Thời kỳ hoàng kim của các phần mềm diệt virus bên thứ ba đã dần qua cùng với sự suy giảm của thời đại PC. Người dùng smartphone ngày nay không còn quá mặn mà với việc cài thêm phần mềm bảo mật trên điện thoại.
Android hiện đại được trang bị nhiều cơ chế bảo mật có khả năng tự động phát hiện và ngăn chặn các mối đe dọa. Một trong những lớp phòng vệ quan trọng nhất là Google Play Protect.
Theo Google, riêng trong năm 2025, Play Protect đã chặn 27 triệu ứng dụng độc hại mới khỏi Play Store. Hệ thống này thường xuyên quét ứng dụng để tìm dấu hiệu nguy hiểm, cả ngay khi ứng dụng được cài đặt lẫn trong quá trình sử dụng sau đó. Nếu phát hiện mối đe dọa, Play Protect có thể vô hiệu hóa hoặc tự động gỡ bỏ ứng dụng tùy thuộc vào mức độ rủi ro.
Đồng thời, Android sử dụng cơ chế sandbox để cô lập từng ứng dụng. Mỗi ứng dụng được cấp một ID người dùng riêng và hoạt động trong môi trường được giới hạn, qua đó ngăn ứng dụng tự ý tương tác với những ứng dụng khác trên thiết bị.
Bên cạnh đó, các smartphone Android hiện đại cũng thường xuyên nhận được bản cập nhật bảo mật nhằm vá những lỗ hổng mới được phát hiện. Hệ thống quyền truy cập được thiết kế theo nguyên tắc người dùng phải chủ động cấp quyền, giúp hạn chế khả năng ứng dụng tùy ý tiếp cận tệp tin, danh bạ hoặc các dữ liệu nhạy cảm khác.
Google Play Protect còn góp phần tăng cường lớp bảo vệ này bằng cách cảnh báo khi ứng dụng yêu cầu quyền truy cập vào dữ liệu nhạy cảm, đồng thời tự động đặt lại quyền của những ứng dụng đã lâu không được sử dụng.
Các biện pháp bảo vệ trên Android cũng đang tiếp tục được mở rộng với sự hỗ trợ của AI. Google đang phát triển tính năng chống giả mạo cuộc gọi nhằm phát hiện và ngăn chặn những kẻ lừa đảo giả danh các cuộc gọi có mức độ rủi ro cao như cuộc gọi từ ngân hàng.
Khả năng phát hiện mối đe dọa theo thời gian thực cũng đang được mở rộng để nhận diện những hành vi đáng ngờ của ứng dụng như tự động chuyển tiếp tin nhắn SMS sang một số điện thoại khác.
Google đã thay đổi chính sách đối với việc cài đặt ứng dụng từ bên ngoài Play Store. Trong thời gian tới, những ứng dụng vượt qua cơ chế bảo vệ của Play Store sẽ chỉ có thể được cài đặt bởi nhóm được Google xác định là người dùng có kinh nghiệm, đi kèm thời gian chờ ban đầu 24 giờ và yêu cầu xác minh danh tính bắt buộc đối với nhà phát triển.
Dù các biện pháp bảo mật ngày càng được cải thiện, thế giới di động vẫn tồn tại nhiều phương thức tấn công mà phần mềm diệt virus không thể ngăn chặn.
Trong đó, tin nhắn và cuộc gọi giả mạo tiếp tục là công cụ hiệu quả của những kẻ lừa đảo. Những tin nhắn giả mạo chứa liên kết lừa đảo là hình thức rất phổ biến, thường tìm cách dụ người nhận cung cấp mật khẩu, thông tin tài khoản hoặc dữ liệu cá nhân để kẻ xấu sử dụng cho những mục đích khác.
Những chiêu trò như giả danh nhân viên hỗ trợ kỹ thuật, thông báo người thân hoặc con cái đang gặp sự cố hay lừa đảo tình cảm để chiếm đoạt tiền đều dựa vào việc thao túng tâm lý. Đây là những mối đe dọa mà một ứng dụng diệt virus thông thường gần như không thể xử lý.
Kết nối mạng bên ngoài cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi sử dụng Wi-Fi công cộng. Những kẻ tấn công cùng kết nối trên một mạng có thể theo dõi lưu lượng, chặn dữ liệu chưa được mã hóa hoặc chiếm quyền điều khiển phiên truy cập web để chuyển hướng đến các trang giả mạo nhằm đánh cắp thông tin.
Các thông báo đẩy độc hại cũng đang trở thành một công cụ hữu hiệu của kẻ lừa đảo. Chỉ một lần vô tình nhấn “Cho phép” trên một trang web giả mạo cũng có thể khiến trang đó được quyền gửi liên tục các thông báo trông giống cảnh báo hệ thống thực sự.
Rủi ro khi sử dụng smartphone Android sẽ thay đổi tùy vào thói quen sử dụng và hoàn cảnh. Với những trường hợp có nguy cơ cao như thường xuyên kết nối Wi-Fi công cộng, cài ứng dụng từ bên ngoài hoặc sử dụng một thiết bị đã cũ, phần mềm diệt virus của bên thứ ba có thể đóng vai trò bảo vệ bằng cách kiểm tra các tệp đã tải xuống và phát hiện phần mềm độc hại có thể đã xâm nhập trong quá trình kết nối.
Những người thường xuyên cài ứng dụng Android từ bên ngoài Play Store có thể cân nhắc sử dụng phần mềm diệt virus. Google Play Protect vẫn có khả năng quét cả những ứng dụng không được tải xuống từ Play Store, nhưng tính năng này sẽ không còn tác dụng nếu đã bị tắt hoặc thiết bị không có đầy đủ dịch vụ Google Play.
Google đang triển khai cơ chế bảo vệ nâng cao đối với việc cài đặt ứng dụng từ bên ngoài nhưng trước mắt tính năng này chỉ áp dụng cho các thiết bị Android được chứng nhận.
Phần mềm diệt virus cũng có thể hữu ích khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường cho thấy điện thoại có khả năng đã bị nhiễm mã độc và cần được kiểm tra để có kết luận rõ ràng hơn.
Những dấu hiệu đáng chú ý có thể là các cửa sổ bật lên xuất hiện liên tục, hiệu suất thiết bị đột nhiên chậm đi, ứng dụng liên tục yêu cầu những quyền truy cập bất thường hoặc pin hao nhanh hơn bình thường. Những biểu hiện này không nhất thiết đồng nghĩa với việc điện thoại đã nhiễm virus nhưng vẫn đáng để kiểm tra nhằm loại trừ nguy cơ bảo mật.
Một trường hợp khác cần lưu ý là các smartphone Android đã quá cũ và không còn nhận được cập nhật hệ điều hành hoặc bản vá bảo mật. Phần mềm diệt virus không thể thay thế hoàn toàn những bản cập nhật này nhưng vẫn có thể bổ sung một lớp bảo vệ trong trường hợp một lỗ hổng nghiêm trọng đang bị kẻ xấu khai thác trên diện rộng.
Nhìn chung, phần lớn người dùng Android không thực sự cần cài thêm ứng dụng diệt virus. Với những người có thói quen sử dụng thiết bị ở mức rủi ro cao, phần mềm diệt virus có thể trở thành một lớp bảo vệ bổ sung đáng cân nhắc. Việc có cần phần mềm diệt virus hay không phụ thuộc vào cách sử dụng thiết bị và mức độ rủi ro gặp phải.