Ngày nay, phần lớn công việc diễn ra trước màn hình máy tính, 8 - 9 tiếng làm việc có thể trôi qua trong lúc trả lời email, tham gia các cuộc họp trực tuyến và hoàn thành những hạn chót. Trong suốt khoảng thời gian đó, cơ thể gần như ngồi yên và điều dễ nhận thấy nhất thường chỉ là những cảm giác quen thuộc như cổ cứng hoặc lưng đau.
Tuy nhiên, các bác sĩ cho rằng câu chuyện không chỉ dừng lại ở tư thế ngồi. Việc ngồi quá lâu có thể âm thầm ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, quá trình trao đổi chất cũng như phản ứng căng thẳng của toàn cơ thể. Hiện tượng này được nhắc đến với tên gọi “vấn đề tuần hoàn do ngồi bàn làm việc”.
Tình trạng này không xuất hiện một cách đột ngột mà hình thành dần theo thời gian, bắt nguồn từ những thói quen hàng ngày tưởng chừng vô hại như bỏ qua các khoảng nghỉ vận động, ăn trưa ngay tại bàn làm việc hoặc ngồi liên tục trên ghế cho đến khi kết thúc ngày làm việc.
CẢNH BÁO MỚI CHO DÂN VĂN PHÒNG
Thuật ngữ “vấn đề tuần hoàn do ngồi bàn làm việc” không dùng để chỉ một căn bệnh cụ thể. Thay vào đó, nó mô tả tình trạng mà các bác sĩ nhận thấy ở những người phải ngồi trong thời gian dài mỗi ngày.
Bác sĩ Kundan Kumar Jha, chuyên gia về chấn thương thể thao và phẫu thuật thay khớp tại Arete Hospitals, cho biết nhiều người thường chỉ nghĩ rằng ngồi lâu sẽ gây đau cổ hoặc đau lưng.
Tuy nhiên, tác động của việc ngồi kéo dài thực tế còn vượt ra ngoài cột sống. Khi cơ thể giữ nguyên một tư thế trong nhiều giờ, tuần hoàn máu ở chi dưới có thể chậm lại.
Các cơ ít hoạt động hơn, đặc biệt là cơ bắp chân, bộ phận đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ đưa máu từ chân trở về tim. Khi cơ chế này hoạt động kém hiệu quả, cảm giác chân nặng, sưng quanh mắt cá chân hoặc tê nhẹ có thể bắt đầu xuất hiện.
Theo thời gian, hiện tượng này được một số bác sĩ gọi là “vấn đề tuần hoàn do ngồi bàn”, khi việc ngồi quá lâu không chỉ ảnh hưởng đến tư thế mà còn làm thay đổi cách máu lưu thông trong cơ thể.
Bình thường, mỗi bước đi đều giúp các cơ ở chân co lại, ép các tĩnh mạch và hỗ trợ đẩy máu quay trở lại tim. Khi cơ thể gần như không di chuyển trong thời gian dài, cơ chế hỗ trợ này hoạt động chậm lại.
Dù máu không ngừng lưu thông hoàn toàn, quá trình này trở nên kém hiệu quả hơn, và theo thời gian cơ thể bắt đầu phát ra những tín hiệu cho thấy hệ thống vận hành không còn trơn tru như trước.
Thực tế, cơ thể con người được hình thành để vận động thường xuyên. Ngay cả những hoạt động nhẹ như đứng dậy hoặc đi bộ cũng có thể kích hoạt các nhóm cơ giúp duy trì tuần hoàn.
Khi việc ngồi trở thành trạng thái kéo dài trong nhiều giờ liên tiếp, một số thay đổi bắt đầu xảy ra. Hoạt động của cơ bắp giảm mạnh, nhất là các cơ lớn ở chân, khiến khả năng hỗ trợ đưa máu lên phía trên suy yếu.
Đồng thời, các tĩnh mạch ở chân phải chịu áp lực lớn hơn vì trọng lực khiến máu dễ dồn xuống chi dưới. Quá trình trao đổi chất cũng có xu hướng chậm lại khi mức tiêu hao năng lượng giảm và cơ thể xử lý đường cùng chất béo kém hiệu quả hơn.
Nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho thấy việc ngồi nhiều trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và thậm chí tử vong sớm.
Không chỉ dừng lại ở tuần hoàn hay trao đổi chất, các nhà nghiên cứu cũng bắt đầu chú ý đến mối liên hệ giữa lối sống ít vận động và hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể.
Một số nghiên cứu đề cập đến khái niệm “chỉ số căng thẳng sinh học”, tức cách đánh giá mức độ mà nhiều hệ thống trong cơ thể đang phải đối phó với áp lực hàng ngày. Thời gian dài ít vận động, kết hợp với áp lực công việc và giấc ngủ kém, có thể làm gia tăng mức độ căng thẳng sinh lý này. Khi những yếu tố này tích tụ theo thời gian, nguy cơ gặp phải các vấn đề về chuyển hóa hoặc tim mạch cũng có thể tăng lên.
Điều đáng chú ý là cơ thể không trải nghiệm sự ít vận động một cách riêng lẻ. Nó thường đi kèm với nhiều áp lực khác như thiếu ngủ, hạn chót công việc và căng thẳng tinh thần. Sự cộng hưởng của những yếu tố này theo thời gian có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch, quá trình trao đổi chất và mức độ viêm trong cơ thể.
Trong hai thập kỷ qua, môi trường làm việc văn phòng cũng thay đổi đáng kể. Trước đây, nhiều hoạt động trong ngày đòi hỏi phải di chuyển, chẳng hạn như đi bộ đến phòng họp, ghé bàn đồng nghiệp hoặc đi lại giữa các tòa nhà.
Hiện nay, phần lớn công việc có thể hoàn thành ngay trên một màn hình. Xu hướng làm việc từ xa càng khiến điều này trở nên rõ rệt hơn khi các cuộc họp diễn ra qua video, tin nhắn thay cho những cuộc trò chuyện trực tiếp và việc ngồi lâu trở thành trạng thái mặc định của ngày làm việc.
Theo cách nào đó, môi trường làm việc hiện đại đã vô tình tạo ra một thói quen mới là ngồi yên trở nên dễ dàng và phổ biến hơn so với việc đứng dậy và di chuyển.
CƠ THỂ “LÊN TIẾNG”
Vấn đề tuần hoàn do ngồi bàn làm việc hiếm khi bắt đầu bằng những triệu chứng rõ rệt. Thay vào đó, cơ thể thường gửi đi những tín hiệu khá nhẹ và dễ bị bỏ qua.
Nhiều người chỉ nhận thấy cảm giác chân nặng hoặc mỏi vào cuối ngày, sưng nhẹ quanh mắt cá chân, đôi khi tê hoặc châm chích ở bàn chân. Một số người khác cảm thấy lưng dưới cứng lại hoặc vùng hông trở nên căng sau những cuộc họp kéo dài.
Những cảm giác này thường bị xem là sự mệt mỏi bình thường sau một ngày làm việc. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đó lại là cách cơ thể báo hiệu rằng nó cần được vận động nhiều hơn.
Ngồi lâu không chỉ ảnh hưởng đến tuần hoàn mà còn tác động trực tiếp đến cột sống. Khi ngồi liên tục trong nhiều giờ, các đĩa đệm ở vùng lưng dưới phải chịu áp lực kéo dài.
Đồng thời, thói quen cúi người về phía màn hình máy tính cũng làm tăng thêm sự căng thẳng cho vùng thắt lưng và cổ. Theo thời gian có thể dẫn đến cảm giác cứng lưng và những cơn đau âm ỉ trở nên rõ rệt hơn khi ngày làm việc trôi qua. Chính sự kết hợp giữa tuần hoàn chậm và áp lực lên cột sống đã tạo nên cốt lõi của vấn đề tuần hoàn do ngồi bàn làm việc.
Điều đáng mừng là cách khắc phục tình trạng này thường không quá phức tạp. Những chuyển động nhỏ nhưng được lặp lại đều đặn trong ngày có thể giúp cải thiện tuần hoàn đáng kể.
Theo khuyến nghị, hành động đứng dậy sau mỗi 30 – 40 phút, thực hiện vài động tác giãn cột sống, đi lại trong thời gian ngắn hoặc điều chỉnh tư thế ngồi phù hợp đều có thể giúp duy trì tuần hoàn máu cũng như bảo vệ sức khỏe cột sống trong suốt ngày làm việc.
Ngoài ra, nên duy trì những thói quen nhỏ trong ngày như thỉnh thoảng đứng dậy và đi lại trong vài phút, giãn cơ bắp chân và vùng hông giữa các công việc, đặt màn hình máy tính ngang tầm mắt để tránh cúi người, giữ bàn chân đặt phẳng trên sàn thay vì bắt chéo chân và tranh thủ đứng khi nghe điện thoại nếu có thể. Những thay đổi nhỏ này giúp cơ thể kích hoạt lại hệ thống vận động tự nhiên, từ đó cải thiện tuần hoàn và giảm bớt áp lực tích tụ do ngồi lâu.
