Trong cơ cấu doanh thu của các công ty chứng khoán, tự doanh là nghiệp vụ có khả năng đóng góp lớn vào lợi nhuận, bên cạnh môi giới và cho vay ký quỹ. Thông qua việc đầu tư cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tài chính khác, doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn vốn để tìm kiếm thêm thu nhập.
Tuy nhiên, kết quả kinh doanh quý 3/2026 cho thấy quy mô danh mục đầu tư lớn không đồng nghĩa với hiệu quả sinh lời cao. Khi giá tài sản biến động bất lợi, những khoản đầu tư từng mang lại nguồn thu đáng kể cũng có thể trở thành gánh nặng, kéo lợi nhuận của công ty chứng khoán đi xuống.
DOANH NGHIỆP THUA LỖ VÌ TỰ DOANH
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán APG (mã chứng khoán: APG), khoản đầu tư hơn 227 tỷ đồng vào cổ phiếu KOS của Công ty Cổ phần Kosy trở thành điểm đáng chú ý trong báo cáo tài chính quý 3/2026.
Kết thúc quý, APG báo lỗ gần 108 tỷ đồng, trái ngược với khoản lãi sau thuế 19 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này cũng khiến doanh nghiệp chuyển từ lãi sang lỗ hơn 105 tỷ đồng sau 9 tháng.
Doanh thu hoạt động của APG trong quý 3 đạt gần 69 tỷ đồng, giảm 21% so với cùng kỳ. Trong đó, lãi từ các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn tăng hơn gấp đôi, đạt 42,5 tỷ đồng; lãi từ cho vay và phải thu mang về hơn 23 tỷ đồng. Tuy nhiên, các nguồn thu này không đủ bù đắp tổn thất từ danh mục tự doanh.
Theo báo cáo tài chính, chi phí hoạt động của APG tăng tới 751%, lên gần 124 tỷ đồng, phần lớn do khoản lỗ đánh giá lại tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) khoảng 118,8 tỷ đồng. Tại cuối tháng 9/2026, danh mục cổ phiếu niêm yết của công ty có giá gốc gần 230 tỷ đồng, nhưng giá trị thị trường chỉ còn hơn 100 tỷ đồng, tương ứng mức giảm khoảng 56%.
Đối chiếu với thuyết minh danh mục đầu tư bán niên, KOS là cổ phiếu niêm yết duy nhất trong danh mục FVTPL của APG, với giá gốc hơn 227 tỷ đồng. Trước đó, công ty nắm giữ hơn 10 triệu cổ phiếu KOS, khiến biến động giá của mã này ảnh hưởng lớn đến giá trị danh mục.
Một doanh nghiệp khác chịu ảnh hưởng lớn từ danh mục đầu tư là Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC). Trái ngược với mức lãi gần 310 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái, công ty lỗ trước thuế hơn 105 tỷ đồng trong quý 3/2026. Tại ngày 30/9, danh mục FVTPL của VDSC có giá gốc khoảng 979 tỷ đồng, trong khi giá trị đánh giá lại chỉ còn 759 tỷ đồng, tương ứng chênh lệch âm gần 220 tỷ đồng.
Trong nhóm cổ phiếu niêm yết, khoản đầu tư vào KBC của Tổng công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc có giá gốc khoảng 355 tỷ đồng, nhưng giá trị thị trường chỉ còn 283 tỷ đồng, tương ứng mức tạm lỗ khoảng 73 tỷ đồng. Một số khoản đầu tư khác cũng thấp hơn giá vốn, như HSG của Tập đoàn Hoa Sen khoảng 39 tỷ đồng và MWG của Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới Di động khoảng 8 tỷ đồng.
Sức ép còn đến từ danh mục tài sản tài chính sẵn sàng để bán (AFS). Trong đó, khoản đầu tư vào KDH của Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh Nhà Khang Điền có giá trị thị trường thấp hơn giá gốc khoảng 111 tỷ đồng; CMG của Công ty cổ phần Tập đoàn Công nghệ CMC tạm lỗ hơn 60 tỷ đồng, còn EIB của Eximbank chênh lệch âm khoảng 31 tỷ đồng. Tính chung hai danh mục FVTPL và AFS, giá trị các khoản đầu tư cổ phiếu của VDSC tại cuối tháng 9 thấp hơn giá gốc khoảng 442 tỷ đồng.
Bên cạnh tự doanh, hoạt động môi giới của VDSC cũng gặp khó khi doanh thu giảm hơn một nửa, còn gần 39 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, VDSC lỗ trước thuế hơn 81 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm ngoái lãi gần 318 tỷ đồng.
Công ty Cổ phần Chứng khoán Everest (EVS) cũng chuyển từ lãi sang lỗ trong quý 3. Doanh thu hoạt động chưa đến 7 tỷ đồng, giảm tới 92% so với cùng kỳ; riêng lãi từ tài sản FVTPL chỉ còn hơn 4,5 tỷ đồng, so với mức 81,2 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Trong khi nguồn thu từ đầu tư sụt giảm, EVS ghi nhận gần 37 tỷ đồng lỗ từ tài sản FVTPL. Kết quả, công ty lỗ trước thuế hơn 52 tỷ đồng, trái ngược với mức lãi hơn 2 tỷ đồng cùng kỳ.
CÁC “ÔNG LỚN” HỤT HƠI VÌ TỰ DOANH
Sức ép từ tự doanh không chỉ xuất hiện ở những doanh nghiệp thua lỗ. Nhiều công ty chứng khoán lớn vẫn duy trì lợi nhuận hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng, nhưng kết quả quý 3 giảm mạnh do khoản lỗ từ tài sản tài chính tăng lên hoặc nguồn thu đầu tư suy yếu.
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI (mã chứng khoán: SSI), tài sản FVTPL cuối quý 3 đạt hơn 43.238 tỷ đồng, tăng 14,5% so với đầu năm, trong đó trái phiếu chiếm 19.688 tỷ đồng. Giá trị cổ phiếu nắm giữ cũng tăng từ 178 tỷ đồng cuối năm trước lên hơn 1.000 tỷ đồng. SSI gia tăng đầu tư vào các mã MSB, VIC, MWG, FPT và HPG; riêng khoản đầu tư MSB có giá trị khoảng 273 tỷ đồng, tạm lãi hơn 14%.
Tuy nhiên, kết quả từ hoạt động kinh doanh tài sản tài chính trong quý 3 chỉ đạt khoảng 794 tỷ đồng, giảm 18% so với cùng kỳ. Khoản lỗ tài sản FVTPL ghi nhận 512 tỷ đồng, dù chỉ bằng khoảng một nửa cùng kỳ năm trước.
Ở chiều tích cực, lãi thuần từ giao dịch trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi đạt gần 300 tỷ đồng, gấp hơn ba lần cùng kỳ; lãi thuần từ giao dịch chứng quyền đạt 180 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước lỗ 325 tỷ đồng.
Dù một số hoạt động đầu tư đóng góp tích cực, doanh thu môi giới của SSI giảm 62%, còn khoảng 350 tỷ đồng. Thu nhập từ cho vay tăng 11%, vượt 1.100 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế quý 3 vẫn giảm 27%, còn hơn 1.040 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận trước thuế đạt 4.510 tỷ đồng, tăng 11% và hoàn thành 77% kế hoạch năm.
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT (mã chứng khoán: VND), tổng giá gốc danh mục tự doanh cuối quý 3 đạt gần 22.572 tỷ đồng, gần như không thay đổi so với đầu năm. Giá trị hợp lý khoảng 22.612 tỷ đồng, tương ứng mức lãi tạm tính hơn 40 tỷ đồng. Tuy nhiên, diễn biến giữa các khoản đầu tư có sự phân hóa rõ rệt.
Riêng danh mục cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết có giá gốc hơn 1.605 tỷ đồng, tăng khoảng 641 tỷ đồng so với đầu năm, nhưng đang tạm lỗ gần 175 tỷ đồng. HSG là khoản đầu tư lớn nhất trong danh mục này, với giá gốc gần 554 tỷ đồng, trong khi giá trị hợp lý cuối tháng 9 chỉ còn khoảng 394 tỷ đồng, tương ứng khoản lỗ tạm tính gần 160 tỷ đồng. Ngược lại, khoản đầu tư VPB có giá gốc gần 150 tỷ đồng, giá trị hợp lý gần 160 tỷ đồng; khoản đầu tư MWG có giá gốc gần 118 tỷ đồng, giá trị hợp lý khoảng 111 tỷ đồng.
Trong quý 3, khoản lỗ FVTPL của VNDIRECT tăng 98%, lên 702 tỷ đồng. Doanh thu hoạt động giảm 23%, còn 1.715 tỷ đồng, kéo lợi nhuận sau thuế xuống 329 tỷ đồng, giảm 65% so với cùng kỳ.
Với Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS, mã chứng khoán: VPX), doanh thu hoạt động quý 3 đạt 3.575 tỷ đồng, biến động không đáng kể so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, khoản lỗ từ tài sản FVTPL lên tới 1.638 tỷ đồng, gấp 3,9 lần cùng kỳ năm trước; chi phí hoạt động cũng tăng 184%, lên 1.766 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế vì vậy còn 843 tỷ đồng, giảm 64%, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 670 tỷ đồng, giảm 65%. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận sau thuế đạt 2.838 tỷ đồng, tăng 9%.
Công ty Cổ phần Chứng khoán Tiên Phong (TPS, mã chứng khoán: ORS) ghi nhận khoản lỗ FVTPL tăng mạnh trong quý 3, lên 191 tỷ đồng, tương ứng mức tăng 247% so với cùng kỳ. Doanh thu hoạt động đạt khoảng 489 tỷ đồng, tăng 37%, nhưng chi phí hoạt động tăng tới 176%, lên 221 tỷ đồng; chi phí tài chính cũng tăng 14%, đạt 142 tỷ đồng.
Chi phí tăng nhanh cùng khoản lỗ từ tài sản tài chính gia tăng gây sức ép lên lợi nhuận. Lợi nhuận trước thuế của TPS đạt khoảng 108,5 tỷ đồng, giảm 19%; lợi nhuận sau thuế đạt 86,4 tỷ đồng, giảm 35%. Dù vậy, lũy kế 9 tháng, lợi nhuận sau thuế đạt 250 tỷ đồng, gần gấp 12 lần cùng kỳ.
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC, mã chứng khoán: BSI), doanh thu quý 3 tăng 19% nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 23%, còn 165 tỷ đồng. Khoản lỗ từ tài sản FVTPL tăng 23%, lên 184 tỷ đồng. Trong khi đó, thu nhập từ cho vay tăng 39%, đạt 269 tỷ đồng, nhưng doanh thu môi giới giảm 57%, còn 59 tỷ đồng; chi phí lãi vay tăng 133%, lên 244 tỷ đồng.
BSC cũng thu hẹp mạnh danh mục cổ phiếu niêm yết, với giá gốc giảm hơn 93%, từ 399 tỷ đồng đầu năm xuống còn 26,8 tỷ đồng cuối quý 3. Ngược lại, giá gốc trái phiếu niêm yết tăng lên gần 2.079 tỷ đồng, trái phiếu chưa niêm yết đạt hơn 2.165 tỷ đồng, còn chứng chỉ tiền gửi tăng gần 2,5 lần, lên 1.230 tỷ đồng.
Tổng danh mục FVTPL có giá trị hợp lý hơn 5.752 tỷ đồng, tạm lãi khoảng 171 tỷ đồng so với giá gốc. Dù vậy, áp lực từ môi giới, chi phí vốn và khoản lỗ FVTPL trong quý khiến lợi nhuận suy giảm. Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận sau thuế đạt 377 tỷ đồng, giảm 5%.
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VietinBank (mã chứng khoán: CTS), lãi từ tài sản FVTPL trong quý 3 giảm hơn 60%, xuống còn 152,2 tỷ đồng, trong khi lỗ từ nhóm tài sản này tăng lên hơn 193 tỷ đồng, so với khoảng 127,6 tỷ đồng cùng kỳ. Hiệu quả đầu tư suy giảm, cộng thêm doanh thu môi giới đi xuống và chi phí lãi vay tăng, khiến lợi nhuận sau thuế chỉ còn 4,98 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 98% so với cùng kỳ năm trước.
NHÓM QUY MÔ NHỎ CŨNG CHỊU SỨC ÉP
Không chỉ các doanh nghiệp lớn, những công ty chứng khoán quy mô nhỏ cũng gặp khó khi nguồn thu từ tự doanh suy giảm, trong khi chi phí hoạt động tăng. Tuy quy mô danh mục không lớn bằng các công ty chứng khoán đầu ngành, biến động của một số khoản đầu tư vẫn đủ tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh.
Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Kirin (mã chứng khoán: CSI), doanh thu hoạt động quý 3/2026 đạt gần 19 tỷ đồng, giảm 33% so với cùng kỳ. Doanh nghiệp lỗ trước thuế và sau thuế khoảng 15 tỷ đồng, trái ngược với khoản lãi 7 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Trong kỳ, lãi từ tài sản FVTPL đạt khoảng 4 tỷ đồng, giảm 13%.
Theo giải trình của Kirin, doanh thu hoạt động giảm chủ yếu do tự doanh, môi giới và các nghiệp vụ khác suy giảm. Trong khi đó, chi phí hoạt động tăng mạnh, chủ yếu do lỗ bán FVTPL.
Lũy kế 9 tháng, doanh thu hoạt động đạt khoảng 52 tỷ đồng, giảm 20%; doanh nghiệp lỗ trước thuế 28 tỷ đồng và lỗ sau thuế 26 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước đều có lãi.
Tại cuối quý 3, tổng giá trị ghi sổ danh mục FVTPL của Kirin đạt hơn 99 tỷ đồng, tăng gần 5 tỷ đồng so với cuối quý 2. Tuy nhiên, giá trị hợp lý giảm từ khoảng 97 tỷ đồng xuống còn gần 96 tỷ đồng.
Trong danh mục được thuyết minh riêng, khoản đầu tư MWG có giá trị ghi sổ gần 7,2 tỷ đồng, giá trị hợp lý gần 6,6 tỷ đồng, tương ứng lỗ tạm tính khoảng 582 triệu đồng. So với cuối quý II, giá trị ghi sổ tăng khoảng 176 triệu đồng, trong khi giá trị hợp lý giảm khoảng 222 triệu đồng.
Bên cạnh MWG, Kirin đang nắm giữ cổ phiếu VIB với giá trị sổ sách hơn 5,3 tỷ đồng, giá trị hợp lý gần 4,9 tỷ đồng, tương ứng khoản lỗ tạm tính khoảng 361 triệu đồng. Đối với HDB, giá trị ghi sổ gần 4,5 tỷ đồng, thấp hơn giá trị hợp lý gần 4,8 tỷ đồng, tương ứng khoản lãi tạm tính khoảng 285 triệu đồng.
Các cổ phiếu niêm yết khác chiếm phần lớn danh mục, với giá trị ghi sổ hơn 82 tỷ đồng và giá trị hợp lý gần 79,5 tỷ đồng, tương ứng khoản lỗ tạm tính gần 2,8 tỷ đồng.
So với cuối quý 2, danh mục được Kirin thuyết minh riêng cũng có sự thay đổi. Khi đó, doanh nghiệp trình bày các khoản đầu tư vào MBB, LPB và REE, với giá trị ghi sổ lần lượt khoảng 2,4 tỷ đồng, 5,6 tỷ đồng và 5,3 tỷ đồng. Tuy nhiên, các mã này không còn được trình bày riêng tại cuối quý 3, trong khi VIB và HDB xuất hiện trong danh sách.
Một trường hợp khác là Công ty cổ phần Chứng khoán Bảo Việt (BVSC, mã chứng khoán: BVS). Trong quý 3, công ty chỉ lãi hơn 21 tỷ đồng từ tài sản FVTPL, giảm 77% so với cùng kỳ, trong khi khoản lỗ từ hoạt động này lên tới 45,4 tỷ đồng.
BVSC theo đó lỗ gộp hơn 24 tỷ đồng từ tự doanh. Cùng với môi giới suy giảm, lợi nhuận sau thuế quý 3 còn 16,6 tỷ đồng, giảm 79%; lũy kế 9 tháng đạt 80 tỷ đồng, giảm 58%.
Kết quả kinh doanh của các công ty chứng khoán trong quý 3/2026 cho thấy tự doanh vẫn là nguồn thu quan trọng, nhưng cũng có thể tạo ra biến động lớn về lợi nhuận.
Khi danh mục tập trung vào một số cổ phiếu hoặc tỷ trọng tài sản được đánh giá theo giá thị trường ở mức cao, doanh nghiệp sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn mỗi khi thị trường đảo chiều.
Quy mô đầu tư vì vậy không phải yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả, mà còn phụ thuộc vào cơ cấu danh mục, khả năng kiểm soát rủi ro và thời điểm hiện thực hóa lợi nhuận.