Tại Hàng Châu, nơi đôi khi được mệnh danh là “Thung lũng Silicon của Trung Quốc”, các tập đoàn công nghệ lớn cùng những start-up non trẻ đều đang chạy đua phát triển chip tiên tiến, robot và giao diện não - máy tính (công nghệ cho phép giao tiếp trực tiếp giữa não bộ và máy tính hoặc thiết bị điện tử mà không cần qua các phương tiện vật lý). Trong khi đó, ở những khu vực khác trong thành phố, các nhà sáng lập trẻ lại miệt mài tạo ra thú cưng AI hay các ứng dụng xem bói bằng trí tuệ nhân tạo.
Thành phố ven biển phía đông nam Trung Quốc này đang tự tái định vị mình thành một trung tâm trí tuệ nhân tạo (AI). Một năm sau khi sự trỗi dậy của DeepSeek thu hút sự chú ý toàn cầu, hệ sinh thái AI sôi động tại Hàng Châu phản ánh rõ tham vọng vươn ra thế giới, đồng thời cho thấy mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt ngay tại quốc gia tỷ dân.
CUỘC ĐUA AI
Trung Quốc và Mỹ đang song hành trong nỗ lực phát triển lĩnh vực được nhiều người xem là biên giới tiếp theo của AI, đó là các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thế giới vật lý. Từ Meta đến Tencent, hàng loạt công ty công nghệ đang chạy đua xây dựng những “mô hình thế giới” (world models), sử dụng AI để giúp robot di chuyển, điều khiển xe tự hành, thậm chí mô phỏng các hiện tượng ngoài đời thực như biến đổi khí hậu.
Chính phủ Trung Quốc đã xác định “trí tuệ hiện thân” (embodied intelligence) là một trong những ưu tiên chiến lược trong Kế hoạch 5 năm sắp tới. Trong khi đó, vào tháng 11/2025, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung, cơ quan tư vấn cho Quốc hội Mỹ, đã kêu gọi Washington đẩy mạnh đầu tư và nới lỏng phê duyệt pháp lý cho các hệ thống tự hành và robot, đồng thời cảnh báo rằng Trung Quốc đang tiến bộ rất nhanh trong lĩnh vực AI vật lý.
Tại Hàng Châu, công ty trí tuệ không gian Manycore cùng các nhà sản xuất robot Unitree và Deep Robotics - những cái tên thuộc nhóm start-up công nghệ được gọi là “sáu tiểu long” của thành phố - đang chuẩn bị niêm yết cổ phiếu tại Hồng Kông hoặc thị trường đại lục, hòa vào làn sóng IPO liên quan đến AI đang ngày một gia tăng.
Khác với các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chủ yếu được huấn luyện từ dữ liệu internet để tạo văn bản và hình ảnh, việc huấn luyện AI cho thế giới vật lý đòi hỏi nhiều dữ liệu bổ sung hơn, như trọng lượng, kết cấu, cấu trúc, nhiệt độ và cách các vật thể tương tác với nhau, bao gồm cả lực nắm hoặc lực tác động cần thiết để thao tác chúng.
Thay vì phải thu thập thủ công toàn bộ các điểm dữ liệu này, việc sử dụng chính các phương pháp AI để tính toán sẽ giúp quá trình trở nên nhanh chóng và dễ dàng hơn rất nhiều, ông Victor Huang, nhà đồng sáng lập Manycore, chia sẻ với CNBC.
Ông Huang, cựu kỹ sư phần mềm của Nvidia, cho biết công ty ông đang sử dụng chip của tập đoàn Mỹ này vì chúng mang lại hiệu suất tính toán trên mỗi watt điện vượt trội, tức là đạt hiệu quả cao nhất so với mức năng lượng tiêu thụ. Tuy nhiên, ông tin rằng chi phí năng lượng rẻ hơn tại Trung Quốc có thể tạo lợi thế, bù đắp cho việc sử dụng các dòng chip kém tiên tiến hơn và tiêu tốn nhiều điện năng hơn.
Theo ông, một con chip 3 nanomet có thể giúp giảm khoảng 30% lượng điện tiêu thụ so với chip 5 hoặc 7 nanomet. Tuy vậy, các doanh nghiệp vẫn có thể duy trì năng lực cạnh tranh nếu chi phí điện thấp hơn khoảng 40 - 50%.
Ông Huang nhấn mạnh rằng sức mạnh tính toán không thể được xem xét một cách riêng lẻ, mà phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, nguồn cung năng lượng và điều kiện vận hành. Việc đặt các trung tâm dữ liệu tại những khu vực có khí hậu lạnh hơn có thể giúp tiết kiệm điện, trong khi dữ liệu “sạch” hơn sẽ làm giảm lượng tài nguyên tính toán cần thiết cho quá trình huấn luyện.
Manycore cũng đã mở mã nguồn mô hình AI không gian của mình, một cách tiếp cận mà Trung Quốc đang ưu tiên hơn so với các mô hình thu phí phổ biến tại Mỹ, như của OpenAI hay Anthropic.
Theo ông Huang, cách làm này cho phép công ty thu thập phản hồi từ cộng đồng, nhưng lại hạn chế nguồn doanh thu trực tiếp vì người dùng không phải trả phí truy cập. “Điều đó sẽ tạo ra áp lực từ các nhà đầu tư”, ông nói.
HỆ SINH THÁI AI ĐỘC LẬP
Khác với Thung lũng Silicon, nơi thường bị cuốn hút bởi tham vọng về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) hay siêu trí tuệ, làn sóng AI tại Trung Quốc tập trung mạnh vào các ứng dụng thực tiễn, từ gợi ý cá nhân hóa trên Baidu Map đến chatbot và trợ lý Doubao của ByteDance.
Theo công ty cung cấp dữ liệu kinh doanh QuestMobile, trong tháng 12/2025, Doubao là ứng dụng AI đứng đầu Trung Quốc với 155 triệu người dùng hoạt động hàng tuần, gần gấp đôi đối thủ gần nhất là chatbot của DeepSeek. Sự phổ biến của Doubao cho thấy trải nghiệm người dùng và tính hữu ích có thể quan trọng hơn mức độ tinh vi về mặt kỹ thuật.
Song song với đó, một nền văn hóa thử nghiệm cởi mở hơn cũng đang dần hình thành.
Trong khi những “ông lớn” tại Hàng Châu như Alibaba và DeepSeek vẫn miệt mài phát triển các công nghệ AI tiên tiến, thì một khu ngoại ô xanh mát của thành phố, mang tên Liangzhu đã trở thành “điểm nóng” cho những ý tưởng AI khác thường hơn.
Cư dân Liangzhu tự gọi mình là “dân làng”, và họ đang xây dựng đủ loại sản phẩm, từ các thiết bị theo dõi luyện tập thể chất mang yếu tố trò chơi hóa đến những công cụ lịch thân thiện với người mắc ADHD.
Alex Wei, một doanh nhân chuyển đến Liangzhu vào năm 2025, đang phát triển một ứng dụng AI dựa trên các công cụ bói toán truyền thống của Trung Quốc. Anh quan tâm đến cách AI có thể đáp ứng nhu cầu cảm xúc của con người.
Áp lực thương mại thấp chính là một phần sức hút của Liangzhu. “Bạn có thể đến Liangzhu chỉ với 1.000 nhân dân tệ (143 USD) và rời đi cùng bản demo sản phẩm của mình”, ông Wei chia sẻ.
“Đây là một nơi rất bao dung. Bạn không cần phải có một sản phẩm kỳ lân - ngay cả một ứng dụng nhỏ phục vụ cho 1.000 người cũng sẽ tìm được sự ủng hộ”, ông nói thêm.
Làn sóng đổi mới tại Liangzhu đang bắt đầu thu hút sự chú ý của giới đầu tư. Sự kiện “Demo Day” tổ chức hàng tháng, ban đầu chỉ diễn ra trong một phòng khách nhỏ, nhưng nay đã thu hút các nhà sáng lập và nhà đầu tư từ khắp khu vực và xa hơn nữa.
Sự quan tâm đó đang định hình lại cách các start-up suy nghĩ về quy mô phát triển. Nhiều công ty nhắm tới người dùng quốc tế, với hy vọng tận dụng chuỗi cung ứng phần cứng của Trung Quốc để đưa ra mức giá cạnh tranh trên toàn cầu. Theo các nhà quan sát, cạnh tranh gay gắt trong nước và việc người tiêu dùng Trung Quốc không mặn mà trả tiền cho ứng dụng cũng đang buộc các start-up phải tìm đường ra nước ngoài.
Bà Afra Wang, tác giả bản tin Concurrent chuyên viết về Trung Quốc và Thung lũng Silicon, cho rằng một số nhà phát triển đang dùng AI như một lối thoát khỏi các con đường sự nghiệp truyền thống trong bối cảnh thị trường việc làm biến động, hướng tới việc trở thành những “siêu cá nhân” tự xây dựng doanh nghiệp có lợi nhuận, dù là một mình hoặc với đội ngũ rất nhỏ.
Tuy nhiên, bà Wang cũng cảnh báo rằng không ít doanh nghiệp chỉ đơn thuần “vá” thêm yếu tố AI để tạo sức hút tiếp thị, từ máy điều hòa đến gương soi có chức năng kiểm tra việc bôi kem chống nắng. Bà gọi những sản phẩm này là “rác AI vật lý”, chơi chữ từ khái niệm dùng để chỉ các nội dung kém chất lượng do AI tạo ra.
Ở thời điểm hiện tại, các doanh nhân tại Hàng Châu vẫn đang thử nghiệm gần như mọi ý tưởng, từ nâng cao hiệu suất đến cải thiện sự tiện nghi, từ nghiêm túc đến mang tính giải trí, trong một thị trường liên tục chuyển đổi nhanh chóng.
