Cùng mở cửa hàng, cùng đứng tên doanh nghiệp, cùng chia sẻ áp lực tài chính – mô hình vợ chồng làm ăn chung ngày càng phổ biến trong đời sống đô thị. Nhiều người tin rằng, sự thấu hiểu và đồng hành trong hôn nhân sẽ là lợi thế lớn khi bước vào kinh doanh.
Nhưng thực tế cho thấy, không ít cặp đôi bắt đầu bằng một giấc mơ chung và kết thúc bằng những cuộc nói chuyện dang dở. Khi ranh giới giữa gia đình và doanh nghiệp bị xóa nhòa, tiền bạc và cảm xúc đứng chung một bàn, hôn nhân rất dễ trở thành “tài sản” chịu hao mòn đầu tiên.
Từ những cửa hàng nhỏ đến các mô hình kinh doanh gia đình quy mô lớn hơn, câu hỏi đặt ra không còn là có nên làm ăn cùng người bạn đời hay không, mà là làm thế nào để tiền bạc không trở thành nguyên nhân bào mòn hạnh phúc.
KHI TIỀN BẠC VÀ CẢM XÚC NGỒI CHUNG MỘT BÀN
Buổi tối, khi cửa tiệm mỹ phẩm nhỏ ở quận Hoàn Kiếm vừa kéo cửa sắt xuống, chị Hạnh mới có thời gian ngồi thở dốc. Một ngày bán hàng kết thúc, nhưng cuộc tranh luận với chồng thì chưa.
Chị Hạnh và anh Nam kết hôn được gần 10 năm. Ba năm trước, họ quyết định dồn toàn bộ tiền tiết kiệm để mở cửa hàng kinh doanh chung. Thời gian đầu, mọi thứ diễn ra khá suôn sẻ. Doanh thu đủ trang trải cuộc sống, cửa hàng có lượng khách quen ổn định. Nhưng càng về sau, những mâu thuẫn nhỏ bắt đầu tích tụ.
“Chúng tôi không cãi nhau vì hết tiền, mà vì không thống nhất được cách dùng tiền”, chị Hạnh nói. Anh Nam muốn mở rộng thêm chi nhánh, chấp nhận rủi ro. Chị lại nghiêng về phương án an toàn, giữ dòng tiền ổn định. Không có ai là người quyết định cuối cùng, nên mọi quyết định đều trở thành tranh luận.
Điều khiến chị mệt mỏi nhất là cảm giác công việc không bao giờ kết thúc. Ngay cả khi về nhà, câu chuyện vẫn xoay quanh doanh thu, chi phí, nhân viên. “Có lúc tôi tự hỏi, mình đang sống cùng chồng hay sống cùng một ‘đối tác’?”.
Câu chuyện của chị Hạnh không phải ngoại lệ. Trong bối cảnh ngày càng nhiều cặp vợ chồng lựa chọn cùng nhau kinh doanh, mối quan hệ “hai trong một” này đang trở thành một phép thử khắc nghiệt đối với cả hôn nhân lẫn năng lực quản trị.
Theo các chuyên gia, kinh doanh chung trong hôn nhân là một mô hình rủi ro cao nhưng thường bị đánh giá thấp. Lý do nằm ở chỗ, nhiều cặp đôi bước vào làm ăn bằng niềm tin và tình cảm, trong khi doanh nghiệp lại vận hành bằng cấu trúc, kỷ luật và nguyên tắc.
Rút ra kinh nghiệm sau quá trình khởi nghiệp với vợ, một doanh nhân cho biết, sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất là không phân tách vai trò. “Hôn nhân là mối quan hệ cảm xúc, còn doanh nghiệp là một thực thể pháp lý và kinh tế. Khi hai thứ này nhập làm một mà không có luật chơi rõ ràng, xung đột là điều tất yếu”, ông nói.
Ở nhiều doanh nghiệp gia đình nhỏ, vợ chồng cùng tham gia mọi quyết định, nhưng lại không thống nhất ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng. Khi thành công, công lao thuộc về cả hai. Nhưng khi thất bại, trách nhiệm trở thành mảnh đất màu mỡ cho đổ lỗi và tổn thương cá nhân.
Một tầng sâu hơn của vấn đề nằm ở quyền lực tài chính. Trong hôn nhân truyền thống, tiền bạc vốn đã là chủ đề nhạy cảm. Khi bước sang kinh doanh chung, sự nhạy cảm này càng gia tăng. Người tạo ra nhiều doanh thu hơn dễ vô thức cho rằng mình có tiếng nói lớn hơn. Người còn lại, dù đóng góp bằng công sức quản lý hay chăm sóc hậu phương, lại cảm thấy giá trị của mình bị xem nhẹ.
Vị này cũng chia sẻ thêm: “Rất nhiều mâu thuẫn không bùng nổ ngay, mà âm ỉ trong cảm giác ‘mình không được công nhận’”. Khi tiền trở thành thước đo giá trị, mối quan hệ vợ chồng bắt đầu trượt khỏi nền tảng bình đẳng.
Tài chính vận hành lộn xộn cũng là một nguyên nhân cốt lõi. Nhiều hộ kinh doanh gia đình không tách bạch tiền công ty và tiền sinh hoạt. Việc rút tiền từ doanh nghiệp để chi tiêu cá nhân diễn ra thường xuyên nhưng không được ghi nhận.
Kết quả là dòng tiền trở nên mờ nhạt, người trong cuộc không biết mình đang làm ăn hiệu quả hay chỉ đang “tự nuôi mình bằng vốn”. Khi tài chính không minh bạch, áp lực tâm lý tăng cao, kéo theo những phản ứng cảm xúc tiêu cực trong đời sống gia đình.
Một yếu tố khác ít được nhắc tới nhưng có sức phá hoại lớn, đó là sự xâm lấn của công việc vào đời sống riêng. Khi nhà trở thành văn phòng, bữa cơm trở thành cuộc họp, thì hôn nhân mất dần chức năng chữa lành. Trẻ em trong gia đình cũng chịu ảnh hưởng khi lớn lên giữa không khí căng thẳng kéo dài.
Theo các chuyên gia, điều nguy hiểm nhất không phải là cãi nhau, mà là cạn kiệt cảm xúc. Khi vợ chồng không còn năng lượng để nói chuyện, để chia sẻ, mối quan hệ bắt đầu rạn nứt từ bên trong.
LỐI RA TỪ MINH BẠCH TÀI CHÍNH VÀ KỶ LUẬT CẢM XÚC
Dù tiềm ẩn nhiều rủi ro, các chuyên gia khẳng định, kinh doanh chung không phải là “án tử” cho hôn nhân. Vấn đề nằm ở cách các cặp đôi thiết kế mối quan hệ này.
Bước đầu tiên là thiết lập cấu trúc rõ ràng. Vợ chồng cần ngồi lại với nhau như hai cổ đông, thống nhất ai chịu trách nhiệm chính cho từng mảng, ai có quyền quyết định cuối cùng trong từng lĩnh vực.
Tài chính cần được đặt lên bàn một cách minh bạch. Tách bạch tài khoản doanh nghiệp và tài khoản gia đình là nguyên tắc sống còn. Cả hai nên nhận lương cố định, phần lợi nhuận chỉ được chia khi doanh nghiệp thực sự có lãi. Điều này giúp tiền trở lại đúng vai trò: công cụ vận hành, không phải nguồn gây áp lực.
Một giải pháp khác là thiết lập ranh giới thời gian. Những khung giờ không bàn chuyện công việc, những buổi hẹn hò không nhắc đến doanh thu hay chi phí, giúp hôn nhân được “thở”. Đây không phải là sự lãng phí thời gian, mà là đầu tư cho sự bền vững lâu dài.
Khác với câu chuyện của chị Hạnh, vợ chồng anh Quang Minh (Cầu Giấy, Hà Nội) lại chọn một cách tiếp cận khác khi quyết định làm ăn chung.
Anh Minh kể, thời điểm hai vợ chồng bắt đầu kinh doanh dịch vụ F&B, họ đã có một thỏa thuận rất rõ ràng: tiền bạc phải được đưa ra ánh sáng ngay từ đầu. Không phải vì thiếu tin tưởng, mà vì muốn tránh những hiểu lầm về sau.
Họ chia tài chính thành ba phần: tiền sinh hoạt gia đình, tiền vận hành doanh nghiệp và quỹ dự phòng. Mỗi khoản đều có tài khoản riêng, có ghi chép và được rà soát định kỳ. Cả hai nhận lương cố định từ công ty, phần lợi nhuận chỉ được phân chia sau khi đã trừ đầy đủ chi phí.
“Nghe thì khô khan, nhưng chính sự khô khan đó lại giúp vợ chồng tôi nhẹ đầu”, anh Minh nói. Khi không phải đoán xem tiền đang ở đâu, cả hai có nhiều năng lượng hơn cho công việc và gia đình.
Không dừng ở tài chính, họ còn đặt ra những nguyên tắc cảm xúc. Sau 8 giờ tối, không bàn chuyện công việc. Cuối tuần là thời gian dành cho gia đình. Nếu có bất đồng lớn, cả hai thống nhất chỉ thảo luận khi đã có đủ dữ liệu, không tranh luận theo cảm tính.
Ở góc độ gia đình, ThS tâm lý Nguyễn Anh Thư cho rằng, minh bạch tiền bạc trong hôn nhân là nền tảng quan trọng. Nguyên tắc quỹ chung – quỹ riêng giúp mỗi người vừa có trách nhiệm với mục tiêu chung, vừa giữ được không gian tự do cá nhân. Khi không ai cảm thấy bị kiểm soát, mối quan hệ sẽ bớt căng thẳng.
Những gia đình có kế hoạch tài chính dài hạn thường ít xung đột hơn, bởi họ không chỉ nhìn vào chi tiêu trước mắt, mà còn hướng về tương lai. Từ việc mua nhà, nuôi dạy con cái, đến xây dựng quỹ dự phòng cho những biến cố bất ngờ, tất cả đều trở thành mục tiêu chung, thay vì gánh nặng riêng của một người.
ThS Nguyễn Anh Thư cũng nhấn mạnh vai trò của “kỷ luật cảm xúc”. Mâu thuẫn là điều không thể tránh, nhưng cách giải quyết mới là yếu tố quyết định. Khi bất đồng xảy ra, thay vì công kích cá nhân, các cặp đôi cần học cách tạm dừng, lắng nghe và quay lại với vấn đề cốt lõi.
Kinh doanh có thể thất bại và làm lại, tài sản có thể mất rồi tích lũy lại. Nhưng hôn nhân thì không có nhiều cơ hội để “khởi động lại”. Vì vậy, nếu đang làm ăn chung hoặc chia sẻ tài chính với người bạn đời, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là kiếm được bao nhiêu tiền, mà là tiền đang giúp hai người hiểu nhau hơn, hay đẩy họ xa nhau hơn.