Chi phí trả lãi tiền gửi khách hàng là khoản mục lớn trong tổng chi phí trả lãi của các ngân hàng, bên cạnh chi phí trả lãi tiền vay, phát hành giấy tờ có giá như chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, tín phiếu và các hoạt động tín dụng khác. Khi nhu cầu vốn tăng nhanh, khoản chi này cũng trở thành gánh nặng ngày càng lớn đối với hệ thống ngân hàng.
NGÂN HÀNG ĐAU ĐẦU VÌ CHI PHÍ LÃI TĂNG CAO
Theo báo cáo tài chính riêng lẻ quý 3/2026 của 29 ngân hàng thương mại cổ phần, tổng chi phí trả lãi tiền gửi khách hàng trong 9 tháng đầu năm lên khoảng 560.000 tỷ đồng, tăng 52,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cả 29 ngân hàng đều ghi nhận khoản chi này tăng.
Xét về giá trị tuyệt đối, nhóm ngân hàng quốc doanh tiếp tục dẫn đầu chỉ tiêu này. Cụ thể, ngân hàng BIDV đã chi hơn 76.560 tỷ đồng trả lãi tiền gửi trong 9 tháng, VietinBank chi hơn 68.670 tỷ đồng và Vietcombank chi 48.440 tỷ đồng. Quy mô chi trả lớn gắn với vị thế huy động của nhóm ngân hàng quốc doanh, cùng Agribank đang nắm giữ khoảng 50% thị phần tiền gửi toàn ngành.
Ở khối ngân hàng tư nhân, VPBank chi 35.000 tỷ đồng, SHB chi 34.250 tỷ đồng và HDBank chi 34.000 tỷ đồng. Nếu xét theo tốc độ tăng, MB là ngân hàng có mức tăng cao nhất, với chi phí trả lãi tiền gửi đạt 34.886 tỷ đồng, tăng 99,42% so với cùng kỳ.
Đến ngày 30/9/2026, tiền gửi khách hàng tại MB đạt 990.481 tỷ đồng, tăng 26% so với mức 782.699 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Như vậy, chi phí trả lãi tăng nhanh hơn đáng kể so với quy mô tiền gửi, cho thấy áp lực không chỉ đến từ việc mở rộng huy động mà còn từ mặt bằng lãi suất đầu vào.
Nhiều ngân hàng khác cũng ghi nhận mức tăng chi phí trả lãi tiền gửi trên 70%, gồm HDBank tăng 79,33%, NCB tăng 77,45%, ABBank tăng 73%, TPBank tăng 72%, Techcombank tăng 71% và Nam Á Bank tăng 70,44%.
VPBank và MSB lần lượt ghi nhận mức tăng 68,51% và 66%. Ngay cả Bac A Bank và Eximbank, hai ngân hàng có tốc độ tăng thấp nhất trong nhóm thống kê, cũng ghi nhận khoản chi này tăng khoảng 20%.
LÃI SUẤT HUY ĐỘNG GIẢM, CHI PHÍ VỐN CHƯA THỂ HẠ NGAY
Quy mô chi trả lãi tăng mạnh cho thấy huy động vốn đang trở nên tốn kém hơn. Các ngân hàng phải cân đối giữa việc duy trì sức cạnh tranh để giữ tiền gửi và khả năng kiểm soát chi phí đầu vào, nhất là khi tín dụng tiếp tục tăng nhanh.
Theo “hiệu lệnh” của Ngân hàng Nhà nước, đầu tháng 10 vừa qua, các ngân hàng đã giảm ít nhất 0,5 điểm phần trăm lãi suất niêm yết đối với tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên theo yêu cầu của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Một số ngân hàng sau đó tiếp tục điều chỉnh giảm thêm lãi suất đầu vào.
Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất thực tế vẫn có sự phân hóa khi một số ngân hàng tiếp tục áp dụng chính sách cộng thêm lãi suất để thu hút tiền gửi.
Đáng nói là, lãi suất niêm yết giảm không đồng nghĩa chi phí huy động bình quân lập tức đi xuống. Những khoản tiền gửi được huy động ở mức lãi suất cao trong các tháng trước vẫn tiếp tục phát sinh chi phí cho đến khi đáo hạn. Các khoản vốn huy động qua phát hành giấy tờ có giá cũng kéo dài nghĩa vụ trả lãi qua nhiều quý.
Áp lực này càng rõ hơn khi nhu cầu tín dụng vẫn ở mức cao. Theo dữ liệu Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 30/9, tổng dư nợ của hệ thống tổ chức tín dụng đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ.
Ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh Tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam, cho biết nhu cầu vốn của khu vực doanh nghiệp vẫn lớn, đặc biệt khi hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu tiếp tục mở rộng. Trong khi đó, nhu cầu vốn phục vụ mua bất động sản cho thuê, nắm giữ tài sản hoặc đầu tư có dấu hiệu giảm.
Theo ông Quang, với tốc độ tăng trưởng hiện nay, mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% cả năm có khả năng đạt được. Điều này đồng nghĩa nhu cầu vốn cho sản xuất, thương mại và các dự án đầu tư lớn vẫn sẽ duy trì ở mức đáng kể.
Nhu cầu tín dụng được dự báo tiếp tục tăng cao hơn huy động vốn trong nửa cuối năm 2026, khi doanh nghiệp bước vào mùa kinh doanh cao điểm. Trong khi đó, để đáp ứng nhu cầu vốn, nhiều ngân hàng đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi với lãi suất trên 9%/năm, thậm chí 10%/năm. Đây là nguồn vốn có chi phí cao, khiến áp lực giảm lãi suất cho vay và duy trì thanh khoản trở nên khó khăn hơn.
NIM NGÂN HÀNG TIẾP TỤC CHỊU SỨC ÉP
Chi phí huy động tăng nhanh tác động trực tiếp đến biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng khi lãi suất đầu vào tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay, NIM sẽ bị thu hẹp.
Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, NIM của hệ thống ngân hàng đang trong xu hướng giảm. Từ khoảng 3% vào cuối năm ngoái, chỉ số này giảm còn 2,8% trong quý 1 năm nay và hiện ở khoảng 2,5%.
Ông Lực cho rằng để giảm lãi suất bền vững cần phối hợp nhiều giải pháp, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Một số giải pháp có thể được cân nhắc gồm sử dụng công cụ hoán đổi ngoại tệ, mua ngoại tệ từ các ngân hàng thương mại để hỗ trợ thanh khoản; đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng và hoàn thuế nhằm khơi thông dòng tiền trong nền kinh tế.
Áp lực chi phí vốn cũng được phản ánh trong dự báo triển vọng ngành ngân hàng của SSI Research. Theo đơn vị này, NIM toàn ngành năm 2027 có thể giảm 2 điểm cơ bản, xuống 3,11%.
Tuy nhiên, mức bình quân này che khuất sự khác biệt giữa các nhóm ngân hàng: NIM của nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước được dự báo tăng 2 điểm cơ bản, trong khi nhóm ngân hàng thương mại cổ phần có thể giảm 8 điểm cơ bản.
Lợi thế của nhóm ngân hàng quốc doanh đến từ nguồn tiền gửi không kỳ hạn (CASA) có chi phí thấp và tương đối ổn định từ các doanh nghiệp lớn, khối FDI. Ngược lại, một số ngân hàng tư nhân có hạn mức tín dụng lớn như MBB, VPBank và HDBank phải duy trì lãi suất huy động cao để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng tín dụng. Các ngân hàng quy mô nhỏ hơn cũng chịu sức ép trả lãi cao nhằm giữ chân khách hàng.
Bên cạnh chi phí huy động, cơ cấu tín dụng thay đổi cũng có thể tạo thêm sức ép lên NIM. SSI Research lưu ý, khi dòng vốn cho vay dịch chuyển nhiều hơn sang các dự án hạ tầng, ngân hàng phải tài trợ những khoản vay có kỳ hạn dài và biên lợi nhuận thấp, trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu vẫn có kỳ hạn ngắn và chi phí cao.
Đây không chỉ là áp lực nhất thời do biến động lãi suất mà còn là thách thức mang tính cơ cấu. Với các ngân hàng tư nhân, việc tìm kiếm những khoản vay có lợi suất cao để duy trì NIM cũng đặt ra yêu cầu cân bằng với chất lượng tài sản, bởi tăng lợi suất cho vay thường đi kèm những rủi ro tín dụng nhất định.
Ở góc nhìn khác, các chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán TCBS nhận định, NIM toàn ngành sẽ chịu tác động nhưng chỉ ở một phần danh mục. “Nếu phần dư nợ được giảm 1,5-2%/năm chiếm 3-5% danh mục, NIM ngành giảm khoảng 0,03-0,07%, lợi nhuận trước thuế giảm khoảng 2-4%; lãi suất huy động niêm yết giảm tối thiểu 0,5%/năm bù đắp một phần tác động”, chuyên gia phân tích TCBS nhận định.
Mức độ ảnh hưởng từ việc giảm lãi suất cũng không đồng đều giữa các ngân hàng. Nhóm ngân hàng quốc doanh chịu tác động nhiều hơn do đi đầu thực hiện chủ trương, trong khi lãi suất cho vay vốn đã ở mức thấp và dư địa giảm không còn nhiều.
Ngược lại, các ngân hàng có chi phí vốn cao, phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn với lãi suất cao được đánh giá có khả năng hưởng lợi rõ hơn khi lãi suất huy động giảm đồng loạt mà không phải chịu áp lực mất khách vào tay đối thủ.
Dù mặt bằng lãi suất niêm yết đã hạ nhiệt, TCBS cho rằng lãi suất huy động thực tế khó giảm sâu do nhu cầu vay vốn vẫn ở mức cao. Vì vậy, chi phí huy động của các ngân hàng khó giảm nhanh trong ngắn hạn, tiếp tục tạo sức ép lên NIM và khả năng cải thiện lợi nhuận.