Thời gian qua, hàng loạt ông lớn ngành sữa công thức trên thế giới đồng loạt thu hồi sản phẩm do lo ngại liên quan độc tố cereulide đã làm dấy lên mối quan ngại sâu sắc về an toàn thực phẩm dành cho trẻ nhỏ.
Từ các động thái quyết liệt của doanh nghiệp đến chỉ đạo khẩn trương của cơ quan quản lý tại Việt Nam, câu chuyện không chỉ dừng lại ở phạm vi thu hồi sản phẩm mà còn đặt ra những lưu ý sống còn đối với sức khỏe trẻ sơ sinh trong bối cảnh rủi ro toàn cầu gia tăng.
LÀN SÓNG THU HỒI SỮA CÔNG THỨC TOÀN CẦU
Hồi đầu tháng 1/2026, thị trường thực phẩm dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh toàn cầu rúng động trước thông tin Tập đoàn Nestlé tiến hành thu hồi hàng loạt sản phẩm sữa công thức tại 25 quốc gia do lo ngại nguy cơ nhiễm độc tố.
Sự việc nhanh chóng thu hút sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan quản lý, giới chuyên môn cũng như người tiêu dùng bởi nhóm sản phẩm bị ảnh hưởng chủ yếu là sữa dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Theo thông tin từ Nestlé, các sản phẩm nằm trong diện thu hồi bao gồm nhiều dòng sữa công thức phổ biến như SMA, BEBA và NAN, được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều quốc gia châu Âu như Pháp, Đức, Đan Mạch, Áo, Italy và Thụy Điển.
Nguyên nhân ban đầu được xác định xuất phát từ một nguyên liệu do nhà cung cấp lớn cung ứng, có khả năng chứa cereulide, một loại độc tố được sinh ra từ vi khuẩn Bacillus cereus.
Ngay khi phát hiện nguy cơ, Nestlé đã tiến hành kiểm tra diện rộng đối với toàn bộ dầu axit arachidonic và các hỗn hợp dầu liên quan đang được sử dụng trong quá trình sản xuất sữa công thức tại các nhà máy.
Sau khi hoàn tất các đợt kiểm nghiệm, tập đoàn này đã chủ động thu hồi những lô sản phẩm có khả năng bị ảnh hưởng, nhanh chóng tìm kiếm nguồn cung ứng thay thế, tăng công suất sản xuất tại nhiều nhà máy và đẩy mạnh phân phối các sản phẩm không nằm trong diện rủi ro nhằm hạn chế tối đa sự gián đoạn nguồn cung trên thị trường. Nestlé khẳng định đây là biện pháp phòng ngừa cần thiết, thể hiện cam kết cao nhất của doanh nghiệp trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm.
Trước diễn biến phức tạp của sự việc, Bộ Y tế Việt Nam đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo nhằm chủ động kiểm soát nguy cơ. Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có công văn đề nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) thông báo cho các sàn thương mại điện tử, website bán hàng của gian hàng kinh doanh trên sàn thương mại điện tử phối hợp với Công ty TNHH Nestlé Việt Nam, chủ gian hàng, các nhà phân phối yêu cầu ngừng kinh doanh các lô sữa bột dành cho trẻ sơ sinh mang nhãn hiệu Beba và Alfamino được bán tại Đức nếu có lưu hành tại Việt Nam, gỡ bỏ các thông tin đối với sản phẩm kém chất lượng và xử lý theo quy định của pháp luật (nếu có).
Song song với đó, Nestlé Việt Nam phải khẩn trương rà soát hồ sơ đăng ký và tự công bố đối với các sản phẩm sữa bột dành cho trẻ sơ sinh mang nhãn hiệu Beba và Alfamino.
Công ty cũng cần báo cáo cụ thể số lượng đã nhập khẩu, đã tiêu thụ, còn tồn kho và đề xuất phương án xử lý phù hợp trong trường hợp các lô hàng này đã được đưa vào Việt Nam.
Ngay sau chỉ đạo của cơ quan quản lý, Công ty TNHH Nestlé Việt Nam đã phát đi thông báo về việc tự nguyện thu hồi phòng ngừa 17 lô sữa công thức dành cho trẻ nhỏ mang thương hiệu NAN do đơn vị này nhập khẩu.
Theo Nestlé Việt Nam, trong quá trình rà soát định kỳ nguyên liệu, tập đoàn đã phát hiện một vấn đề tiềm ẩn liên quan đến chất lượng của dầu PUFA từ một nhà cung cấp bên thứ ba. Nguyên liệu này có khả năng xuất hiện dấu vết cereulide và đã được sử dụng trong một số sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ nhỏ sản xuất tại châu Âu.
Mặc dù lượng dầu nói trên được sử dụng với hàm lượng rất nhỏ và cho đến thời điểm công bố chưa có bằng chứng xác nhận sự hiện diện của cereulide trong các lô sản phẩm tại Việt Nam, Nestlé vẫn quyết định tiến hành thu hồi theo nguyên tắc thận trọng tối đa.
Doanh nghiệp nhấn mạnh đây là biện pháp phòng ngừa nhằm tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm mà tập đoàn áp dụng trên toàn cầu. Các sản phẩm khác không nằm trong danh sách thu hồi, bao gồm nhiều dòng sữa công thức và thực phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ em do Nestlé Việt Nam phân phối, vẫn đảm bảo chất lượng và an toàn để sử dụng.
Không chỉ Nestlé, làn sóng thu hồi sữa công thức do lo ngại cereulide còn lan rộng sang nhiều tập đoàn thực phẩm lớn khác. Ngày 23/1, Tập đoàn thực phẩm đa quốc gia của Pháp Danone thông báo tự nguyện thu hồi một lô sữa Aptamil tại thị trường Anh sau khi phát hiện nguy cơ nhiễm độc tố này.
Ngày hôm sau, Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Vương quốc Anh đã phát đi cảnh báo công khai, xác nhận lô sản phẩm bị thu hồi là Aptamil First Infant Formula loại 800 gram, có hạn sử dụng trước ngày 31/10.
Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm Ireland, các sản phẩm liên quan được sản xuất tại Ireland nhưng không phân phối tại thị trường nội địa, mà chủ yếu xuất khẩu sang nhiều quốc gia trong Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh và một số thị trường quốc tế khác.
Nguyên nhân của đợt thu hồi này được xác định liên quan đến nguyên liệu dầu ARA bị nhiễm cereulide đã được sử dụng trong bột nền để sản xuất sữa công thức và sữa công thức tiếp theo. Riêng tại Anh, Danone cho biết lô sản phẩm bị ảnh hưởng đã được bày bán trong khoảng hai tuần vào tháng 7/2025 trước khi bị phát hiện và thu hồi.
Trước các diễn biến nêu trên, Cục An toàn Thực phẩm Việt Nam tiếp tục yêu cầu các sở y tế, chi cục an toàn thực phẩm tại các địa phương rà soát việc đăng ký, công bố và lưu hành sản phẩm sữa công thức Aptamil Infant Formula do Danone sản xuất.
Đồng thời, phối hợp với doanh nghiệp và các đơn vị phân phối để thông báo tới người tiêu dùng ngừng sử dụng và tiến hành thu hồi nếu sản phẩm có mặt trên thị trường trong nước.
Tại khu vực châu Đại Dương, Cơ quan Y tế Nam Australia phối hợp cùng Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Australia New Zealand cũng đã ban hành lệnh thu hồi khẩn cấp đối với hai dòng sữa bột trẻ em thương hiệu Alula do Công ty Sanulac Nutritionals Australia Pty Ltd sản xuất.
Các sản phẩm bị ảnh hưởng gồm Alula Gold Reflux và Alula Colic & Constipation dành cho trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi với lý do tương tự là nguy cơ tiềm ẩn nhiễm độc tố cereulide. Những sản phẩm này được phân phối rộng rãi qua hệ thống siêu thị, chuỗi nhà thuốc và các nền tảng thương mại điện tử lớn.
Trong bối cảnh đó, tập đoàn sữa lớn thứ hai thế giới Groupe Lactalis cũng thông báo tự nguyện thu hồi khoảng 6 lô sữa công thức trẻ em nhãn hiệu Picot tại 18 quốc gia do lo ngại nguy cơ tương tự từ nguyên liệu đầu vào.
Tiếp nối chuỗi sự kiện, Tập đoàn thực phẩm hữu cơ Vitagermine đã công bố thu hồi khẩn cấp ba lô sữa bột Babybio Optima 1 như một biện pháp phòng ngừa rủi ro, sau khi cơ quan chức năng Pháp đưa ra khuyến cáo mới về khả năng hiện diện của cereulide trong thực phẩm.
Đến tối 27/1, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Việt Nam đã phát đi công văn hỏa tốc, yêu cầu khẩn cấp thu hồi và gỡ bỏ thông tin rao bán năm loại sữa ngoại nhập, trong đó có Babybio Optima 1 và Alula Colic & Constipation, do các sản phẩm này được phát hiện đang được bày bán tràn lan trên nhiều nền tảng thương mại điện tử lớn.
Động thái này cho thấy nỗ lực mạnh mẽ của cơ quan quản lý trong việc bảo vệ sức khỏe trẻ em và kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm trong bối cảnh nguy cơ toàn cầu ngày càng gia tăng.
NHỮNG LƯU Ý SỐNG CÒN
Trong bối cảnh các đợt thu hồi sữa công thức tại nhiều nước do lo ngại liên quan độc tố cereulide, việc nắm vững những điểm lưu ý quan trọng về sức khỏe và an toàn cho trẻ nhỏ là cực kỳ thiết yếu.
Cereulide là một loại độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh, khác với nhiều mầm bệnh thông thường vì nó được hình thành trong thực phẩm trước khi tiêu thụ và rất bền với nhiệt, không thể bị phá hủy bằng phương pháp nấu, đun sôi hay hâm nóng thông thường.
Đây chính là lý do khiến các cơ quan an toàn thực phẩm quốc tế và nhiều nhà sản xuất sữa công thức trên thế giới tiến hành thu hồi sản phẩm phòng ngừa rủi ro, ngay cả khi chưa có xác nhận rõ ràng về vấn đề nhiễm độc trong các sản phẩm này.
Độc tố cereulide có thể gây ra tình trạng ngộ độc thực phẩm cấp tính với biểu hiện khởi phát rất nhanh sau khi sử dụng sản phẩm bị ảnh hưởng. Báo cáo của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại nhiều quốc gia nêu rõ nhóm triệu chứng điển hình gồm buồn nôn, nôn mửa, đau quặn bụng, tiêu chảy, thường xuất hiện trong khoảng từ 30 phút đến 6 giờ sau khi tiếp xúc với thực phẩm có chứa độc tố này.
Độc tố này can thiệp vào chức năng tế bào, làm giảm khả năng sản xuất ATP (năng lượng thiết yếu của tế bào). Trong những trường hợp nghiêm trọng có thể gây tổn hại đến gan, thận và hệ miễn dịch, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh do hệ miễn dịch và tiêu hóa chưa phát triển đầy đủ.
Các cơ quan an toàn thực phẩm trên thế giới như Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh, Cơ quan An toàn Thực phẩm Australia, New Zealand và nhiều quốc gia khác đã nhấn mạnh rằng cereulide không bị bất hoạt bởi nhiệt độ nấu ăn thông thường, do đó việc đun sôi sữa công thức trước khi cho trẻ uống không thể loại bỏ độc tố nếu sản phẩm đã bị nhiễm ngay từ đầu.
Vì vậy, biện pháp phòng ngừa chủ yếu là ngừng sử dụng sản phẩm nằm trong danh sách thu hồi và tuân thủ các hướng dẫn của cơ quan chức năng để tránh nguy cơ tiếp xúc.
Trong các thông báo thu hồi sản phẩm, vấn đề không nằm ở tất cả các sữa công thức nói chung mà chỉ liên quan tới những lô sản phẩm cụ thể được xác định nằm trong danh sách thu hồi bởi nhà sản xuất và cơ quan chức năng.
Do đó, phụ huynh cần xem kỹ tên sản phẩm, mã số lô (batch code) và ngày hết hạn trên hộp sữa công thức. Đối chiếu với danh sách lô bị thu hồi được công bố bởi cơ quan quản lý hoặc nhà sản xuất (ví dụ các cảnh báo từ cơ quan an toàn thực phẩm các nước hoặc công bố chính thức của hãng sữa).
Mã lô thường in ở đáy hộp, trên vỏ ngoài hoặc nắp sản phẩm. Nếu sản phẩm thuộc lô bị thu hồi, theo cảnh báo từ Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm châu Âu và cơ quan quản lý khác, ngừng cho trẻ sử dụng ngay và liên hệ với nhà sản xuất/phân phối để được hướng dẫn đổi trả, hoàn tiền hoặc hỗ trợ khác.
Một điểm quan trọng cần lưu ý là ngay cả khi sản phẩm sữa công thức không nằm trong danh sách thu hồi, phụ huynh nên tham khảo thông tin cập nhật của các cơ quan y tế và sản phẩm phân phối chính thức tại Việt Nam để đảm bảo an toàn.
Việc mua sắm sản phẩm tại các đại lý chính hãng, hệ thống phân phối được cấp phép và tra cứu kỹ mã số lô, hạn sử dụng trên bao bì giúp hạn chế rủi ro mua phải hàng không rõ nguồn gốc hoặc hàng tồn kho không đảm bảo chất lượng.
Các cơ quan chức năng cũng đang tăng cường xử lý tình trạng các sản phẩm nằm trong diện thu hồi vẫn được quảng cáo, rao bán trên các nền tảng trực tuyến lớn như Shopee, Lazada, Ausmart và các trang mạng xã hội nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là sức khỏe trẻ nhỏ.
Trong trường hợp trẻ có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc sau khi sử dụng sữa công thức, như nôn mửa kéo dài, tiêu chảy, mệt mỏi, đau bụng hoặc dấu hiệu mất nước, cần liên hệ sớm với các cơ sở y tế để được thăm khám và can thiệp kịp thời.
Các triệu chứng này là biểu hiện thường gặp của ngộ độc thực phẩm nói chung và có thể xuất hiện nhanh sau tiếp xúc với độc tố cereulide nếu có. Việc theo dõi chặt chẽ tình trạng sức khỏe, đặc biệt trong vòng 24 giờ sau khi nghi ngờ tiếp xúc với sản phẩm nằm trong danh sách thu hồi, là điều hết sức quan trọng để đảm bảo an toàn cho trẻ.
