Từ ngày 13/2/2026, 15 nhóm hành vi vi phạm pháp luật về đất đai của người sử dụng đất và người được giao đất để quản lý sẽ chính thức thuộc diện được tiếp nhận, xử lý khi có phản ánh của tổ chức, cá nhân.
Quy định này được nêu tại khoản 2 Điều 2 Quyết định 633/QĐ-BNNMT, nhằm tăng cường hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định 123/2024/NĐ-CP.
Theo đó, cơ chế tiếp nhận thông tin phản ánh được áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức tham gia giám sát việc chấp hành pháp luật đất đai. Danh mục 15 nhóm hành vi vi phạm được xác định rõ ràng, bao quát các lĩnh vực từ quản lý, sử dụng đến thực hiện quyền và nghĩa vụ liên quan đến đất đai.
Trước hết là các hành vi xâm phạm trực tiếp đến quỹ đất và trật tự quản lý đất đai, như lấn, chiếm đất; hủy hoại đất; sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Đây là những vi phạm phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan.
Bên cạnh đó, các hành vi cản trở hoặc gây khó khăn cho việc sử dụng đất, cho việc thực hiện quyền của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật cũng thuộc diện bị tiếp nhận, xử lý. Việc không thực hiện đăng ký đất đai, bao gồm đăng ký lần đầu và đăng ký biến động, cũng được xác định là hành vi vi phạm, bởi đây là nghĩa vụ bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch và cập nhật của hệ thống hồ sơ địa chính.
Đáng chú ý, nhóm vi phạm liên quan đến chuyển quyền và giao dịch quyền sử dụng đất được quy định khá cụ thể. Các hành vi chuyển quyền, cho thuê, cho thuê lại, thế chấp bằng quyền sử dụng đất khi không đủ điều kiện theo quy định; hoặc thực hiện các quyền này đối với đất không thuộc trường hợp được phép đều sẽ bị xử lý. Tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp mà không có phương án sử dụng đất; cá nhân nhận chuyển nhượng đất lúa vượt hạn mức nhưng không thành lập tổ chức kinh tế theo quy định cũng nằm trong danh mục này.
Ngoài ra, việc nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho quyền sử dụng đất khi không đủ điều kiện; bán tài sản gắn liền với đất hoặc quyền thuê trong hợp đồng thuê đất được Nhà nước cho thuê đất thu tiền hằng năm mà không đáp ứng đủ điều kiện pháp luật; hay nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội mà không có văn bản chấp thuận của người hoặc cơ quan có thẩm quyền đều là những hành vi sẽ bị tiếp nhận thông tin phản ánh để xem xét, xử lý theo quy định.
Quy định mới cũng nhấn mạnh trách nhiệm đưa đất vào sử dụng đúng thời hạn. Các trường hợp không sử dụng đất trồng cây hằng năm, đất nuôi trồng thủy sản trong 12 tháng liên tục; đất trồng cây lâu năm trong 18 tháng; đất trồng rừng trong 24 tháng sẽ bị xem xét xử lý. Tương tự, hành vi không làm thủ tục chuyển sang thuê đất trong trường hợp pháp luật yêu cầu; không đưa đất vào sử dụng hoặc không bảo đảm tiến độ sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 cũng thuộc diện giám sát chặt chẽ.
Bên cạnh 14 nhóm hành vi được liệt kê cụ thể, quy định còn mở rộng sang các vi phạm khác theo pháp luật đất đai, bảo đảm không bỏ sót các hành vi phát sinh trên thực tế. Điều này cho thấy quyết tâm siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai – một trong những lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp và dễ phát sinh tranh chấp.
Cùng với việc xác định rõ các hành vi vi phạm, Quyết định 633/QĐ-BNNMT cũng thiết lập đường dây nóng và đa dạng hóa hình thức tiếp nhận thông tin phản ánh trên toàn quốc. Người dân, tổ chức có thể phản ánh qua số điện thoại đường dây nóng 0243.629.0196, góp phần tăng cường vai trò giám sát xã hội, kịp thời phát hiện và ngăn chặn vi phạm.
Việc chính thức đưa 15 nhóm hành vi vi phạm vào diện tiếp nhận, xử lý phản ánh từ giữa tháng 2/2026 được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, sử dụng đất đai, bảo đảm thực thi nghiêm minh Luật Đất đai 2024, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người sử dụng đất trên cả nước.
