Vào thời điểm giữa tháng 10, ngành công nghiệp tiền mã hóa vừa trải qua một trong những ngày giao dịch tồi tệ nhất từ trước đến nay. Dù các nhà đầu tư nắm giữ Bitcoin và ether dường như đã phần nào vượt qua cú sốc, nhưng những người nắm giữ các đồng tiền ít tên tuổi hơn vẫn đang chịu thiệt hại nặng nề.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích CoinGlass, hơn 1,6 triệu nhà giao dịch đã bị xóa sổ tổng cộng 19,37 tỷ USD giá trị các vị thế sử dụng đòn bẩy, được ghi nhận từ ngày 10/10. Đây là sự kiện thanh lý lớn nhất trong lịch sử được CoinGlass báo cáo. Cú sụp đổ này là vết đen đối với thị trường tài sản số trong một năm vốn được xem là rực rỡ, khi Bitcoin và ether đều đạt mức cao kỷ lục. Hơn một tuần sau, dư chấn vẫn tiếp tục ảnh hưởng mạnh đến các đồng tiền nhỏ lẻ.
Hiện Bitcoin và ether đang giao dịch thấp hơn khoảng 11 - 12% so với mốc đỉnh, nhưng Bitcoin vẫn duy trì trên ngưỡng kháng cự quan trọng 100.000 USD, còn ether ở gần mốc 4.000 USD, theo phân tích của CNBC dựa trên dữ liệu CoinMetrics. Trong khi đó, các đồng như XRP, Solana, Dogecoin và BNB đang thấp hơn từ 15% đến 24% so với thời điểm trước khủng hoảng.
Ông Frank Chaparro, Giám đốc nội dung và dự án đặc biệt của GSR cho rằng sự kiên cường tương đối của Bitcoin và ether đến từ việc đây là hai tài sản số có quy mô vốn hóa lớn nhất, lâu đời và vững chắc hơn so với phần còn lại của thị trường.
“Chúng đơn giản là những tài sản lớn hơn, ổn định hơn, lại có các quỹ ETF và sản phẩm tài chính hỗ trợ phía sau. Còn các token nhỏ thì kém trưởng thành, thanh khoản thấp, và do đó dễ biến động hơn”, ông Chaparro giải thích.
Ông cũng lưu ý rằng trong đợt thanh lý quy mô lớn này, Bitcoin và ether chịu thiệt hại ít hơn so với phần lớn các tài sản kỹ thuật số khác. Theo công ty tạo lập thị trường Wintermute, các đồng Solana, Dogecoin, XRP và BNB thường được sử dụng để giao dịch đòn bẩy trên các sàn tập trung hoặc phi tập trung, khiến chúng dễ bị tổn thương hơn. Tại đỉnh điểm, các đồng trung bình và nhỏ mất 60 - 80% giá trị, trong khi Bitcoin và ether chỉ giảm 11% và 13%.
Ông Tom Lee, Trưởng bộ phận nghiên cứu của Fundstrat Global Advisors, nói trên CNBC tuần trước rằng: “Từ lâu, thị trường tiền mã hoá đã có rất nhiều đòn bẩy. Chính sự kết hợp giữa biến động cao và khả năng dùng đòn bẩy đã thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là với những đồng ngoài Bitcoin và Ethereum, vốn thường không bị giao dịch ký quỹ”.
Đòn bẩy là khoản vốn mà nhà giao dịch vay để mở vị thế lớn hơn so với số tiền đầu tư hoặc ký quỹ ban đầu. Khi giá biến động ngược chiều, nếu tài sản thế chấp không đủ để bù lỗ, sàn sẽ tự động đóng vị thế - gọi là “thanh lý”.
Đợt bán tháo lịch sử diễn ra vào giữa tháng 10 bắt đầu sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế “khổng lồ” lên Trung Quốc vào sáng 10/10, gây chấn động các thị trường tài chính toàn cầu. Tuy các phản ứng kiểu này không phải điều lạ với thị trường tiền số, song lần này, thiệt hại nặng hơn do giải chấp hàng loạt vị thế đòn bẩy.
“Đây là một vòng lặp chết chóc (doom loop). Khi giá sụt ban đầu kéo theo việc thanh lý, các vị thế bị giải chấp vào sổ lệnh mỏng, khiến giá sụp mạnh hơn nữa”, ông Frank Chaparro của GSR nói và giải thích thêm rằng khi giá giảm, hệ thống ký quỹ của các sàn giao dịch sẽ tự động đánh giá lại giá trị tài sản thế chấp, khiến thêm nhiều tài khoản bị ép bán.
“Nếu bạn dùng 1 bitcoin làm tài sản đảm bảo khi giá là 100.000 USD, tình thế sẽ khác hoàn toàn khi Bitcoin chỉ còn 70.000 USD. Khi đó, nhiều tài khoản trở nên thiếu đảm bảo, và chu kỳ cứ lặp đi lặp lại. Bạn như đang đổ thêm dầu vào lửa”, ông Chaparro bình luận.
Tại Mỹ và nhiều nước khác, ngày càng có nhiều cách để nhà đầu tư tiếp cận thị trường tiền mã hoá. Năm ngoái, Mỹ đã phê duyệt nhiều quỹ ETF giao ngay cho Bitcoin và các quỹ ETF theo dõi ether, sau đó còn xuất hiện các sản phẩm ETF đòn bẩy gấp 2 hoặc 3 lần biến động giá token.
Ở nước ngoài, các sàn phi tập trung (DEX) như Hyperliquid và Aster (liên kết với Binance Labs) ngày càng phổ biến, cung cấp mức đòn bẩy cao hơn nữa, ví dụ như Hyperliquid cho phép đòn bẩy 40 lần với Bitcoin và 25 lần với ether, còn Aster thậm chí đạt tới 1.001 lần tùy token.
Theo ông Zach Pandl, Trưởng bộ phận nghiên cứu của Grayscale, các sản phẩm này hấp dẫn vì hứa hẹn lợi nhuận cao, nhưng đồng thời rủi ro cũng tăng theo cấp số nhân. “Đòn bẩy càng lớn thì rủi ro càng cao, dù là trong bất kỳ thị trường tài chính nào”, ông nhấn mạnh.
Chia sẻ thêm về quan điểm cá nhân, ông Frank Chaparro chỉ ra rằng cơ sở hạ tầng của thị trường giao dịch đòn bẩy chưa phát triển tương xứng: “Chúng ta có một thị trường hoạt động 24/7, nhưng lại được xây trên nền tảng của mô hình sàn giao dịch 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Thị trường tiền số cũng thiếu những cơ chế truyền thống để ngăn hoặc xử lý khủng hoảng như “circuit breaker” (ngắt mạch thị trường)”.
“Làn sóng thanh lý vừa qua chỉ là một chấm nhỏ trong câu chuyện về công năng và tiện ích của các tài sản số, nhưng là lời cảnh báo về sự mong manh của hệ thống phái sinh offshore”, ông nhấn mạnh.
Nhà nghiên cứu Molly White cũng nhận định trong bài viết đăng trên blog cá nhân rằng sự kiện ngày 10/10 có thể là dấu hiệu báo trước cho những biến động sâu rộng hơn. “Đợt sụp đổ này nhắc chúng ta rằng thị trường tiền số có thể tan rã nhanh thế nào khi một cú sốc bất ngờ phá vỡ cơn hưng phấn kéo dài. Khi tiền số ngày càng gắn kết với tài chính truyền thống, các đợt khủng hoảng tương lai sẽ lan rộng hơn nhiều”, bà While kết luận.
Ông Juan Leon, chiến lược gia đầu tư cấp cao tại Bitwise, cũng cảnh báo rằng thị trường có thể đối mặt với một đợt điều chỉnh hoặc suy giảm lớn do hiệu ứng đòn bẩy. Tuy nhiên, khác với bà White, ông tin rằng sự tham gia của các định chế tài chính truyền thống sẽ giúp giảm bớt phần nào rủi ro này. “Nguồn vốn trong thị trường đang dần chuyển sang tay các tổ chức lớn, thay vì nhà đầu tư nhỏ lẻ. Khi có thêm dòng vốn tổ chức, rủi ro sẽ phần nào được kiềm chế, vì họ không dùng đòn bẩy 50 lần và họ cũng có xu hướng nắm giữ lâu hơn”.
