Không còn là những trang trại riêng lẻ hay các vùng cây trồng đơn thuần, nông nghiệp đang được nhiều tập đoàn Việt tiếp cận bằng những dự án hàng nghìn ha, vốn hàng nghìn tỷ đồng và chuỗi sản xuất kéo dài từ giống, thức ăn, vùng trồng đến chế biến, tiêu thụ. Thaco, Hoàng Anh Gia Lai, Hòa Phát, BAF hay Geleximco đang đi theo những hướng khác nhau, nhưng đều cho thấy nông nghiệp ngày càng được tổ chức theo quy mô công nghiệp.
QUỸ ĐẤT LỚN, VỐN LỚN VÀ NHỮNG CUỘC MỞ RỘNG LIÊN TIẾP
Thaco Agri đang tiếp tục mở rộng quy mô tại Gia Lai bằng dự án phát triển nông nghiệp bền vững tại xã Pờ Tó vừa được địa phương chấp thuận chủ trương đầu tư. Dự án có vốn khoảng 3.800 tỷ đồng, diện tích 1.625 ha, trong đó khoảng 1.400 ha đất nông nghiệp dành cho cây lâu năm và 225 ha xây dựng chuồng trại, kho, xưởng sản xuất, văn phòng. Phần chăn nuôi được thiết kế với quy mô thường xuyên khoảng 566.000 con heo các loại, tổng đàn luân chuyển, xuất nhập chuồng dự kiến khoảng 1,34 triệu con mỗi năm.
Nếu hoàn thành theo kế hoạch, dự án sẽ đi vào hoạt động từ quý 1/2028. Trước đó, Thaco Agri đã được giao triển khai 6 dự án trồng cao su tại Gia Lai với tổng diện tích khoảng 3.790 ha. Quy mô tại Gia Lai chỉ là một phần trong chiến lược nông nghiệp của Thaco Agri. Doanh nghiệp đang phát triển hơn 95.000 ha tại Việt Nam, Lào và Campuchia, trong đó hơn 13.000 ha tại Việt Nam, hơn 50.000 ha ở Campuchia và hơn 31.000 ha tại Lào.
Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ mở rộng cây trồng. Trong kế hoạch năm 2026, Thaco Agri đặt mục tiêu trồng mới 10.700 ha chuối, nâng tổng diện tích lên khoảng 15.800 ha; diện tích cây ăn trái như sầu riêng, xoài, bưởi dự kiến đạt 8.200 ha; tổng đàn bò vượt 200.000 con. Song song với vùng nguyên liệu là hệ thống nhà máy vật tư nông nghiệp, chế biến và logistics.
Tại Đà Nẵng, hướng đầu tư cũng được mở sang nhóm cây có giá trị cao hơn. Hai hồ sơ dự án được tiếp nhận trong tháng 9 có tổng diện tích khoảng 3.800 ha. Một dự án khoảng 1.206 ha tại Trà Linh và Trà Tập tập trung vào sâm Ngọc Linh và dược liệu; dự án còn lại khoảng 2.616 ha tại Đức Phú và Tam Anh phát triển nhiều loại dược liệu như dó bầu, cà gai leo, ngưu tất, nhàu và nấm linh chi.
Cách mở rộng của Thaco Agri cho thấy diện tích chỉ là lớp đầu tiên của bài toán. Trên nền quỹ đất lớn, doanh nghiệp đồng thời tổ chức trồng trọt, chăn nuôi, chế biến và các hoạt động hỗ trợ sản xuất nhằm hình thành một hệ thống liên kết thay vì phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.
Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) lại đang đặt trọng tâm mới vào cà phê. Sau chuối và sầu riêng, doanh nghiệp của ông Đoàn Nguyên Đức đặt mục tiêu đạt 20.000 ha cà phê tại Việt Nam, Lào và Campuchia vào năm 2028.
Khoảng 3.000 ha đã được phát triển trong năm 2025, kế hoạch năm 2026 là thêm 7.000 ha và tiếp tục mở rộng khoảng 5.000 ha mỗi năm trong hai năm sau đó. Tổng nhu cầu vốn cho chương trình này trong giai đoạn 2026-2028 khoảng 14.220 tỷ đồng.
Nguồn vốn đã bắt đầu được đưa vào vùng trồng. Trong số 2.000 tỷ đồng huy động từ lô trái phiếu HAG12601, HAGL đã sử dụng gần 791,8 tỷ đồng cho các dự án cà phê tại Gia Lai và Campuchia. Trong đó, khoảng 164,2 tỷ đồng được đầu tư vào dự án hợp tác trồng cà phê tại Gia Lai, gần 264,6 tỷ đồng cho một dự án khác tại Gia Lai và gần 363 tỷ đồng tại Campuchia.
Điểm đáng chú ý là HAGL không chỉ tăng diện tích rồi mới tìm thị trường. Cuối tháng 9, HGI - đơn vị thuộc HAGL - ký biên bản ghi nhớ hợp tác 5 năm với MQ Coffee tại Thượng Hải, hướng tới cung cấp cà phê Arabica nhân xanh từ vùng nguyên liệu tại Lào. Hai bên đặt mục tiêu khoảng 1.000 tấn trong niên vụ 2026-2027 và khoảng 5.000 tấn ở các niên vụ tiếp theo.
Trong khi cà phê đang được mở rộng, chuối vẫn là nguồn thu chủ lực của HAGL. Sáu tháng đầu năm, doanh thu thuần của tập đoàn đạt 3.039 tỷ đồng, riêng mảng trái cây đóng góp hơn 2.718 tỷ đồng. Chuối mang về khoảng 2.280 tỷ đồng sau khi doanh nghiệp tiêu thụ hơn 200.000 tấn; sầu riêng cũng bắt đầu tăng sản lượng khi các vùng trồng mới bước vào giai đoạn thu hoạch.
TỪ CÁNH ĐỒNG ĐẾN NHÀ MÁY, CHUỖI GIÁ TRỊ ĐƯỢC KÉO DÀI
Nếu vùng trồng là một hướng mở rộng, chăn nuôi đang cho thấy rõ hơn xu hướng xây dựng chuỗi khép kín. Tại Nông nghiệp Hòa Phát (HPA), sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu hợp nhất đạt 3.379 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 648 tỷ đồng. Riêng quý II, chăn nuôi heo đạt 664 tỷ đồng doanh thu và 218 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, chiếm 42% doanh thu và 72% lợi nhuận hợp nhất trong quý.
Nửa đầu năm, HPA xuất bán hơn 212.000 con heo các loại, trong đó có hơn 140.000 con heo thịt thương phẩm. Doanh nghiệp đồng thời bán gần 92.000 tấn thức ăn chăn nuôi ra thị trường trong 6 tháng, tăng khoảng 9% so với cùng kỳ.
Mô hình của Hòa Phát được tổ chức theo chuỗi từ thức ăn, con giống đến chăn nuôi thương phẩm. Cách vận hành này giúp doanh nghiệp kiểm soát nhiều khâu đầu vào thay vì chỉ đứng ở một công đoạn của thị trường thịt.
BAF Việt Nam cũng đang tăng tốc theo hướng tương tự. Năm 2026, doanh nghiệp dự kiến mở thêm 16 trang trại, nâng đàn heo nái lên khoảng 145.000 con và tổng đàn heo thịt vượt 1,14 triệu con. Sản lượng heo thương phẩm dự kiến đạt khoảng 1,247 triệu con, tăng khoảng 64% so với năm trước.
Sáu tháng đầu năm, BAF ghi nhận hơn 3.888 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng khoảng 55%. Sản lượng heo bán ra khoảng 532.000 con, tăng 61% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế lại giảm khoảng 9,6%, còn hơn 309 tỷ đồng, do giá heo bình quân giảm, chi phí lãi vay và chi phí cố định tăng khi các trang trại mới vận hành, cùng chi phí phòng dịch cao hơn.
Chi tiết này cho thấy mở rộng quy mô không đồng nghĩa lợi nhuận tăng ngay lập tức. Khi doanh nghiệp đồng loạt xây trang trại, tăng đàn và đầu tư hệ thống, chi phí đầu tư, lãi vay, vận hành và phòng dịch cũng trở thành một phần đáng kể của bài toán hiệu quả.
BAF vì vậy đang kéo chuỗi đi thêm một bước. Việc thành lập Công ty TNHH Chế biến thực phẩm BAF Bình Định với vốn điều lệ 100 tỷ đồng bổ sung mắt xích chế biến vào hệ thống vốn đã có thức ăn chăn nuôi và trang trại. Đây là mô hình Feed - Farm - Food, từ thức ăn đến chăn nuôi và thực phẩm.
Trong bối cảnh đó, Geleximco cũng đề xuất tham gia thị trường bằng dự án chăn nuôi heo, gia cầm công nghệ cao kết hợp trồng chè tại Tuyên Quang. Dự án có diện tích khoảng 552,8 ha, vốn dự kiến 300 triệu USD và chia thành ba giai đoạn từ 2027-2035, nếu được chấp thuận.
Sự xuất hiện của một tập đoàn vốn hoạt động trong công nghiệp, hạ tầng, bất động sản, thương mại dịch vụ và tài chính cho thấy phạm vi doanh nghiệp tham gia nông nghiệp đang rộng hơn nhóm doanh nghiệp nông nghiệp truyền thống.
Ở mảng cây công nghiệp, Thành Thành Công - Biên Hòa (AgriS) cũng đang mở rộng mô hình từ đường sang hệ sinh thái nông nghiệp - thực phẩm. Niên độ 2025-2026, doanh nghiệp đạt 26.892 tỷ đồng doanh thu thuần và hơn 840 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Ngoài đường, cơ cấu hoạt động đã mở rộng sang cây ăn quả, thực phẩm, phân bón, năng lượng và các dịch vụ nông nghiệp.
Nhìn vào các dự án đang được triển khai, dòng vốn lớn vào nông nghiệp đang đi theo hai hướng song song. Một là mở rộng vùng nguyên liệu với diện tích hàng nghìn ha, đa dạng hóa cây trồng và vật nuôi. Hai là kéo dài chuỗi sản xuất để kiểm soát thêm các khâu có giá trị cao hơn, từ giống, thức ăn đến chế biến và phân phối.
Vì vậy, cuộc chơi của các tập đoàn lớn trên thị trường nông nghiệp không chỉ nằm ở việc ai có nhiều đất hơn hay đàn vật nuôi lớn hơn. Các con số về diện tích, vốn đầu tư và sản lượng mới là phần đầu của bài toán; khả năng biến quy mô thành năng suất, biên lợi nhuận và đầu ra ổn định mới quyết định hiệu quả của những khoản vốn đang được rót xuống nông nghiệp.