Sau khi thực hiện hành vi phạm tội và phải đối mặt với những bản án nghiêm khắc, không ít đại gia từng nổi danh trên thương trường đã buộc phải “móc hầu bao”, chi ra hàng nghìn tỷ đồng để khắc phục hậu quả, với kỳ vọng được xem xét khoan hồng. Điều này cho thấy phía sau mỗi bản án không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà còn là cuộc chạy đua âm thầm giữa trách nhiệm, tài sản và kỳ vọng giảm nhẹ hình phạt.
KHẮC PHỤC HẬU QUẢ VỤ ÁN, MONG ĐƯỢC KHOAN HỒNG
Một trong những ví dụ điển hình là vụ án liên quan đến cựu Chủ tịch FLC, ông Trịnh Văn Quyết. Trước phiên phúc thẩm vào tháng 6/2025, gia đình ông đã nộp thêm 1.400 tỷ đồng để khắc phục hậu quả. Tổng cộng, số tiền hơn 2.470 tỷ đồng bị xác định là thu lợi bất chính đã được hoàn trả đầy đủ, thậm chí dư khoảng 10 tỷ đồng.
Động thái của bà Lê Thị Ngọc Diệp (vợ ông Quyết) nộp tiền khắc phục toàn bộ hậu quả vụ án diễn ra trước phiên tòa phúc thẩm hai tuần. Tính đến thời điểm đó toàn bộ số tiền hơn 2.470 tỷ đồng bị xác định là thu lợi bất chính của ông Quyết và hai em gái đã được khắc phục. Số tiền nộp thậm chí còn dư khoảng 10 tỷ đồng.
Cùng với việc nộp tiền, bà Diệp cũng gửi đơn đến hội đồng xét xử phúc thẩm xin giảm án cho chồng. Trong đơn bà giãi bày việc gia đình ông Quyết nộp khắc phục hết hậu quả vụ án đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, sự cầu thị và thiện chí khắc phục hậu quả, "coi đây là lời xin lỗi chân thành đối với các cổ đông, nhà đầu tư và xã hội".
Bản án sơ thẩm tuyên cựu chủ tịch FLC 21 năm tù, hai em gái của ông Quyết 8-14 năm tù với các cáo buộc thao túng thị trường chứng khoán và lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Trước đó, trong phiên sơ thẩm, khi được tòa hỏi về phương án bồi thường cho hậu quả vụ án, ông Quyết ước tính khối tài sản cá nhân lên tới 5.000 tỷ đồng, tính từ hãng hàng không Bamboo Airways, 30% cổ phần tại tập đoàn FLC và hàng trăm triệu cổ phiếu.
Song "toàn bộ tài sản tích lũy sau hơn 20 năm lập nghiệp đều đang bị cơ quan tố tụng ra lệnh phong tỏa", cựu chủ tịch FLC nói và khẳng định "đủ để thực hiện nghĩa vụ dân sự trong vụ án".
Không phủ nhận tội hay trình bày về hành vi, ông Quyết xuyên suốt phiên tòa nói "đau đáu tìm cách khắc phục hậu quả". Với việc nộp lại toàn bộ nghĩa vụ dân sự, trong lời sau cùng tại phiên sơ thẩm, cựu chủ tịch FLC mong muốn được khoan hồng, giảm nhẹ để sớm ra tù, làm lại cuộc đời.
Vụ án ông Quyết là một trong những đại án chứng khoán lớn nhất tại Việt Nam, với hơn 30.000 nhà đầu tư bị thiệt hại và số tiền chiếm đoạt lên tới 3.620 tỷ đồng. Dù đã nộp đủ tiền khắc phục, việc giảm án sẽ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như nhân thân, thái độ khai báo, mức độ vi phạm…
Trước ông Quyết, trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Tân Hoàng Minh, ông Đỗ Anh Dũng bị cáo buộc chủ mưu trong vụ gian lận trong phát hành trái phiếu, lừa đảo hơn 8.600 tỷ đồng của 6.630 người. Ông Dũng bị truy tố khung hình phạt 12 năm, 20 năm hoặc tù chung thân.
Tòa án ghi nhận Tân Hoàng Minh đã nộp khắc phục toàn bộ hậu quả vụ án là 8.600 tỷ. Ngoài ra, theo ông Dũng, ông còn nộp thừa hơn 1 tỷ đồng để khắc phục hậu quả. Tại phiên tòa, ông Dũng cúi đầu xin lỗi các nhà đầu tư, các khách hàng đã mua trái phiếu của công ty.
Ông nói rằng trong suốt hai năm bị bắt tạm giam đã cùng gia đình, bạn bè cố gắng rất nhiều để thu xếp nộp lại số tiền "rất lớn này" và coi đây là "bài học đắt giá".
Việc hậu quả vụ án được khắc phục hoàn toàn được coi là một trong những tình tiết giảm nhẹ để tòa án quyết định tuyên cả 15 bị cáo trong vụ án tại Tân Hoàng Minh mức án dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.
Ông Dũng nhận án 8 năm tù ở phiên tòa sơ thẩm và được giảm thêm 1 năm tù ở phiên phúc thẩm.
Sau khi ra tù, đầu tháng 6/2025 ông Dũng xuất hiện trong cuộc họp với chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng và đề xuất cho Tân Hoàng Minh được làm khu đô thị kết hợp du lịch, phim trường tại xã Xuân Thọ, TP.Đà Lạt.
Tương tự, bà Trương Mỹ Lan cựu Chủ tịch HĐQT Vạn Thịnh Phát) dù không trực tiếp nộp hàng nghìn tỷ khắc phục hậu quả, song vẫn được giảm án chung thân xuống 30 năm tù, tổng hợp cho cả 3 tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Rửa tiền và Vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới.
Tòa ghi nhận bà Trương Mỹ Lan có nhiều tình tiết giảm nhẹ mới và "có khả năng khắc phục thiệt hại rất lớn". Cụ thể, trước phiên phúc thẩm, Cục Thi hành án thông báo đã thu hồi được hơn 8.600 tỷ đồng từ giai đoạn một của vụ án. Ngoài ra, còn có khả năng thu hồi được số tiền 15.000 tỷ đồng trong thời gian sắp tới.
Tổng hợp mức án hai giai đoạn, chủ tịch Vạn Thịnh Phát bị tuyên tử hình, bản án đã có hiệu lực pháp luật. Tổng hợp hai giai đoạn, với 6 tội danh, bà Lan bị buộc bồi thường hơn 700.000 tỷ đồng.
Theo quan điểm của HĐXX được nêu trong bản án phúc thẩm của TAND Cấp cao tại TP HCM, cơ sở để các cơ quan tố tụng xem xét giảm án tử hình cho bà Lan sẽ căn cứ trên số tiền bị cáo buộc phạm tội Tham ô tài sản là 304.000 tỷ đồng.
HĐXX thông báo khi tuyên án, nếu bà Lan tích cực khắc phục 3/4 hậu quả "sẽ được xem xét chuyển sang chung thân", tức khoảng 228.000 tỷ đồng.
Tại những lần ra tòa, bà Lan và các luật sư luôn khẳng định với hàng nghìn tài sản, bất động sản đang bị kê biên, phong tỏa "chắc chắn sẽ khắc phục được hậu quả vụ án".
Người được giảm án sâu nhất trong giai đoạn 1 của vụ án này là bị cáo Dương Tấn Trước, CEO Công ty Tường Việt, được giảm 5 năm, từ 11 năm tù xuống 6 năm tù về tội Tham ô tài sản. Ông được ghi nhận đã nộp 3.000 tỷ đồng - toàn bộ tiền khắc phục hậu quả và hoàn trả cho Lan tiền không liên quan, góp phần khắc phục hậu quả chung của vụ án.
Ở tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, đại gia Nguyễn Cao Trí cũng được giảm 2 năm tù xuống còn 6 năm tù do đã khắc phục toàn bộ nghĩa vụ dân sự, nộp lại 1.000 tỷ đồng chiếm đoạt của bà Trương Mỹ Lan.
NHỮNG NỖ LỰC CUỐI CÙNG ĐỂ GIẢM ÁN
Không chỉ các doanh nhân, các cựu quan chức vướng vòng lao lý cũng quyết liệt trong việc khắc phục hậu quả. Trong vụ án Tập đoàn Phúc Sơn, bà Hoàng Thị Thúy Lan, cựu Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc (cũ) bị cáo buộc nhận hối lộ 25 tỷ đồng cùng 1 triệu USD (tổng số tiền nhận khoảng 48 tỷ đồng) từ Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn.
Về việc khắc phục hậu quả vụ án, cựu Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc (cũ) cho hay, ngay trong giai đoạn điều tra và quá trình xét xử sơ thẩm, bị cáo đã cùng với gia đình nộp lại tất cả số tiền đã nhận hối lộ từ Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn.
Tại phiên tòa phúc thẩm, bà Lan xin được bán hai mảnh đất đã mua để tiếp tục nộp tiền khắc phục hậu quả chung của vụ án. Cụ thể, bà Lan xin tự nguyện sử dụng lô đất mặt đường 304 và 3.000m2 đất kho vận (đã mua của Nguyễn Văn Hậu; thuộc tỉnh Vĩnh Phúc cũ, nay là tỉnh Phú Thọ) để khắc phục toàn bộ hậu quả cho bản thân và hậu quả chung của vụ án.
Trước đó, bà Lan bị cấp sơ thẩm tuyên 14 năm tù tội "Nhận hối lộ" trong vụ án Tập đoàn Phúc Sơn.
Cũng trong vụ án, ông Lê Duy Thành, cựu Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) cùng gia đình nỗ lực khắc phục hậu quả vụ án.
Vào phiên tòa sơ thẩm, theo Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội, tổng số tiền ông Thành bị thu giữ và đã nộp lại là 41 tỷ đồng cùng hơn 1,6 triệu USD. Ông Thành đề nghị dùng số tiền này để khắc phục toàn bộ sai phạm, xin được hoàn lại số tiền nộp thừa là 21 tỷ và 330.000 USD.
Dù đã nộp đủ tiền nhận hối lộ nhưng đến phiên toà phúc thẩm tháng 12/2025, theo luật sư Lê Ngọc Hà (bào chữa cho bị cáo Lê Duy Thành) cho biết, gia đình bị cáo Thành đã chuẩn bị 200 triệu đồng để nộp thêm tiền khắc phục hậu quả. Cựu Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc cũng bày tỏ ăn năn, hối lỗi, nhận thức rõ được các sai phạm của bản thân và muốn đóng góp thêm ngoài phần khắc phục để thể hiện sự ăn năn và xin được hưởng khoan hồng để có thể sớm trở về với xã hội, gia đình.
Theo bản án sơ thẩm, bị cáo Lê Duy Thành bị xác định do quen biết, được Nguyễn Văn Hậu gặp gỡ đặt vấn đề và đã nhận 4 lần tổng số tiền 20 tỷ đồng và 1,3 triệu USD. Bị cáo Thành bị Tòa sơ thẩm tuyên 12 năm tù về tội “Nhận hối lộ”.
Trong khi đó, một ngày trước khi HĐXX phúc thẩm Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội tiến hành tuyên án đối với 41 bị cáo trong vụ án đưa, nhận hối lộ, vi phạm quy định đấu thầu xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn và một số địa phương, Tập đoàn Phúc Sơn đã nộp 768 tỷ đồng cho bị cáo Nguyễn Văn Hậu để khắc phục hậu quả.
Theo luật sư bào chữa cho Nguyễn Văn Hậu, số tiền này đã được chuyển vào tài khoản của cơ quan Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội vào 3/7/2025 để "khắc phục hậu quả thay cho bị cáo Nguyễn Văn Hậu".
Luật sư cho hay tổng tiền thân chủ đã khắc phục thực tế đến khi xét xử là gần 464 tỷ đồng. Với việc nộp thêm 768 tỷ đồng, tổng tiền khắc phục đã thừa hơn 60 tỷ đồng.
Cụ thể, bị cáo Hậu đã nộp khắc phục hậu quả vụ án là hơn 84 tỷ đồng. Hơn 94 tỷ đồng bao gồm tiền mặt đã bị thu giữ khi khám xét. 247 tỷ đồng trong tài khoản, sổ tiết kiệm bị phong tỏa. Ngoài ra, bị cáo này còn có hơn 38 tỷ đồng trong tài khoản bị ngân hàng phong tỏa không nằm trong danh sách tài sản theo cáo trạng.
Cơ quan điều tra còn thu giữ, kê biên hơn 1.000 sổ hồng và 196 sổ hồng bị hạn chế giao dịch.
Mới đây nhất, vàO ngày 9/4/2026, đại diện VKS đề nghị HĐXX tuyên phạt bà Nguyễn Thị Như Loan, Tổng Giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Quốc Cường Gia Lai, mức án từ 24-30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, Công ty Cao su Đồng Nai, Công ty Cao su Bà Rịa và các đơn vị liên quan đến khu đất 39-39B Bến Vân Đồn (TP.HCM).
Công ty Quốc Cường Gia Lai và cá nhân bà Nguyễn Thị Như Loan đã tự nguyện nộp lại hơn 234 tỷ đồng, là số tiền doanh nghiệp hưởng lợi từ việc chuyển nhượng dự án 39-39B Bến Vân Đồn. Trong quá trình diễn ra phiên tòa, bị cáo Loan tiếp tục nộp thêm 50 tỷ đồng.
PHAO CỨU SINH CHO ĐẠI GIA VƯỚNG VÒNG LAO LÝ
Những con số trên cho thấy quy mô thiệt hại và sự nỗ lực khắc phục hậu quả trong các đại án kinh tế tại Việt Nam. Đằng sau những giao dịch nộp tiền khắc phục hậu quả dồn dập trước giờ tuyên án là một sự thay đổi chiến lược pháp lý rõ rệt của các bị cáo. Các tội phạm kinh tế đã và đang chủ động “nộp lại” tài sản với hy vọng “được lại” sự khoan hồng, phản ánh một thực tế rằng trong vòng lao lý, trách nhiệm dân sự đã trở thành ưu tiên hàng đầu để tìm kiếm cơ hội giảm nhẹ hình phạt.
Tuy nhiên, cần khẳng định rõ ràng rằng việc khắc phục hậu quả không đương nhiên là một “tấm vé” mặc định để giảm án. Các cơ quan tố tụng luôn thực hiện việc đánh giá toàn diện dựa trên nhiều yếu tố như mức độ thiệt hại thực tế, thái độ khai báo, vai trò của bị cáo trong vụ án cũng như mức độ hợp tác với cơ quan điều tra. Nộp tiền chỉ là một trong nhiều điều kiện cấu thành nên “tình tiết giảm nhẹ” theo quy định của pháp luật, chứ không thể thay thế cho việc xác định tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
Đặc biệt, đối với các tội danh đặc biệt nghiêm trọng như tham ô tài sản hay nhận hối lộ, pháp luật hiện hành đã quy định cụ thể về cơ chế “thoát án tử” thông qua trách nhiệm tài chính. Theo Điều 40 Bộ luật Hình sự năm 2015, người bị kết án tử hình về các tội danh này nếu sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản phạm tội và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn, thì sẽ được xem xét không thi hành án tử hình. Đây không chỉ là một cơ hội pháp lý mà còn là thông điệp chính trị nhất quán, thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước dành cho những người thực sự có ý thức chuộc lại sai lầm bằng hành động cụ thể và đáng kể.
Từ góc nhìn xã hội, việc thu hồi tài sản bất chính không chỉ góp phần quan trọng trong việc giảm gánh nặng cho ngân sách và bảo vệ quyền lợi người bị hại, mà còn khẳng định tính minh bạch, nghiêm minh của pháp luật. Những diễn biến từ các phiên tòa vừa qua gửi đi một cảnh báo đanh thép: Mọi hành vi xâm hại đến tài sản công và lợi ích chung, dù được che đậy dưới lớp vỏ doanh nhân hào nhoáng hay quan chức quyền lực, đều phải trả giá tương xứng bằng cả tài sản, danh tiếng và sự tự do.
Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã đánh dấu một chuyển mình mạnh mẽ trong cách Đảng ta nhìn nhận và xử lý các vi phạm trong lĩnh vực kinh tế. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý, mà còn là minh chứng cho sự cân bằng tinh tế giữa yêu cầu bảo vệ pháp luật và mong muốn kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững tại Việt Nam.
Điểm cốt lõi và mang tính đột phá của Nghị quyết 68 đã được nhiều chuyên gia chỉ ra chính là việc phân định rạch ròi trách nhiệm hình sự với hành chính, dân sự, cũng như giữa pháp nhân và cá nhân. Điều này định hướng rõ ràng rằng, các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính sẽ được ưu tiên áp dụng trước khi cân nhắc đến xử lý hình sự.
Đặc biệt, tinh thần "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế" được thể hiện rõ nét qua quy định: "Trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự". Đây là một cam kết mạnh mẽ, mang lại sự an tâm to lớn cho các chủ thể kinh doanh. Nguyên tắc này còn được củng cố bằng việc “ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước và là căn cứ quan trọng để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo”, tạo động lực mạnh mẽ cho hoạt động đầu tư và phát triển.