Vào tháng 6/2013, PlayStation của Sony từng đăng tải một đoạn video ngắn nhằm minh họa việc chia sẻ game trên hệ máy PlayStation dễ dàng đến mức nào. Trong video, ông Shuhei Yoshida, khi đó là lãnh đạo Sony, chỉ đơn giản đưa một đĩa game cho đồng nghiệp Adam Boyes. Đoạn video ngắn ngủi này không chỉ được xem là hướng dẫn sử dụng mà còn được coi là màn "cà khịa" đối thủ Microsoft Xbox, vốn khi đó áp dụng chính sách chia sẻ game rất nghiêm ngặt.
Cũng trong năm đó, tại một hội nghị, ông Jack Tretton, Chủ tịch kiêm CEO Sony Computer Entertainment America, tuyên bố: "Bạn có thể mang game đến cửa hàng để bán lại. Có thể bán cho người khác, cho bạn bè mượn hoặc giữ nó mãi mãi. Khi người chơi mua một đĩa game PS4, họ có toàn quyền sử dụng bản sao của trò chơi đó”. Phát biểu này đã nhận được tràng pháo tay vang dội từ khán giả và góp phần làm gia tăng làn sóng phản đối buộc Xbox phải hủy bỏ các chính sách hạn chế trước đó.
Thế nhưng, Sony giờ đây dường như lại đang trở thành "kẻ phản diện" mà hãng từng chỉ trích.
PlayStation vừa thông báo sẽ chấm dứt sản xuất đĩa vật lý cho tất cả các trò chơi mới phát hành trên hệ máy PlayStation kể từ tháng 1/2028. Điều này đồng nghĩa mọi tựa game mới sẽ chỉ được phát hành dưới dạng kỹ thuật số.
Nếu hãng vẫn bán phiên bản đóng hộp nhựa tại các cửa hàng, thì bên trong sẽ chỉ có mã tải game thay vì đĩa vật lý. Một trong những trò chơi đầu tiên áp dụng mô hình này được cho là Grand Theft Auto 6 của Take-Two Interactive, do Rockstar Games phát hành và dự kiến ra mắt trong năm nay.
SONY HƯỞNG LỢI, KHÁCH HÀNG MẤT QUYỀN LỰA CHỌN
Về mặt kinh tế, quyết định này mang lại nhiều lợi ích cho Sony. Việc chuyển phần lớn doanh số sang hình thức tải sản phẩm kỹ thuật số giúp hãng không còn phải sản xuất hộp đựng và đĩa game vật lý, từ đó cắt giảm chi phí và cải thiện biên lợi nhuận.
Ông Michael Pachter, Giám đốc hoạch định chiến lược tại Wedbush Securities chia sẻ trên CNBC rằng mặc dù động thái này giúp Sony tiết kiệm được một khoản chi phí nhưng người tiêu dùng lại phải chịu thiệt vì khi đó họ sẽ có ít lựa chọn hơn.
Một đĩa game vật lý có thể được bán lại, đổi lấy game khác, cho bạn bè mượn, làm quà tặng, lưu giữ trong bộ sưu tập hoặc vẫn có thể chơi ngay cả khi cửa hàng trực tuyến ngừng hoạt động. Trong khi đó, mã tải game không thể thực hiện bất kỳ điều nào kể trên.
Khi không còn đĩa game, người chơi cũng mất cơ hội mua các bản game cũ với giá rẻ hoặc bán lại trò chơi mà họ đã hoàn thành để bù được phần nào chi phí ban đầu.
Điều này đồng thời giúp Sony kiểm soát chặt chẽ hơn nơi game được bán, thời điểm giảm giá cũng như thời gian người dùng có thể tiếp cận nội dung đã mua.
Ông Kazunori Ito, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại Morningstar, nhận xét: "Đây thực sự là một bước ngoặt đầy mỉa mai”. Ông nói rằng Sony từng tạo dựng được thiện cảm rất lớn vào năm 2013 khi quảng bá đĩa game vật lý là lựa chọn đơn giản và thân thiện với người tiêu dùng.
Đến nay, cộng đồng người chơi game toàn cầu đang đào lại các video cũ của Sony trên YouTube và để lại những bình luận châm biếm. Một người viết: "Giống như xem lại video đám cưới sau khi đã ly hôn”.
Người khác thì chỉ trích: “Gã khổng lồ ngày nào giờ đã sa ngã."
Phía Sony cho biết các trò chơi đã phát hành bằng đĩa trước thời điểm năm 2028 sẽ không bị ảnh hưởng.
Ông Michael Futter, đồng sáng lập hãng tư vấn ngành công nghiệp game F-Squared, đánh giá đây là một quyết định cực kỳ chống lại người tiêu dùng, không có bất kỳ lý do chính đáng nào và cho thấy sự coi thường người chơi trong hệ sinh thái của Sony. Theo ông Futter, vấn đề nằm ở chỗ máy chơi game console là một hệ sinh thái khép kín do chính nhà sản xuất kiểm soát. Trong khi đó, trên PC, người chơi có thể mua game từ nhiều cửa hàng khác nhau như Steam hay Epic Games Store. "Sony muốn mọi người tin rằng việc PC chuyển sang phân phối kỹ thuật số cũng giống như console làm điều đó. Nhưng thực tế hoàn toàn không phải vậy”, ông Futter nhấn mạnh.
THỊ TRƯỜNG GAME CŨ 7 TỶ USD CÓ NGUY CƠ BIẾN MẤT
Kế hoạch của Sony được đánh giá sẽ tác động trực tiếp tới thị trường mua bán game đã qua sử dụng. Theo Dataintelo, thị trường game cũ toàn cầu, bao gồm game đã qua sử dụng, máy chơi game, phụ kiện và thiết bị ngoại vi, đạt giá trị khoảng 7,2 tỷ USD trong năm 2025 và được dự báo sẽ tăng lên 13,8 tỷ USD vào năm 2034.
Ông Michael Pachter từ Wedbush Securities cho biết: "Thực tế, trong lịch sử, ít nhất một phần ba số game được bán dưới dạng hàng đã qua sử dụng. Những trò chơi này cũng tạo ra nguồn tiền để game thủ đổi lấy tiền mặt và tiếp tục mua game mới”.
Nhưng sắp tới, khả năng cao là các cửa hàng bán lẻ game gần như không còn tương lai.
Mặc dù các trò chơi phát hành bằng đĩa trước năm 2028 vẫn có thể tiếp tục được mua bán trên thị trường cũ, điều này sẽ không thể xảy ra với các tựa game chỉ phát hành dưới dạng kỹ thuật số. Ông Kazunori Ito dự báo thị trường game cũ sẽ tiếp tục thu hẹp và cuối cùng là biến mất.
Ở chiều ngược lại, những người bảo vệ Sony cho rằng thị trường hiện nay đã rất khác so với năm 2013.
Kết quả kinh doanh cả năm tài chính 2025 của Sony cho thấy doanh thu từ các bản game vật lý dành cho PlayStation 4 và PlayStation 5 hiện chỉ bằng khoảng một phần mười doanh thu từ các bản game tải kỹ thuật số.
Trong thông báo chính thức, Sony chia sẻ rằng quyết định mới này là một hướng đi tự nhiên để Sony Interactive Entertainment thích ứng với xu hướng tiêu dùng, khi người dùng ngày càng ưu tiên nội dung kỹ thuật số hơn nhiều so với đĩa vật lý.
Sony cũng vừa thông báo PlayStation Store trên PS3 và PS Vita sẽ ngừng hỗ trợ mua hàng tại phần lớn các quốc gia từ tháng 7/2027. Ngoài ra, hơn 500 bộ phim mà người dùng từng mua sẽ bị xóa khỏi thư viện PlayStation do các thỏa thuận cấp phép, trong khi thông báo của Sony không đề cập đến bất kỳ hình thức bồi thường nào.
Nhiều chuyên gia lo ngại quyết định này có thể mở ra một tiền lệ đáng lo ngại. Ông Michael Futter đặt câu hỏi: “Điều gì sẽ ngăn PlayStation thực hiện điều tương tự với chính những trò chơi mà người dùng đã mua?"
Ông Kazunori Ito cũng chia sẻ quan điểm tương tự. "Có sự khác biệt rất lớn giữa việc người chơi tự nguyện chuyển sang kỹ thuật số vì họ thấy có giá trị và việc họ bị buộc phải làm như vậy khi lựa chọn còn lại bị xóa bỏ”.
Ông nhấn mạnh thêm, phần lớn người dùng muốn tự quyết định thời điểm và cách thức chuyển sang nền tảng kỹ thuật số, thay vì bị ép phải thay đổi chỉ vì đĩa game vật lý không còn tồn tại.
