Già hóa dân số mở rộng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi, nhưng khả năng chi trả và sự chấp nhận của gia đình vẫn là những rào cản đối với dịch vụ dưỡng lão. Dư địa thị trường còn nằm ở các hình thức chăm sóc phù hợp với từng mức độ hỗ trợ, thay vì chỉ tập trung vào lưu trú dài hạn.
DƯ ĐỊA PHÁT TRIỂN RỘNG LỚN
Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, Việt Nam có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Cơ quan thống kê dự báo con số này xấp xỉ 18 triệu người vào năm 2030. Quy mô dân số cao tuổi tăng kéo theo yêu cầu chuẩn bị về dịch vụ y tế, hỗ trợ sinh hoạt và chăm sóc dài hạn.
Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam phối hợp thực hiện nghiên cứu và đưa ra báo cáo, ước tính số người cao tuổi ở Việt Nam cần hỗ trợ hoạt động sinh hoạt hằng ngày tăng từ 4,7 triệu người năm 2025 lên khoảng 6,5 triệu người năm 2035, tương đương 38%.
Đây là nhu cầu hỗ trợ trên phạm vi rộng, bao gồm người được chăm sóc tại nhà và cộng đồng. Thực tế cho thấy khối lượng công việc chăm sóc mà gia đình và hệ thống dịch vụ phải đáp ứng cho người lớn tuổi sẽ gia tăng đáng kể theo tỷ lệ thuận với mức độ già hóa dân số.
Tuy nhiên, không phải mọi gia đình đều có thể tự đảm đương phần việc ấy. Khi người cao tuổi suy giảm vận động, mắc nhiều bệnh nền hoặc cần hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, việc chăm sóc đòi hỏi sự hiện diện thường xuyên và kỹ năng phù hợp. Thuê người hỗ trợ, sử dụng dịch vụ ban ngày hay lựa chọn cơ sở nội trú trở thành những phương án cần cân nhắc theo hoàn cảnh cụ thể.
Chia sẻ với Thương Gia, bà Trần Thị Thúy Nga, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng cho biết, khoảng 95% người cao tuổi tại trung tâm sử dụng dịch vụ nội trú. Theo bà, lựa chọn này xuất phát từ nhiều nhu cầu, trong đó có những trường hợp yêu cầu chăm sóc vượt quá thời gian, kiến thức chuyên môn và điều kiện của người thân.
Bên cạnh sức khỏe là nhu cầu sinh hoạt và giao tiếp. Có nhiều trường hợp người cao tuổi sống cùng con cháu, được chăm lo vật chất nhưng thiếu bạn trò chuyện và hoạt động phù hợp. “Trung tâm đã từng đón tiếp nhiều người cao tuổi tự tìm đến Diên Hồng hoặc đề xuất với con cháu mong muốn được sống tại viện dưỡng lão vì đơn giản là các cụ muốn có bạn bè, có môi trường sinh hoạt phù hợp và được chủ động lựa chọn cách sống khi về già”, bà Nga chia sẻ.
Viện dưỡng lão đang dần được nhìn nhận không chỉ là giải pháp khi gia đình gặp khó khăn trong việc chăm sóc, mà còn là một lựa chọn để nâng cao chất lượng cuộc sống. “Quan trọng hơn, chúng ta đang từng bước chuyển từ suy nghĩ "chăm sóc để người cao tuổi được an toàn sang chăm sóc để người cao tuổi được sống khỏe, sống vui và sống theo mong muốn của mình”, lãnh đạo Viện dưỡng lão Diên Hồng nhấn mạnh.
MỨC PHÍ QUYẾT ĐỊNH LỰA CHỌN
Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi là một loại hình khá toàn diện và đặc thù nên đồng nghĩa sẽ đòi hỏi một mức chi phí nhất định. Hồ sơ hệ thống y tế Việt Nam do Commonwealth Fund công bố tháng 5/2026 nêu mức phí khởi điểm tham khảo khoảng 7 triệu đồng/người/tháng tại các viện dưỡng lão cung cấp chăm sóc sức khỏe toàn diện. Chi phí thay đổi theo tình trạng sức khỏe; các gói chăm sóc bổ sung có thể lên tới khoảng 15 triệu đồng/tháng nếu người dùng có nhu cầu cao cấp hơn.
Khảo sát thực tế mặt bằng giá tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy, các gói dịch vụ bán trú có sự phân hóa theo tần suất sử dụng: từ các gói trải nghiệm ngắn hạn đến các gói hội viên cố định 20 - 24 buổi/tháng với mức phí dao động từ 10 triệu đến 14 triệu đồng/tháng. Quy đổi ra chi phí bình quân hàng ngày khoảng 700.000 đồng cho gói sinh hoạt cả ngày.
Với dịch vụ nội trú mức giá còn có thể cao hơn từ 15 - 20 triệu/tháng. Khoản chi này buộc các gia đình phải đặt lên bàn cân so sánh với các chi phí sinh hoạt, y tế khác, đồng thời phải nhìn thấy hiệu quả rõ rệt đối với sức khỏe của người thân thì mới có thể duy trì lâu dài.
Chỉ tính mức 7 triệu đồng mỗi tháng, một năm sử dụng dịch vụ tương ứng khoảng 84 triệu đồng. Đây là khoản chi định kỳ mà gia đình cần đặt cạnh ngân sách sinh hoạt, chăm sóc y tế và các nghĩa vụ tài chính khác. Việc có thể thanh toán lúc bắt đầu chưa bảo đảm khả năng theo đuổi dịch vụ lâu dài. Ngay cả khi đủ khả năng tài chính, gia đình vẫn cần thời gian đánh giá chất lượng.
Nếu chỉ nhìn thị trường qua số người có thể chuyển đến sống tại viện dưỡng lão, nhiều nhu cầu chăm sóc sẽ chưa được tính đến. Có gia đình chỉ thiếu người hỗ trợ trong giờ hành chính, có người cần chăm sóc ngắn ngày hoặc phục hồi sau điều trị, trong khi vẫn muốn duy trì cuộc sống tại nhà.
Bán trú, chăm sóc tại nhà và hỗ trợ tại cộng đồng có thể là những phương án được lựa chọn. Với thị trường dịch vụ, hướng tiếp cận này đặt ra yêu cầu phát triển nhiều phương án, tương ứng với nhu cầu và phần ngân sách gia đình có thể dành cho chăm sóc. Dịch vụ ban ngày hay ngắn hạn chỉ phù hợp khi đáp ứng đúng phần việc khách hàng cần, với điều kiện chăm sóc và chi phí rõ ràng.
Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, thực tiễn phát triển đất nước đòi hỏi tư duy về công tác người cao tuổi phải được tiếp tục đổi mới mạnh mẽ: Từ chăm sóc đơn thuần sang chăm sóc toàn diện, tích hợp; từ xác định người cao tuổi là đối tượng thụ hưởng sang là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới; kết hợp hài hòa giữa bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi.
Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về người cao tuổi, trong đó có: Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực hiện công tác người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số đã xác định những định hướng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới.