Bước vào những ngày đầu tiên của năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đã nhanh chóng “vào guồng”, cho thấy dòng chảy thương mại không hề chững lại sau một năm 2025 kỷ lục.
Theo số liệu Cục Hải quan (Bộ Tài chính), chỉ trong nửa đầu tháng 1/2026 (từ ngày 1-15/1), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt 39,3 tỷ USD. Dù cán cân thương mại thâm hụt khoảng 3,3 tỷ USD, song trong bối cảnh đầu năm, đây vẫn được xem là tín hiệu tích cực, phản ánh sức bật và nhịp độ vận động ổn định của nền kinh tế mở như Việt Nam.
Ở chiều xuất khẩu, kim ngạch đạt 18 tỷ USD, tiếp tục được dẫn dắt bởi các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 4,2 tỷ USD, giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt 2,1 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt khoảng 2 tỷ USD; dệt may đạt 1,4 tỷ USD. Bên cạnh đó, các ngành hàng truyền thống như giày dép, thủy sản và cà phê vẫn duy trì kim ngạch ổn định, lần lượt đạt 923 triệu USD, 417 triệu USD và 433 triệu USD, cho thấy sức bền của những lĩnh vực xuất khẩu chủ lực lâu năm.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu trong kỳ đạt 21,3 tỷ USD, tập trung chủ yếu vào nguyên liệu, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất. Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập khẩu gần 8 tỷ USD, phản ánh rõ nét sự phụ thuộc lớn của nền sản xuất trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời cho thấy nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp vẫn ở mức cao ngay từ đầu năm.
Một điểm nổi bật khác là vai trò chi phối của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong nửa đầu tháng 1/2026, xuất khẩu của khối FDI đạt hơn 14 tỷ USD, chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhập khẩu đạt 15,3 tỷ USD, tương đương gần 72% tổng kim ngạch nhập khẩu. Thực tế này tiếp tục đặt ra bài toán nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giảm dần sự lệ thuộc vào khu vực FDI và gia tăng hàm lượng giá trị nội địa trong xuất khẩu.
Nhìn rộng hơn, năm 2025 vừa khép lại với dấu mốc lịch sử khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vượt 930 tỷ USD. Với quy mô này, nếu duy trì được đà tăng trưởng hai con số như những năm gần đây, mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026 không còn là mục tiêu xa vời mà đang dần trở thành khả năng hiện hữu. Những tín hiệu tích cực trong những ngày đầu năm 2026 vì thế không phải là hiện tượng nhất thời, mà được đặt trên nền tảng của một năm tăng trưởng khá vững chắc.
Theo đánh giá của các chuyên gia, tăng trưởng kinh tế năm 2025 được dẫn dắt bởi ba trụ cột chính: xuất khẩu, đầu tư công và du lịch. Xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu nhờ cơ cấu hàng hóa có tỷ trọng lớn là điện tử và các ngành công nghiệp hướng xuất khẩu. Đầu tư công ghi nhận mức giải ngân cao, đặc biệt ở các dự án hạ tầng giao thông và kỹ thuật, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực sang các ngành xây dựng, vật liệu và công nghiệp hỗ trợ. Du lịch phục hồi mạnh mẽ, lượng khách quốc tế vượt mức trước đại dịch Covid-19, kéo theo sự sôi động của các ngành dịch vụ, vận tải, lưu trú và thương mại.
Ở cấp độ ngành và địa phương, bức tranh xuất nhập khẩu cũng xuất hiện nhiều điểm sáng. Lạng Sơn, địa bàn cửa khẩu chiến lược khép lại năm 2025 với kim ngạch xuất nhập khẩu kỷ lục trên 95 tỷ USD, tăng 44,6% so với năm trước và chiếm hơn 10% tổng kim ngạch cả nước. Việc triển khai mô hình cửa khẩu thông minh, cùng với đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng logistics, đã giúp hoạt động thông quan thông suốt, hiệu quả, tạo tiền đề vững chắc cho năm 2026.
Trong lĩnh vực nông, thủy sản, dù đối mặt không ít thách thức, các mục tiêu đặt ra cho năm 2026 vẫn khá tham vọng. Ngành thủy sản hướng tới kim ngạch xuất khẩu 11,5 tỷ USD; nông lâm thủy sản phấn đấu tăng trưởng 6-8%, tiến tới mục tiêu 95-100 tỷ USD trong giai đoạn 2026–2030. Những con số này phản ánh niềm tin vào khả năng thích ứng, nâng cấp chuỗi giá trị và chuyển dịch theo hướng bền vững của doanh nghiệp Việt Nam.
Tuy nhiên, phía sau những gam màu sáng vẫn là không ít thách thức. Các chuyên gia cảnh báo, từ năm 2026, “luật chơi” của thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Thuế quan và chi phí logistics không còn là yếu tố quyết định duy nhất; thay vào đó là các tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.
Liên minh châu Âu triển khai cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), các quy định chống phá rừng; Hoa Kỳ siết chặt giám sát xuất xứ và chuỗi cung ứng công nghệ. Những yêu cầu này làm gia tăng chi phí tuân thủ, buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc chiến lược xuất khẩu theo hướng dài hạn và bền vững hơn.
Sau hơn một thập kỷ hội nhập sâu rộng, đặc biệt là giai đoạn 2021-2025 với nhiều biến động chưa từng có, xuất nhập khẩu Việt Nam đã tích lũy được nền tảng đủ dày để bước sang một chu kỳ phát triển mới. Giai đoạn 2026-2030 không chỉ là quãng thời gian tiếp nối đà tăng trưởng, mà còn là thời điểm “định hình lại” vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị và mạng lưới thương mại toàn cầu.
Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, RCEP được kỳ vọng phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong giai đoạn tới, khi doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã tích lũy đủ kinh nghiệm thực thi. Những FTA này không còn đơn thuần là công cụ mở cửa thị trường, mà đang dần trở thành “bộ khung” định hình cách thức sản xuất, xuất khẩu và tổ chức chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam. Tiềm năng lớn nhất đến từ việc mở rộng và làm sâu sắc hơn các thị trường đã có FTA, đồng thời tìm kiếm các không gian thị trường mới tại Trung Đông, Mỹ Latinh, châu Phi.
Đáng chú ý, xuất khẩu dịch vụ được dự báo sẽ trở thành một trụ cột mới trong giai đoạn 2026-2030, với dư địa tăng trưởng lớn ở các lĩnh vực logistics, vận tải, thương mại điện tử xuyên biên giới và dịch vụ số. Song song với đó, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu cũng mở ra cơ hội để Việt Nam nâng cao vai trò trong các khâu có giá trị gia tăng cao hơn, nếu tận dụng tốt dòng vốn đầu tư mới gắn với chuyển giao công nghệ và yêu cầu xanh hóa sản xuất.
Ở chiều nhập khẩu, giai đoạn tới cũng là thời điểm để tái cơ cấu theo hướng chất lượng cao, ưu tiên máy móc, thiết bị, công nghệ và nguyên liệu đầu vào phục vụ nâng cấp năng lực sản xuất trong nước. Nếu tận dụng hiệu quả những cơ hội này, xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng, tạo nền tảng cho Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với vị thế ngày càng rõ nét hơn trong thương mại toàn cầu.
