Việt Nam hiện đang nằm trong “vùng đỏ” về đột quỵ, khi căn bệnh này trở thành một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở cả nam và nữ.
Theo TS.BS Đào Việt Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ (Bệnh viện Bạch Mai), nam giới là nhóm có tỷ lệ mắc cao hơn rõ rệt, phần lớn do phải đối mặt với áp lực cuộc sống kéo dài, thói quen sử dụng rượu bia thường xuyên và tình trạng hút thuốc lá phổ biến.
Tuy nhiên, điều đáng sợ nhất của đột quỵ không chỉ nằm ở tỷ lệ mắc bệnh mà còn ở tính chất bất ngờ và tàn khốc của nó, khi một người hoàn toàn khỏe mạnh có thể đột ngột rơi vào cảnh tàn phế hoặc mất đi sự sống chỉ trong tích tắc.
Trong cộng đồng, quy tắc F.A.S.T với các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay, khó nói và cần gọi cấp cứu ngay đã trở nên quen thuộc, góp phần giúp nhiều người nhận diện sớm nguy cơ đột quỵ.
Thế nhưng, theo cảnh báo của bác sĩ Đào Việt Phương, vẫn tồn tại không ít trường hợp “FAST âm tính”, tức là người bệnh không biểu hiện rõ các dấu hiệu điển hình nhưng não bộ thực chất đang ở trong tình trạng nguy cấp.
Chính những biểu hiện “đánh lừa” này khiến nhiều người chủ quan hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường, từ đó bỏ lỡ “giờ vàng” can thiệp.
Một trong những dấu hiệu dễ bị bỏ qua là tình trạng mất thị lực đột ngột, khi người bệnh bỗng nhiên nhìn mờ hoặc mất khả năng nhìn ở một bên mắt. Không ít trường hợp lầm tưởng đây chỉ là vấn đề về mắt nên chậm trễ trong việc thăm khám, đến khi phát hiện thì tổn thương não đã trở nên nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, cảm giác chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng cũng là biểu hiện đáng cảnh giác, bởi nó khác hoàn toàn với những cơn chóng mặt thông thường do mệt mỏi hay thiếu ngủ.
Ngoài ra, cơn đau đầu xuất hiện đột ngột với mức độ dữ dội, thường được ví như “sét đánh”, cũng có thể là tín hiệu cảnh báo một biến cố nguy hiểm đang xảy ra trong não.
Những dấu hiệu này cho thấy đột quỵ không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng và dễ nhận biết. Việc nâng cao nhận thức, không chủ quan trước những thay đổi bất thường của cơ thể, dù là nhỏ nhất, chính là yếu tố quan trọng giúp mỗi người tự bảo vệ mình trước căn bệnh nguy hiểm này.
Một trong những cảnh báo quan trọng nhưng bị xem nhẹ là tuyệt đối không tự lái xe khi nghi ngờ đột quỵ. TS.BS Đào Việt Phương chia sẻ, đã từng có những trường hợp bệnh nhân chỉ xuất hiện cảm giác tê bì nhẹ ở một bên cơ thể nhưng vẫn chủ quan tự điều khiển phương tiện đến bệnh viện và cả hai đều gặp va chạm khi dừng đèn đỏ.
May mắn là tai nạn xảy ra trong lúc xe đang dừng, nếu tình huống tương tự diễn ra khi đang di chuyển với tốc độ cao, hậu quả có thể trở thành một thảm kịch giao thông nghiêm trọng.
Khi não bắt đầu bị tổn thương, các phản xạ và khả năng kiểm soát hành vi có thể mất đi gần như ngay lập tức, khiến người bệnh không còn đủ tỉnh táo để xử lý các tình huống trên đường.
Trong những thời điểm khẩn cấp như vậy, điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn tin vào các phương pháp truyền miệng thiếu cơ sở khoa học, vô tình khiến tình trạng trở nên trầm trọng hơn.
Những hành động như chích máu đầu ngón tay, cho uống nước chanh hay bất kỳ chất lỏng nào qua đường miệng, hoặc tự ý sử dụng thuốc đều tiềm ẩn rủi ro lớn.
Người bị đột quỵ rất dễ rơi vào tình trạng sặc và việc cố gắng cho uống thuốc hay nước có thể dẫn đến suy hô hấp cấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Bên cạnh đó, việc mất thời gian đo huyết áp rồi chờ ổn định trước khi đưa đi cấp cứu cũng là một sai lầm nguy hiểm, bởi mỗi phút trôi qua đều đồng nghĩa với việc thêm nhiều tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi.
Trong bối cảnh đó, việc nhận diện sớm các dấu hiệu và phản ứng nhanh chóng là yếu tố then chốt.
Khi phát hiện người thân có biểu hiện bất thường, có thể kiểm tra nhanh chỉ trong khoảng nửa phút bằng những thao tác đơn giản như hỏi tên để đánh giá khả năng nói, yêu cầu giơ hai tay hoặc nhấc chân để kiểm tra vận động, quan sát nụ cười xem có bị méo miệng hay không, đồng thời xác định thời điểm các triệu chứng bắt đầu xuất hiện.
Thời gian khởi phát có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì nó quyết định liệu bệnh nhân còn nằm trong “cửa sổ vàng” để sử dụng các phương pháp điều trị như thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối hay không.
Chính sự nhanh chóng và chính xác trong những phút đầu tiên có thể tạo ra khác biệt rất lớn giữa khả năng hồi phục và những di chứng nặng nề về sau.