Bước sang tháng đầu tiên của năm 2026, bức tranh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam hiện lên với gam màu tươi sáng, phản ánh rõ nét đà phục hồi và tăng trưởng bền bỉ của nền kinh tế hướng ngoại. Trong đó, khu vực nông, lâm, thủy sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột, không chỉ đóng góp lớn về kim ngạch mà còn cho thấy sự chuyển dịch ngày càng rõ rệt theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Điểm nhấn nổi bật nhất trong bức tranh xuất khẩu tháng đầu năm chính là cà phê. Ngay trong nửa đầu tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu cà phê đã tiến sát mốc 450 triệu USD, đưa mặt hàng này trở thành một trong những nông sản có giá trị xuất khẩu lớn nhất, chỉ đứng sau nhóm gỗ và sản phẩm gỗ. Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, kỳ 1 tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu 89.000 tấn cà phê, thu về 433,3 triệu USD, tăng 20,6% về lượng và 8,5% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy ngành cà phê bước vào năm mới với nền tảng vững chắc, tiếp nối thành công rực rỡ của năm 2025.
Đáng chú ý, sự tăng trưởng của xuất khẩu cà phê không chỉ đến từ yếu tố sản lượng mà còn phản ánh xu hướng nâng cao chất lượng và giá trị. Tại khu vực Tây Nguyên, giá cà phê nhân liên tục leo thang, tăng thêm 3.700 - 4.000 đồng/kg so với đầu tháng, dao động quanh mức 100.000 - 105.000 đồng/kg. Diễn biến này cho thấy niềm tin của thị trường vào cà phê Việt Nam ngày càng được củng cố, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vẫn thắt chặt và tồn kho đạt chuẩn trên các sàn giao dịch quốc tế duy trì ở mức thấp.
Quan trọng hơn, lợi thế cạnh tranh mới của cà phê Việt Nam đang được hình thành từ chính sự chủ động “xanh hóa” và “số hóa” của doanh nghiệp. Việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại đã giúp cà phê Việt Nam không còn chỉ được mua vì số lượng, mà ngày càng được lựa chọn vì chất lượng. Nhiều nhà mua hàng cuối cùng đã dịch chuyển đơn hàng từ các quốc gia khác sang Việt Nam, phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận về vị thế của ngành cà phê trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Xu hướng gia tăng giá trị thể hiện rõ nét qua cơ cấu xuất khẩu. Trong năm 2025, cà phê Robusta tiếp tục giữ vai trò chủ lực với khối lượng xuất khẩu đạt 1,3 triệu tấn, trị giá 6,59 tỷ USD, tăng 17,1% về lượng và tăng tới 57,4% về giá trị so với năm trước, chiếm gần 74% tổng trị giá xuất khẩu cà phê. Song song với đó, cà phê Arabica ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, đạt hơn 81.000 tấn, trị giá gần 550 triệu USD, với mức tăng hơn gấp đôi về giá trị. Đặc biệt, xuất khẩu cà phê chế biến đạt 1,78 tỷ USD, tăng trên 50%, cho thấy hiệu quả rõ rệt từ chiến lược đầu tư chế biến sâu và mở rộng các dòng sản phẩm giá trị gia tăng như cà phê hòa tan, rang xay và cà phê đặc sản.
Sự chuyển dịch này được hỗ trợ mạnh mẽ bởi việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay UKVFTA. Nhờ ưu đãi thuế quan và khung pháp lý thuận lợi, cà phê chế biến của Việt Nam ngày càng thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu quốc gia.
Bức tranh xuất khẩu cà phê cũng gắn liền với những chuyển động tích cực của thị trường thế giới. Tại Australia, một trong những thị trường tiêu thụ cà phê tiềm năng, giá nhập khẩu cà phê tiếp tục leo thang. Trong 11 tháng năm 2025, nước này nhập khẩu hơn 113.000 tấn cà phê với trị giá trên 913 triệu USD, tăng mạnh cả về lượng lẫn giá trị.
Dù lượng cà phê nhập khẩu từ Việt Nam có xu hướng giảm, giá bình quân lại tăng hơn 50%, phản ánh sự cải thiện rõ rệt về chất lượng và phân khúc sản phẩm. Xu hướng tiêu dùng tại Australia ngày càng hướng tới cà phê đặc sản, cà phê bền vững và sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, mở ra dư địa lớn cho cà phê Việt Nam trong trung và dài hạn.
Không chỉ cà phê, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nói chung trong tháng 1/2026 cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch toàn ngành ước đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm nông sản đạt khoảng 3,6 tỷ USD, tăng hơn 40%, với nhiều mặt hàng chủ lực như cao su, gạo, rau quả, hạt điều và hạt tiêu đồng loạt tăng cả về sản lượng lẫn giá trị. Rau quả nổi lên như một điểm sáng khi kim ngạch xuất khẩu ước đạt khoảng 750 triệu USD, tăng gấp đôi, nhờ nhu cầu tăng mạnh từ Trung Quốc và sự mở rộng tại thị trường Hoa Kỳ.
Ở lĩnh vực thủy sản, xuất khẩu tháng 1/2026 đạt khoảng 874 triệu USD, tăng gần 13%, cho thấy nỗ lực duy trì nhịp độ đơn hàng của doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều rào cản. Trung Quốc - Hongkong tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.
Đáng chú ý, tôm hùm là mặt hàng đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này, khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc trong tháng 1, tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ. Ngoài ra Nhật Bản và ASEAN cũng vẫn là những thị trường tăng trưởng tích cực.
Trong khi Mỹ ghi nhận sự sụt giảm do tác động từ các quy định kỹ thuật và thuế quan. Dù còn đối mặt với không ít thách thức, kết quả này vẫn phản ánh khả năng thích ứng linh hoạt của ngành thủy sản Việt Nam trước những biến động của thị trường quốc tế.
Tổng thể, bức tranh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiều tín hiệu tích cực và giàu tiềm năng. Đà tăng trưởng không chỉ đến từ sự phục hồi của nhu cầu thị trường mà còn bắt nguồn từ quá trình tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và gắn chặt với yêu cầu của từng thị trường. Với nền tảng đó, xuất khẩu Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì vai trò động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.