Sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ, du lịch Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với nhiều kỳ vọng bứt phá. Tuy nhiên, cùng với mục tiêu tăng lượng khách, bài toán nâng cao giá trị, phát triển bền vững và tăng sức cạnh tranh khu vực đang đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết. Trao đổi với Thương Gia, TS Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch đã chia sẻ nhiều góc nhìn đáng chú ý về hướng đi của du lịch Việt Nam trong thập kỷ tới.
Thưa ông, năm 2026, ngành Du lịch xây dựng kịch bản đón 25 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 150 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu khoảng 1,125 triệu tỷ đồng. Ông nhìn nhận thế nào về mục tiêu này của du lịch Việt Nam?
Tôi cho rằng đây là tín hiệu rất tích cực, Du lịch Việt Nam hiện nay đang phục hồi rất nhanh, thậm chí ở nhiều khía cạnh đã vượt qua giai đoạn phục hồi để bước vào một chu kỳ phát triển mới với những mục tiêu rất khả quan.
Hiện nay, Việt Nam đang có lợi thế rõ nét về hình ảnh điểm đến an toàn, thân thiện, giàu bản sắc văn hóa, chi phí cạnh tranh và ngày càng nhận được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc chúng ta đón được bao nhiêu khách, mà là mỗi lượt khách tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế.
Du lịch Việt Nam đã đi qua giai đoạn cần phục hồi về số lượng. Giai đoạn tới phải là nâng cao chất lượng tăng trưởng, nghĩa là cần tăng mức chi tiêu bình quân, kéo dài thời gian lưu trú, nâng tỷ lệ khách quay trở lại, đồng thời bảo đảm lợi ích được lan tỏa tới doanh nghiệp, cộng đồng và địa phương. Khi đó, hiệu quả hoạt động của ngành du lịch mới thực sự được nâng lên và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Nhiều ý kiến cho rằng du lịch Việt Nam đang tăng nhanh về số lượng nhưng giá trị thu về vẫn chưa tương xứng, đặc biệt là khi so sánh với các nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore, Nhật Bản... Quan điểm của ông ra sao về vấn đề này?
Việt Nam có rất nhiều lợi thế cạnh tranh như tài nguyên du lịch phong phú, cảnh quan đẹp, văn hóa đặc sắc, ẩm thực hấp dẫn và con người thân thiện. Vấn đề nằm ở chỗ việc khai thác các giá trị đó chưa thực sự sâu và đồng bộ. Ở nhiều địa phương, sản phẩm du lịch vẫn còn tương đối đơn giản, chủ yếu dừng ở tham quan, chụp ảnh, ăn uống rồi lưu trú ngắn ngày.
Các quốc gia như Thái Lan, Singapore hay Nhật Bản không chỉ bán điểm đến, mà còn xây dựng được cả một hệ sinh thái trải nghiệm. Du khách có thể chi tiêu cho mua sắm, nghệ thuật biểu diễn, giải trí về đêm, chăm sóc sức khỏe, bảo tàng, lễ hội hay các sản phẩm sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao. Vì vậy, cùng một lượt khách nhưng giá trị kinh tế họ thu được cao hơn rất nhiều.
Ở khía cạnh này, du lịch Việt Nam hoàn toàn có khả năng bứt phá nếu có chiến lược phát triển đúng hướng. Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp, khu và điểm du lịch đã có những nỗ lực đáng ghi nhận trong việc nâng tầm chất lượng dịch vụ, thậm chí một số sản phẩm đã đạt đẳng cấp quốc tế.
Điều đó cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm và dịch vụ du lịch chất lượng cao. Nếu phát triển đồng bộ, nâng tầm vị thế điểm đến, đẩy mạnh sáng tạo sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ, du lịch Việt Nam không chỉ bùng nổ mà còn có thể cạnh tranh sòng phẳng với các quốc gia hàng đầu trong khu vực.
Liệu chúng ta có đang quá chú trọng vào mục tiêu tăng lượng khách mà chưa quan tâm đúng mức đến năng lực hấp thụ của điểm đến?
Tôi cho rằng đây là một vấn đề rất quan trọng đối với du lịch Việt Nam hiện nay. Trong nhiều năm qua, chúng ta thường đánh giá thành công của du lịch chủ yếu bằng số lượng khách. Địa phương nào đón được nhiều khách hơn, tăng trưởng cao hơn thường được xem là phát triển tốt hơn. Vì vậy, không ít nơi vẫn đặt nặng mục tiêu gia tăng lượng khách mà chưa thực sự chú trọng đúng mức đến chất lượng tăng trưởng và năng lực hấp thụ của điểm đến.
Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, cách tiếp cận đó cần phải thay đổi. Một điểm đến không thể phát triển bền vững nếu tốc độ tăng khách vượt quá năng lực của hạ tầng, môi trường, giao thông, nguồn nhân lực và khả năng quản trị. Nếu vượt quá sức chịu tải, chính du lịch sẽ làm suy giảm tài nguyên của mình.
Đã đến lúc các điểm đến cần chuyển sang tư duy quản trị du lịch bằng dữ liệu và sức chứa. Cần có giải pháp phân luồng khách, kiểm soát phương tiện, đặt vé theo khung giờ tại các điểm nhạy cảm, phát triển các sản phẩm vệ tinh để giãn khách, đồng thời xây dựng bộ chỉ số cảnh báo sớm nguy cơ quá tải. Tăng trưởng du lịch không thể chỉ là tăng thêm lượng khách, mà phải là tăng trưởng trong giới hạn để điểm đến có thể phục vụ tốt và phát triển bền vững.
Theo ông, căng thẳng địa chính trị toàn cầu có đang tác động tới ngành du lịch Việt Nam, đặc biệt về chi phí vận tải và dòng khách quốc tế?
Du lịch là ngành rất nhạy cảm, vì vậy những tác động từ căng thẳng địa chính trị toàn cầu là hoàn toàn có thật, dù mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy từng thị trường. Các biến động địa chính trị hiện nay đang tác động đến ngành du lịch qua ba yếu tố:
Thứ nhất, chi phí vận tải, đặc biệt là hàng không. Khi giá nhiên liệu, chi phí bảo hiểm, chi phí khai thác bay hay lộ trình đường bay thay đổi, giá vé máy bay và giá tour chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng. Thời gian qua, giá vé hàng không tăng cao đã tác động trực tiếp đến khả năng chi tiêu của du khách, khiến họ phải cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định đi du lịch.
Thứ hai, tâm lý an toàn của du khách. Theo các nghiên cứu về hành vi và nhu cầu, sau nhu cầu vật chất thì nhu cầu an toàn luôn là yếu tố rất căn bản.
Thứ ba, sự dịch chuyển dòng khách giữa các khu vực. Trong bối cảnh thế giới biến động, có những thị trường chững lại nhưng cũng có những dòng khách chuyển hướng sang tìm kiếm các điểm đến ổn định, an toàn hơn thay vì những nơi tiềm ẩn rủi ro.
Tuy nhiên, tôi cho rằng trong thách thức cũng mở ra cơ hội cho du lịch Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đang được nhìn nhận là điểm đến an toàn, ổn định, thân thiện và có chi phí hợp lý. Đây là lợi thế rất quan trọng trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động.
Ngành Du lịch cũng đang đề xuất sửa đổi Luật Du lịch 2017. Theo ông, đâu là những thay đổi cần thiết nhất để tăng sức cạnh tranh với các nước trong khu vực?
Tôi cho rằng việc sửa đổi Luật Du lịch lần này cần được nhìn nhận như một bước nâng cấp thể chế cho phát triển du lịch trong giai đoạn mới - giai đoạn chuyển mình của đất nước và của ngành du lịch.
Trước hết, luật cần tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho quản lý điểm đến. Hiện nay chúng ta nói nhiều đến điểm đến thông minh, điểm đến xanh hay phát triển bền vững, nhưng nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp, thiếu dữ liệu, thiếu phân quyền và nguồn lực thì rất khó triển khai hiệu quả trong thực tế.
Thứ hai, cần có cơ chế mạnh mẽ hơn để thúc đẩy các mô hình du lịch mới như du lịch xanh, du lịch thông minh, kinh tế ban đêm, kinh tế trải nghiệm, du lịch chăm sóc sức khỏe, du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng hay các sản phẩm sáng tạo. Đây đều là những lĩnh vực có khả năng gia tăng giá trị trên mỗi lượt khách và nâng sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.
Bên cạnh đó, công tác xúc tiến, quảng bá du lịch cũng cần được đổi mới mạnh mẽ. Cạnh tranh điểm đến hiện nay rất khốc liệt, trong khi hoạt động xúc tiến của chúng ta ở nhiều nơi vẫn còn ngắn hạn, phân tán, thiếu ngân sách và khó đo lường hiệu quả. Vì vậy, luật cần có những điều chỉnh để xây dựng cơ chế xúc tiến chuyên nghiệp hơn, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp.
Một nội dung rất quan trọng khác là tăng cường liên kết công - tư. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, xây dựng tiêu chuẩn dữ liệu và môi trường cạnh tranh minh bạch; còn doanh nghiệp là lực lượng sáng tạo sản phẩm, đầu tư dịch vụ và trực tiếp tiếp cận thị trường. Hai khu vực này phải đồng hành cùng nhau để tạo sức bật cho ngành du lịch.
Cuối cùng, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, dữ liệu du lịch cần được xem là một “hạ tầng mềm” bắt buộc. Nếu không có dữ liệu tốt, chúng ta sẽ khó dự báo thị trường, khó quản lý dòng khách, khó đánh giá hiệu quả chi tiêu và khó đưa ra quyết định chính xác. Trong Luật Du lịch hiện hành, nội dung này vẫn còn khá mờ nhạt, vì vậy cần được bổ sung và hoàn thiện hơn trong lần sửa đổi tới. Dữ liệu phải được xem là một nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển du lịch trong giai đoạn mới.
Sau nhiều năm nghiên cứu, định hướng phát triển du lịch, ở thời điểm hiện tại, ông kỳ vọng điều gì ở mô hình phát triển du lịch Việt Nam trong thập kỷ tới?
Tôi kỳ vọng trong thập kỷ tới, du lịch Việt Nam sẽ chuyển hẳn từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tài nguyên sẵn có và số lượng khách sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng, sáng tạo, công nghệ và tính bền vững.
Nói một cách dễ hiểu, Việt Nam không chỉ cần là một điểm đến đẹp mà cần trở thành điểm đến có năng lực tạo ra giá trị cao. Du khách ngày nay không chỉ đi để ngắm cảnh, mà còn để trải nghiệm văn hóa, thưởng thức ẩm thực, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, tham gia các sự kiện, khám phá thiên nhiên, kết nối cộng đồng và cảm nhận lối sống rất riêng của Việt Nam.
Mô hình phát triển du lịch Việt Nam trong thập kỷ tới cần dựa trên ba trụ cột là “xanh - số - bản sắc”. Đây cũng là định hướng phù hợp với tinh thần chuyển đổi kép mà nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhiều lần nhấn mạnh.
Nếu thực hiện tốt cả ba trụ cột này, du lịch không chỉ đóng góp vào tăng trưởng GDP mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh quốc gia, bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế cho cộng đồng, thúc đẩy đầu tư và lan tỏa giá trị Việt Nam ra thế giới.
Thông điệp quan trọng nhất trong giai đoạn tới là du lịch Việt Nam không nên chỉ đặt câu hỏi làm thế nào để đón được nhiều khách hơn, mà phải hướng tới việc làm thế nào để mỗi lượt khách tạo ra nhiều giá trị hơn. Đó mới là cách thực chất để biến tiềm năng du lịch thành “vàng” cho nền kinh tế.
Xin cảm ơn ông!
