuyến thám hiểm lịch sử này.
Trong tiếng Pemon của người thổ dân địa phương, thác có tên là Kerepakupai Merú (nghĩa là "thác nước của nơi sâu nhất") hoặc Parakupá Vená ("thác nước từ đỉnh cao nhất"). Angel có tổng chiều cao là 979m, trong đó đoạn đổ thẳng đứng không ngắt quãng dài 807m, phần còn lại bao gồm khoảng 400m hệ thống ghềnh dốc phía dưới.
Thác nằm dọc theo một nhánh của sông Kerepakupai Meru, đổ vào sông Churun, sau đó hòa vào mạng lưới sông lớn Orinoco. Do độ cao quá lớn, vào mùa khô, dòng nước thường bị bốc hơi hoặc biến thành một lớp sương mù dày đặc trước khi kịp chạm tới mặt đất bên dưới.
Thác Angel nằm ở một vùng rừng rậm vô cùng hẻo lánh và bị cô lập hoàn toàn, không có đường bộ đi vào. Để đến được đây, bạn chỉ có thể chọn 2 cách: Đường hàng không (thuê máy bay nhỏ để ngắm toàn cảnh thác từ trên cao) hay đường thủy kết hợp đi bộ (di chuyển bằng thuyền độc mộc - dugout canoe - ngược dòng sông từ khu định cư Canaima, sau đó đi bộ xuyên rừng khoảng 45 phút để tiếp cận chân thác).
Thời điểm lý tưởng để du khách ghé thăm nơi đây là từ tháng 6 - 12 (mùa mưa), lúc này dòng thác đổ mạnh mẽ nhất và lượng nước trên sông đủ lớn để thuyền bè di chuyển dễ dàng.