Ngành bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lớn – không còn là sự điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà là một cuộc tái định hình toàn diện về sản phẩm, công nghệ và triết lý phục vụ.
Khi cấu trúc dân số thay đổi nhanh, tầng lớp trung lưu mở rộng và công nghệ bùng nổ, mô hình bảo hiểm truyền thống vốn thiên về tích lũy – đầu tư đang dần lộ rõ giới hạn.
Từ chỗ bán những cam kết trong tương lai xa, bảo hiểm nhân thọ đang được yêu cầu phải hiện diện nhiều hơn trong đời sống hiện tại – bảo vệ sức khỏe, hỗ trợ tài chính và đồng hành cùng chất lượng sống của người tham gia.
Đây không chỉ là áp lực từ thị trường, mà còn là điều kiện sống còn để ngành này lấy lại niềm tin và bắt nhịp với thế hệ tiêu dùng mới.
DÂN SỐ ĐỔI CHIỀU, BẢO HIỂM PHẢI ĐỔI MÌNH
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa từ năm 2011 và hiện thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa nhanh hàng đầu thế giới. Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng gần 5 triệu người so với một thập kỷ trước. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ tiến sát mốc 18 triệu người.
Già hóa dân số không chỉ làm thay đổi cấu trúc xã hội, mà còn đặt ra những bài toán lớn về tài chính, y tế và an sinh. Một thế hệ người cao tuổi mới đang hình thành – đông hơn, sống lâu hơn, có năng lực tài chính tốt hơn và chủ động hơn trong việc chuẩn bị cho tuổi già. Phần lớn trong số họ đều có chung một nỗi lo: không muốn trở thành gánh nặng cho con cái.
Chính sự dịch chuyển này đã làm thay đổi kỳ vọng đối với bảo hiểm nhân thọ. Người dân không còn chỉ tìm kiếm các khoản chi trả khi rủi ro xảy ra, mà mong muốn những giải pháp đồng hành xuyên suốt vòng đời: từ chăm sóc sức khỏe định kỳ, hỗ trợ điều trị dài hạn, tư vấn y tế từ xa đến lập kế hoạch hưu trí bài bản.
“Thị trường không còn chấp nhận các sản phẩm chỉ có lợi ích ‘đơn tuyến’ như tử vong hay tích lũy. Khách hàng ngày nay muốn được bảo vệ khi còn sống, được chăm sóc và hỗ trợ để sống khỏe, sống chủ động và sống có chất lượng”, một lãnh đạo của doanh nghiệp bảo hiểm thuộc Top 5 thị phần nhận định.
Song song với thay đổi từ phía nhu cầu, ngành bảo hiểm nhân thọ cũng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của khung pháp lý mới. Nghị định 46/2023/NĐ-CP và Thông tư 67/2023/TT-BTC đã đặt ra các tiêu chuẩn rõ ràng hơn về minh bạch, phân tách sản phẩm bảo hiểm và đầu tư, cũng như bảo vệ quyền lợi người tham gia.
Thời gian qua, các công ty bảo hiểm nhân thọ đã chủ động điều chỉnh danh mục sản phẩm của mình để thích nghi với quy định mới và nhu cầu của thị trường. Tính đến nay, hầu hết các công ty đều đã có ít nhất một sản phẩm mới lên kệ đáp ứng tuân thủ các quy định mới của Luật Kinh doanh bảo hiểm và gia tăng lợi ích cho khách hàng.
Theo ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam chia sẻ: “Việc điều chỉnh theo Nghị định 46 là bước tái cấu trúc quan trọng của toàn ngành nhằm tăng cường tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm, đồng thời phân tách rõ ràng giữa các loại sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và đầu tư tài chính. Với thay đổi này, các doanh nghiệp bảo hiểm đã và đang tích cực triển khai các danh mục sản phẩm mới hướng tới sự tinh gọn, minh bạch, dễ hiểu và cung cấp sự bảo vệ thiết thực hơn cho khách hàng. Việc tách riêng quyền lợi rủi ro theo từng sản phẩm cụ thể sẽ giúp người mua bảo hiểm chủ động lựa chọn quyền lợi theo nhu cầu, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp về sau”.
“Với các hợp đồng bảo hiểm đã được phát hành và còn hiệu lực trước thời điểm ngày 1/7, quyền lợi của khách hàng sẽ hoàn toàn không bị ảnh hưởng và vẫn được các công ty bảo hiểm đảm bảo tất cả các quyền và lợi ích như đã cam kết ban đầu. Các sản phẩm bảo hiểm bổ trợ tái tục hàng năm vẫn được phép gia hạn theo quy định nhằm mang lại sự bảo vệ bền vững cho khách hàng”, ông Dũng cho biết thêm.
KHOẢNG TRỐNG BẢO VỆ VÀ CUỘC ĐUA TÁI THIẾT
Nếu khung pháp lý tạo “xương sống” cho cuộc cải tổ, thì công nghệ chính là chất xúc tác thúc đẩy ngành bảo hiểm nhân thọ chuyển mình nhanh hơn. AI, Big Data, OCR, chatbot và điện toán đám mây đang được triển khai ngày càng sâu vào các khâu từ thẩm định, bán hàng đến giải quyết quyền lợi bảo hiểm.
Nhiều doanh nghiệp lớn đã đi trước trong cuộc đua số hóa: AIA Việt Nam ứng dụng AI vào thẩm định bồi thường; Bảo Việt Nhân thọ phát triển nền tảng MyBVLife; Dai-ichi Life triển khai hệ sinh thái bảo hiểm trực tuyến Dai-ichi ON; Manulife áp dụng hệ thống phản hồi tức thì M-PS; Prudential sử dụng công nghệ OCR thế hệ mới giúp khách hàng nhận kết quả giải quyết quyền lợi chỉ trong vài phút…
Nhưng công nghệ không chỉ để “làm nhanh hơn”. Giá trị lớn nhất nằm ở khả năng cá nhân hóa sản phẩm. Phân tích dữ liệu lớn cho phép doanh nghiệp hiểu rõ hơn hành vi, tiền sử sức khỏe, thói quen chi tiêu và mục tiêu tài chính của từng nhóm khách hàng – từ đó thiết kế các gói bảo hiểm linh hoạt, dạng mô-đun, có thể điều chỉnh theo từng giai đoạn sống.
Dù cuộc cách mạng sản phẩm đang diễn ra mạnh mẽ, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Mặc dù đã phát triển trong vài thập kỷ qua, tỷ lệ tham gia bảo hiểm trên tổng dân số vẫn ở mức thấp so với các nền kinh tế châu Á đang phát triển, chỉ khoảng 11% so với mục tiêu 18% vào năm 2030, trong khi nhu cầu bảo vệ tài chính đang gia tăng.
Khoảng trống bảo vệ tại Việt Nam được đánh giá thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á, kèm theo các yếu tố như: tốc độ đô thị hóa nhanh, chi phí sinh hoạt gia tăng khiến rủi ro tài chính của các gia đình tăng cao, các sản phẩm bảo hiểm chưa thực sự theo kịp nhu cầu phát triển đa dạng của người dân, kèm theo đó là hiểu biết và niềm tin về bảo hiểm còn hạn chế…
Theo ông Kevin Kwon, Tổng Giám đốc Prudential Việt Nam, khoảng trống này được đánh giá không phải là hạn chế mà là dư địa rất lớn để thúc đẩy phát triển tài chính dài hạn, bền vững, mở ra cơ hội doanh nghiệp trong và ngoài nước tiếp tục gia tăng độ bao phủ bảo vệ tài chính cho người dân, đặc biệt khi niềm tin thị trường được củng cố bằng khung pháp lý mới và tiêu chuẩn dịch vụ cao hơn.
Bổ sung góc nhìn chiến lược, ông Manish Gurbuxani, Phó Tổng giám đốc Chiến lược và Chuyển đổi Prudential Việt Nam, cho rằng sự bùng nổ của tầng lớp trung lưu sẽ là động lực then chốt.
“Từ mức khoảng 13% dân số năm 2023, tầng lớp trung lưu đã tăng lên 26% và có thể tiếp tục tăng gấp đôi trong 3–5 năm tới. Khi các nhu cầu thiết yếu được đáp ứng, người dân sẽ ưu tiên đầu tư cho sức khỏe, giáo dục, hưu trí và chuyển giao tài sản”, ông Manish nói.
“Nhưng chưa đến 10% người dân Việt Nam đầu tư vào tài chính, chủ yếu đang ở tài sản truyền thống như vàng, bất động sản... Do đó, nhiệm vụ của bảo hiểm nhân thọ là chuyển đổi và hỗ trợ trong hành trình này”, đại diện bảo hiểm Prudential cho hay.
Theo các chuyên gia, tương lai của ngành bảo hiểm nhân thọ Việt Nam sẽ xoay quanh ba trụ cột: thích ứng với già hóa dân số, cá nhân hóa dựa trên dữ liệu và AI, và số hóa toàn diện trải nghiệm khách hàng. Sản phẩm bảo hiểm thế hệ mới không chỉ bảo vệ tài chính khi rủi ro xảy ra, mà còn đóng vai trò như một “người bạn đồng hành” giúp khách hàng sống khỏe hơn, chủ động hơn và an tâm hơn trong suốt hành trình cuộc đời.
Cuộc “thay da đổi thịt” này vì thế không còn là lựa chọn, mà là con đường bắt buộc nếu bảo hiểm nhân thọ muốn bước sang một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn – nơi niềm tin được xây dựng bằng giá trị thực, chứ không chỉ bằng những lời hứa trên hợp đồng.