Trí tuệ nhân tạo vật lý (physical AI) đang đứng trước “khoảnh khắc ChatGPT” của riêng mình vào năm 2026, đó là nhận định của Giám đốc điều hành Nvidia, ông Jensen Huang. Xuất hiện bên cạnh những robot tí hon gợi nhớ đến các nhân vật trong phim Star Wars (Chiến tranh giữa các Vì sao) tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) diễn ra vào đầu tháng 1/2026, ông Huang dự báo rằng các robot ứng dụng AI, có khả năng di chuyển như con người và sở hữu kỹ năng vận động tinh xảo, sẽ xuất hiện ngay trong năm nay.
Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào các cỗ máy vật lý, hay còn được gọi là “AI hiện thân” (embodied AI), đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của giới đầu tư. Nhiều người coi đây là bước tiến then chốt tiếp theo của cả ngành robot lẫn lĩnh vực AI.
Đặc biệt, những đột phá công nghệ trong ngành robot tại Trung Quốc đã làm dấy lên kỳ vọng rằng AI có thể làm thay đổi sâu sắc các nhà máy sản xuất cũng như không gian bán lẻ.
“Cho đến nay, phần lớn quá trình chuyển đổi do AI thúc đẩy tập trung vào các dịch vụ số. Trong khi đó, các dịch vụ vật lý tại nhà hàng, khách sạn, bệnh viện và cửa hàng bán lẻ vẫn gần như hoàn toàn phụ thuộc vào con người”, tiến sĩ Jochen Wirtz, giáo sư marketing tại Trường Kinh doanh, Đại học Quốc gia Singapore (NUS), nhận định.
Tuy nhiên, theo ông Wirtz, khoảng cách giữa dịch vụ số và dịch vụ vật lý có thể sớm được thu hẹp.
Nhờ sự bổ sung của AI thông qua các mô hình ngôn ngữ lớn, mô hình hành vi quy mô lớn và AI tác nhân (agentic AI), robot có thể tiếp nhận các đầu vào đa phương thức và chuyển hóa chúng thành hành động vật lý ngay lập tức. Giáo sư Wirtz dự báo các hệ thống này có thể trở nên phổ biến chỉ trong vòng hai đến ba năm tới.
TRUNG QUỐC TĂNG TỐC
Phần lớn công nghệ và mức độ ứng dụng robot tại châu Á hiện nay đang được dẫn dắt bởi các doanh nghiệp và nhà sản xuất Trung Quốc. Theo ước tính của Morgan Stanley, 55% số robot trên toàn cầu vào năm 2024 được sản xuất tại Trung Quốc.
Đặc biệt, lĩnh vực robot hình người (humanoid robot) còn non trẻ của nước này đang thu hút được sự quan tâm. Những robot được thiết kế mô phỏng hình dáng con người này đang được phát triển với mục tiêu thay thế lao động truyền thống.
Ông Raphael Yee, Giám đốc mảng AI hiện thân tại Lionsbot, công ty chuyên thiết kế robot vệ sinh thương mại, chia sẻ với tờ The Business Times Singapore rằng ưu thế lớn nhất của robot mang hình dáng con người nằm ở khả năng sử dụng tay và chân.
Theo ông, robot hình người có thể di chuyển trong hạ tầng vốn được thiết kế cho con người, chẳng hạn như leo cầu thang, qua đó tiếp cận những khu vực mà đội robot vệ sinh chạy bằng bánh xe hiện tại của Lionsbot không thể đến được. Nếu được huấn luyện bằng mô hình AI, những robot này có thể đảm nhiệm nhiều công việc hơn và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành nghề khác nhau.
Trong một báo cáo nghiên cứu công bố tháng 11/2025, chuyên gia phân tích Daisy Zhang của Macquarie dự báo việc sản xuất thương mại robot hình người có thể bắt đầu sớm nhất vào năm 2026, chủ yếu tại Mỹ và Trung Quốc, và sẽ tăng tốc trong thập kỷ tiếp theo.
Bà kỳ vọng đến năm 2034, số lượng robot hình người trên sàn nhà máy có thể vượt qua robot công nghiệp truyền thống.
Tuy nhiên, những lo ngại về nguy cơ bong bóng đầu tư cũng đang gia tăng, buộc các quan chức Trung Quốc phải đưa ra cảnh báo hiếm hoi về tình trạng đầu tư quá mức.
“Các ngành công nghiệp tiên phong từ lâu đã phải đối mặt với bài toán cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng và rủi ro bong bóng, và lĩnh vực robot hình người hiện cũng không nằm ngoài thách thức này”, ông Li Chao, người phát ngôn của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, phát biểu tại một cuộc họp báo ở Bắc Kinh vào tháng 11/2025.
Ông Yee cho rằng sẽ còn cần nhiều thời gian để robot thực sự thay thế được nhiều hoạt động của con người, đặc biệt là những công việc tưởng chừng đơn giản. “Trong ngành robot, chúng tôi gọi đó là nghịch lý Moravec - tức là robot rất khó làm những việc mà con người thấy dễ, như nhặt đồ nhẹ nhàng hay rửa bát. Con người và robot tất nhiên khác nhau rất nhiều về mặt cấu trúc giải phẫu”, ông Yee chia sẻ.
ĐÔNG NAM Á KHỞI ĐỘNG
Bất chấp sự phấn khích trên toàn cầu, tốc độ ứng dụng AI hiện thân tại Đông Nam Á có thể sẽ chậm hơn.
Cần nhấn mạnh rằng robot đã được sử dụng trong các ngành sản xuất của khu vực này suốt nhiều thập kỷ qua. Ông Vivekanand Patil, Giám đốc khu vực cấp cao phụ trách robot tại Epson Đông Nam Á, cho biết tập đoàn điện tử đa quốc gia này đã ứng dụng robot Scara - loại robot công nghiệp chuyên thực hiện các chuyển động nhanh, lặp đi lặp lại song song với bề mặt làm việc - cùng robot công nghiệp sáu trục trong các nhà máy tại khu vực.
Epson hiện có hoạt động tại Singapore, Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan, vừa sản xuất robot công nghiệp cho khách hàng, vừa sử dụng chúng trong chính các dây chuyền của mình.
“Tại Đông Nam Á, mức độ ứng dụng robot tiên tiến nhất hiện nay tập trung ở ngành sản xuất điện tử. Việt Nam và Thái Lan đang nổi lên như những trung tâm tự động hóa tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, ô tô và logistics”, ông Patil nhận xét.
Theo ông, AI đang đóng vai trò ngày càng lớn trong toàn bộ chuỗi giá trị robot tại khu vực, chẳng hạn như tối ưu hóa quỹ đạo chuyển động để giúp robot có kỹ năng lắp ráp giống con người hơn. Tuy nhiên, việc bứt phá sang các công nghệ robot hình người hay AI hiện thân tiên tiến có thể sẽ cần nhiều thời gian hơn tại Đông Nam Á.
“Hiện tại, phần lớn doanh nghiệp trong khu vực vẫn xem robot hình người là khả năng trong dài hạn, chứ chưa phải giải pháp ngắn hạn trên sàn nhà máy”, ông Patil nói.
“Các nhà sản xuất vẫn chủ yếu tập trung vào những loại robot công nghiệp và robot cộng tác đã được kiểm chứng, được thiết kế cho các nhiệm vụ công nghiệp cụ thể. Tại những thị trường này, ưu tiên hàng đầu là các hệ thống có thể mở rộng, dễ triển khai, nhằm hỗ trợ mở rộng sản xuất nhanh và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động địa phương”, ông bổ sung thêm.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng nguồn cung lao động và chi phí nhân công sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt quyết định mức độ ứng dụng robot tại phần lớn Đông Nam Á, bởi việc tích hợp hệ thống robot đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu rất lớn.
“Những quốc gia thiếu hụt lao động và có chi phí nhân công cao sẽ đi đầu,” giáo sư Wirtz nhận định. Trong đó có thể kể đến Singapore, nơi các doanh nghiệp như nhà hàng, bệnh viện hay trung tâm chăm sóc khách hàng thường xuyên gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự phù hợp.
Ông Raphael Yee của Lionsbot cho biết phần lớn đội robot của công ty hiện được sử dụng tại châu Âu, do khu vực này đối mặt với tình trạng thiếu lao động và không có nguồn nhân công giá rẻ.
Ông cho rằng châu Âu và Mỹ sẽ ứng dụng robot nhanh hơn nhiều so với Đông Nam Á, bởi khu vực này vẫn còn khả năng tiếp cận nguồn lao động chi phí thấp. Ngay cả trong những lĩnh vực có rủi ro cao, robot cũng gặp khó khăn khi cạnh tranh với lao động con người tại Đông Nam Á.
Với ông Vivekanand Patil của Epson, xu hướng tiến tới ứng dụng robot trên diện rộng tại Đông Nam Á là điều gần như chắc chắn, khi ngày càng nhiều tập đoàn đa quốc gia - trong đó có các doanh nghiệp Trung Quốc - chuyển nhà máy sang khu vực này.
Tuy nhiên, việc cân bằng giữa ứng dụng công nghệ cao và tích hợp con người vào các hệ thống tự động vẫn là một quá trình tinh tế, với mục tiêu không phải là thay thế con người bằng robot, ông nhấn mạnh với The Business Times: “Mục tiêu là tạo ra những hệ thống thông minh hơn, có tính cộng tác cao hơn, hỗ trợ người vận hành, nâng cao tính nhất quán và giúp các nhà sản xuất giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và kỹ năng một cách bền vững.