73% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ở một mức độ nhất định, nhưng chỉ 13,8% triển khai trên quy mô toàn doanh nghiệp. Khoảng cách này cho thấy một thực tế đáng chú ý: rào cản lớn nhất của chuyển đổi số trong công nghiệp không còn là chuyện có AI hay không, mà là doanh nghiệp đã chuẩn bị dữ liệu đến đâu để AI tạo ra giá trị thực.
Thông điệp này được nhiều chuyên gia chia sẻ tại AVEVA Inspire – Diễn đàn Trí tuệ Công nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra mới đây tại Hà Nội. Khi AI ngày càng trở thành ưu tiên trong chiến lược số hóa của các doanh nghiệp sản xuất, năng lượng và hạ tầng, trọng tâm của cuộc đua cũng đang dịch chuyển từ phát triển mô hình AI sang xây dựng nền tảng dữ liệu.
AI KHÔNG THIẾU, DỮ LIỆU MỚI LÀ "ĐIỂM NGHẼN"
Chỉ trong khoảng hai năm trở lại đây, AI tạo sinh đã nhanh chóng trở thành công cụ quen thuộc trong môi trường doanh nghiệp. Tuy nhiên, với lĩnh vực công nghiệp – nơi mỗi quyết định đều gắn với tài sản trị giá hàng triệu USD và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn vận hành – AI chỉ phát huy hiệu quả khi được cung cấp nguồn dữ liệu đầy đủ, chính xác và có ngữ cảnh.
Đây cũng là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp hiện nay.
Trong thực tế, dữ liệu vận hành thường nằm rải rác trên nhiều hệ thống độc lập. Dữ liệu từ dây chuyền sản xuất, hệ thống điều khiển, bảo trì, thiết kế kỹ thuật hay quản lý tài sản hiếm khi được kết nối thành một bức tranh thống nhất. Khi dữ liệu bị phân mảnh, AI khó có thể đưa ra các phân tích hoặc khuyến nghị đủ tin cậy để phục vụ hoạt động sản xuất.
Theo bà Ann Moore, Giám đốc Toàn cầu ngành Điện của AVEVA, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở tham vọng ứng dụng AI mà ở việc xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng truy xuất nguồn gốc cũng như ngữ cảnh của dữ liệu.
"Nếu dữ liệu vẫn nằm trong các 'ốc đảo' riêng lẻ, AI sẽ chỉ hỗ trợ từng tác vụ đơn lẻ thay vì tạo ra giá trị xuyên suốt toàn bộ chuỗi sản xuất", bà nhận định.
Xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi trong chiến lược đầu tư của nhiều doanh nghiệp công nghiệp trên thế giới. Thay vì liên tục tìm kiếm các mô hình AI mới, doanh nghiệp đang ưu tiên xây dựng "single source of truth" – nguồn dữ liệu thống nhất, nơi dữ liệu kỹ thuật, dữ liệu vận hành và dữ liệu kinh doanh được chuẩn hóa, liên kết và cập nhật theo thời gian thực.
Khi nền tảng dữ liệu được hoàn thiện, AI mới có thể phát huy vai trò trong dự báo hỏng hóc thiết bị, tối ưu tiêu hao năng lượng, lập kế hoạch bảo trì hay hỗ trợ ra quyết định sản xuất.
Theo AVEVA, nền tảng CONNECT được phát triển theo hướng này, cho phép truy cập trực tiếp dữ liệu công nghệ vận hành (OT) mà không cần sao chép dữ liệu, đồng thời xây dựng luồng dữ liệu thời gian thực từ hiện trường lên môi trường điện toán đám mây.
Doanh nghiệp cũng cho biết phiên bản CONNECT dự kiến ra mắt trong quý I/2027 sẽ tích hợp Industrial Knowledge Graph cùng Agentic AI, giúp AI tự động nhận diện mối liên hệ giữa các nguồn dữ liệu, hỗ trợ xây dựng bản sao số (Digital Twin) nhanh hơn và rút ngắn thời gian đưa dữ liệu vào khai thác.
LỢI THẾ DOANH NGHIỆP VIỆT NẰM Ở HẠ TẦNG DỮ LIỆU MỚI
Sự dịch chuyển từ cuộc đua AI sang cuộc đua dữ liệu cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.
Trong khi nhiều doanh nghiệp tại các nền kinh tế phát triển phải đối mặt với gánh nặng từ những hệ thống CNTT cũ được xây dựng qua nhiều thập kỷ, không ít doanh nghiệp Việt Nam mới bước vào giai đoạn đầu tư mạnh cho chuyển đổi số. Điều này cho phép họ xây dựng kiến trúc dữ liệu theo các chuẩn mới ngay từ đầu, thay vì phải tốn nhiều nguồn lực để kết nối hoặc thay thế các hệ thống rời rạc.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và thúc đẩy chuyển đổi số trong các ngành công nghiệp trọng điểm, dữ liệu cũng trở thành nền tảng để doanh nghiệp tối ưu hiệu suất tài sản, giảm tiêu hao năng lượng và nâng cao độ tin cậy của hệ thống vận hành.
Theo AVEVA, doanh nghiệp đang mở rộng hoạt động tại Việt Nam thông qua các giải pháp Trí tuệ Công nghiệp dành cho lĩnh vực dầu khí, điện lực và hạ tầng. Gần đây, doanh nghiệp đã ký biên bản ghi nhớ với Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) nhằm triển khai các giải pháp quản lý hiệu suất tài sản, bản sao số và nền tảng CONNECT trong lộ trình chuyển đổi số.
Ông Thomas Phang, lãnh đạo thị trường Đông Nam Á của AVEVA, cho rằng nhu cầu của doanh nghiệp Việt hiện không chỉ là đầu tư thêm công nghệ AI mà quan trọng hơn là xây dựng nền tảng dữ liệu đủ tin cậy để AI tạo ra giá trị rõ ràng trong sản xuất và kinh doanh.
Thực tế cho thấy, AI có thể được triển khai nhanh, nhưng năng lực cạnh tranh bền vững lại phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu phía sau. Doanh nghiệp sở hữu nhiều ứng dụng AI chưa chắc tạo ra lợi thế nếu dữ liệu vẫn phân tán, thiếu chuẩn hóa hoặc không được cập nhật theo thời gian thực.
Trong giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp xây dựng được nền tảng dữ liệu minh bạch, có khả năng kết nối và khai thác trên quy mô toàn doanh nghiệp. Khi đó, AI không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ mà trở thành năng lực vận hành cốt lõi, giúp tối ưu sản xuất, giảm chi phí và nâng cao khả năng ra quyết định.