Không chỉ tìm kiếm điểm đến đẹp hay những trải nghiệm mới, du khách ngày càng quan tâm đến giá trị mà hành trình của mình để lại cho cộng đồng bản địa. Xu hướng du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa đang mở ra thêm nguồn lực để các làng nghề, cộng đồng địa phương duy trì sinh kế và bảo tồn những giá trị truyền thống.
DU KHÁCH NGÀY CÀNG CHI TIÊU CÓ Ý NGHĨA
Chi tiêu có trách nhiệm, gắn với trải nghiệm văn hóa bản địa, đang trở thành xu hướng được du khách Việt quan tâm. Báo cáo Du lịch Bền vững mới nhất của Booking.com cho thấy, chi tiêu có ý nghĩa đang ngày càng định hình cách du khách lựa chọn điểm đến và trải nghiệm trong mỗi
Theo báo cáo, hiện có tới 78% du khách Việt mong muốn nguồn tiền chi tiêu của họ trong mỗi chuyến đi được giữ lại để hỗ trợ trực tiếp cho cộng đồng địa phương. 85% du khách chủ động tìm kiếm những trải nghiệm chân thực, mang đậm bản sắc văn hóa tại điểm đến. 28% du khách cho biết họ từng trực tiếp tham gia các tour hoặc hoạt động giao lưu, tìm hiểu văn hóa bản địa.
Sự thay đổi này cho thấy du khách không còn đóng vai trò là "người quan sát" thụ động, mà đã chủ động trở thành nhân tố đồng hành cùng địa phương. Sự kết nối giữa nhu cầu tìm hiểu văn hóa và hành vi chi tiêu trực tiếp cho cộng đồng tạo ra dòng vốn thiết yếu, giúp các làng nghề truyền thống có thêm nguồn lực để bảo tồn kiến thức, truyền thống và lối sống độc đáo của mình.
Nhờ sự thay đổi hành vi của du khách, du lịch văn hóa địa phương đang cho thấy những giá trị chuyển biến tích cực. Du lịch tạo ra nguồn thu nhập trực tiếp cho chính những nghệ nhân, nông dân và nhất là đồng bào dân tộc thiểu số- những "chủ thể di sản".
Khi những làng nghề truyền thống tạo ra giá trị kinh tế, cộng đồng địa phương sẽ có thêm động lực và nguồn tài chính để tu bổ kiến trúc cổ, phục dựng lễ hội và truyền nghề cho thế hệ sau. Đồng thời, chính sự “khó tính” và mong muốn trải nghiệm sâu của du khách thúc đẩy các địa phương phát triển các tour du lịch xanh, bền vững và tôn trọng bản sắc thay vì thương mại hóa bằng mọi giá.
Chính những kết quả thu được từ mỗi quyết định lựa chọn điểm đến và chi tiêu của du khách hôm nay là một "phiếu bầu" cho sự tồn tại và phát triển của các làng nghề truyền thống. Hành trình du lịch văn hóa chỉ thực sự bền vững khi niềm vui khám phá của du khách hòa cùng nụ cười sinh kế của người dân bản địa.
KHI DU KHÁCH KHÔNG CÒN LÀ “NGƯỜI QUAN SÁT”
Sự thay đổi trong nhận thức của du khách đã và đang tạo ra sức sống mới cho hàng loạt làng nghề, làng nghề truyền thống và điểm đến du lịch văn hóa trên cả nước.
Làng Lùng Tám (Tuyên Quang) là minh chứng rõ nét cho chiều sâu của những trải nghiệm này. Tại đây, vải lanh gắn liền với bản sắc và đời sống tâm linh của người H’Mông, mỗi sản phẩm đều trải qua 41 công đoạn kỳ công trước khi hoàn thiện - từ dệt, nhuộm chàm cho đến vẽ hoa văn bằng sáp ong mang ý nghĩa biểu tượng.
Việc du khách tìm đến để học hỏi và mua sắm sản phẩm đã giúp Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám phát triển từ 10 thành viên ban đầu lên hơn 100 lao động địa phương (chủ yếu là phụ nữ). Nguồn thu nhập ổn định từ du lịch là động lực để người dân kiên trì giữ nghề truyền thống.
Không chỉ những làng nghề thủ công, các cộng đồng nông nghiệp cũng đang tìm thấy cơ hội mới từ xu hướng du lịch trải nghiệm.
Có lịch sử từ thế kỷ 16, Trà Quế (Đà Nẵng) đến nay vẫn là một cộng đồng nông nghiệp trù phú được hình thành nhờ phù sa màu mỡ giữa sông Cổ Cò và đầm Trà Quế. Tại vùng đất trù phú rộng 18ha với hơn 300 nông dân thuộc 200 hộ gia đình đang canh tác 20 loại rau và thảo mộc hữu cơ, du lịch không thay thế nếp sống nông nghiệp mà hòa vào làm một. Việc du khách tham gia trải nghiệm làm nông, tìm hiểu kỹ thuật canh tác hữu cơ lâu đời vừa giúp tăng thu nhập cho người dân, vừa trao cho họ quyền tự hào và chủ động lan tỏa di sản của quê hương.
Nếu Trà Quế cho thấy cách du lịch hòa vào đời sống nông nghiệp, thì tại Sa Đéc (Đồng Tháp) nghề trồng hoa lâu đời lại được phát triển thành một sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn văn hóa sông nước.
Hơn một thế kỷ qua, nghề này đã định hình nên cảnh quan độc đáo và là nguồn sinh kế của xã Tân Quy Đông, hay còn được biết đến rộng rãi với tên gọi Làng hoa Sa Đéc. Được bồi đắp bởi nguồn phù sa màu mỡ từ dòng sông Tiền, vùng đất rộng 85 héc-ta nơi đây là không gian sinh trưởng của hơn 2.000 giống hoa và cây cảnh.
Phương thức trồng hoa trên giàn độc đáo để thích ứng với mùa nước nổi của hệ thống sông Mekong không chỉ mang lại giá trị kinh tế nông nghiệp mà còn biến Sa Đéc thành điểm đến văn hóa đặc sắc. Du khách đến đây không chỉ mua hoa mà còn trải nghiệm văn hóa sông nước, tạo nên mô hình kinh doanh kết hợp bền vững.
Không dừng lại ở việc tạo thêm sinh kế, du lịch cộng đồng còn mở ra hướng bảo tồn văn hóa một cách chủ động và lâu dài. Những mô hình lấy cộng đồng làm trung tâm đang cho thấy hiệu quả rõ nét khi vừa gìn giữ di sản, vừa tạo nguồn thu ổn định cho người dân.
Điển hình, làng sinh thái Thái Hải (Thái Nguyên) được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những "Làng du lịch tốt nhất năm 2022", Thái Hải là khu bảo tồn sinh thái với hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Tày. Nơi đây là mái nhà chung cùng sinh sống theo hình thức cộng đồng của hơn bốn thế hệ gia đình người Tày. Toàn bộ nguồn thu từ hoạt động du lịch được đưa vào quỹ chung để phục vụ công tác bảo tồn di sản: từ làn điệu hát Then, nhà sàn truyền thống cho đến y học cổ truyền người Tày.
Ngoài ra, không thể không nhắc đến làng Lô Lô Chải (Tuyên Quang). Đây là ngôi làng được UN Tourism vinh danh là một trong những “Làng du lịch tốt nhất năm 2025” trong số hơn 270 hồ sơ đề cử trên toàn thế giới. Danh hiệu này là minh chứng cho sự thành công của làng đối với mô hình du lịch cộng đồng - giải pháp vừa giúp cải thiện sinh kế cho người dân địa phương, vừa bảo tồn được văn hóa dân tộc Lô Lô cùng kiến trúc nhà trình tường có niên đại hàng thế kỷ.
Tại Làng Lô Lô Chải, hơn 50/120 hộ gia đình đang tích cực tham gia phát triển du lịch cộng đồng bằng cách chuyển đổi những ngôi nhà cổ thành mô hình homestay do gia đình tự vận hành, trong khi vẫn giữ nguyên được nét đẹp của kiến trúc truyền thống. Việc du khách lưu trú tại đây giúp người dân có kinh phí duy trì kiến trúc cổ, phát triển du lịch cộng đồng mà không làm mất đi bản sắc dân tộc.
