Tết Trung thu là một trong những dịp lễ truyền thống giàu ý nghĩa tại nhiều quốc gia châu Á, gắn với vầng trăng tròn, mùa màng và những giá trị về đoàn viên, lòng biết ơn và bình an. Dù cùng đón Rằm tháng Tám, mỗi quốc gia lại có cách riêng để gìn giữ và thể hiện những giá trị ấy qua các nghi lễ, phong tục, hoạt động lễ hội và đặc biệt là ẩm thực.
Ẩm thực trong dịp Trung thu vì thế không chỉ đơn thuần là những món ăn được thưởng thức theo mùa. Mỗi chiếc bánh, mâm cỗ hay thức uống truyền thống đều mang theo những câu chuyện về tín ngưỡng, thiên nhiên, mùa màng và đời sống cộng đồng, trở thành một phần ký ức được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Từ những mâm cỗ đoàn viên của Việt Nam, bánh songpyeon trong lễ Chuseok của Hàn Quốc đến bánh Tsukimi dango của Nhật Bản hay văn hóa thưởng trà bên bánh trung thu tại Trung Quốc, những phong tục khác nhau cùng tạo nên bức tranh Trung thu đa sắc của châu Á. Qua đó, ẩm thực trở thành một lăng kính đặc biệt để du khách khám phá cách mỗi nền văn hóa đón mùa trăng và gìn giữ những giá trị truyền thống của riêng mình.
VIỆT NAM – ĐÊM RẰM SUM VẦY BÊN MÂM CỖ
Tết Trung thu mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc trong đời sống người Việt. Vào đêm Rằm, các gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên với mong ước sức khỏe, may mắn và bình an. Bánh nướng, bánh dẻo với hình dáng tròn đầy, tượng trưng cho sự đoàn viên, là những thức quà không thể thiếu, bên cạnh các loại trái cây theo mùa như bưởi, hồng, chuối. Cốm, hạt dưa, hạt sen cùng các loại bánh dân gian truyền thống cũng góp phần làm mâm cỗ thêm phong phú và trọn vẹn.
Sau lễ cúng, mâm cỗ thường được bày giữa sân để cả gia đình quây quần phá cỗ, ngắm trăng. Trong một số gia đình còn lưu giữ phong tục truyền thống, một thau nước bằng đồng được đặt bên mâm cỗ để soi bóng trăng phản chiếu trên mặt nước, một thú thưởng nguyệt mang đậm nét văn hóa xưa.
Vào dịp Trung thu, du khách có thể tìm về không khí lễ hội truyền thống tại Phố cổ Hà Nội qua các hoạt động như làm bánh Trung thu hay tự tay làm đồ chơi dân gian. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực Chợ Lớn trở nên rộn ràng với tiếng trống múa lân, những dãy đèn lồng lung linh và không khí nhộn nhịp khi đêm xuống.
VỊ MÙA MÀNG TRONG TỪNG CHIẾC SONGPYEON TẠI HÀN QUỐC
Chuseok là một trong những lễ hội lớn nhất tại Hàn Quốc, gắn với truyền thống mừng mùa màng bội thu và là dịp để các gia đình đoàn tụ, tưởng nhớ tổ tiên. Trong những ngày lễ, các thành viên trong gia đình thường quây quần làm songpyeon, loại bánh gạo có hình bán nguyệt được hấp trên lá thông tươi. Sau khi hoàn thành, bánh được chia sẻ cùng người thân, họ hàng và hàng xóm như một lời tri ân đối với mùa màng và cầu mong một năm sung túc.
Songpyeon cũng mang những đặc trưng riêng tùy theo từng vùng miền Hàn Quốc. Tại Seoul và tỉnh Gyeonggi, songpyeon ngũ sắc, hay osaek songpyeon, được ưa chuộng với màu sắc tạo từ các nguyên liệu tự nhiên như ngải cứu, dành dành, bí đỏ và gạo lứt đen. Ở vùng Chungcheong, bột bí đỏ khô được trộn trực tiếp vào bột bánh, trong khi tại vùng duyên hải Jeolla, lá gai luộc, hay mosi, được sử dụng để tạo hương thơm thảo mộc đặc trưng. Songpyeon tại khu vực này cũng thường có kích thước lớn hơn và hình dáng gợi liên tưởng đến bánh xếp.
Du khách muốn tìm hiểu không khí Chuseok truyền thống có thể ghé Làng Dân tộc Hàn Quốc, nơi tổ chức lễ hội "Chuseok ở mọi nhà" với các hoạt động làm songpyeon, trải nghiệm nghi lễ đập lúa và thưởng thức điệu múa vòng tròn Ganggangsullae. Tại Seoul, các lớp học làm bánh gạo cũng là một lựa chọn để tìm hiểu văn hóa ẩm thực Hàn Quốc. Bên cạnh đó, chợ Gwangjang mang đến cơ hội thưởng thức songpyeon cùng makgeolli, loại rượu gạo truyền thống phổ biến tại Hàn Quốc.
NHẬT BẢN - THƯỞNG NGUYỆT, ĐÓN THU DƯỚI ÁNH TRĂNG
Tsukimi - phong tục ngắm trăng truyền thống của Nhật Bản, diễn ra vào dịp trăng tròn mùa thu và là thời điểm gia đình, bạn bè quây quần dưới bầu trời đêm. Các buổi thưởng nguyệt thường được tổ chức tại engawa, tức hiên nhà truyền thống, hoặc trong những khu vườn được trang trí bằng cỏ lau susuki, loài cây gắn với ý nghĩa cầu mong mùa màng bội thu.
Trong dịp Tsukimi, những chiếc bánh trôi Tsukimi dango trắng được xếp thành hình tháp là món ăn không thể thiếu trên mâm lễ. Bánh thường được bày cùng hạt dẻ, khoai lang, đậu nành luộc và rượu sake, vừa để thưởng thức vừa làm lễ vật dâng lên thần Mặt Trăng, thể hiện lòng biết ơn đối với thiên nhiên và mùa màng.
Một trong những sự kiện tiêu biểu của Tsukimi là lễ hội Meigetsu Kangen sai tại đền Shimogamo ở Kyoto, nơi âm nhạc và vũ điệu cung đình được trình diễn dưới ánh trăng tròn. Du khách cũng có thể trải nghiệm văn hóa thưởng trà tại những trà thất lâu đời. Tại Tokyo, lễ hội Moon Art Night ở Shimokitazawa mang đến một không gian kết hợp giữa nghệ thuật và văn hóa ẩm thực, với các tác phẩm sắp đặt độc đáo và những món bánh trái theo mùa được thưởng thức dưới mô hình mặt trăng khổng lồ của nghệ sĩ Luke Jerram.
TRUNG QUỐC - CHÉN TRÀ BÊN BÁNH, TÌNH THÂN BÊN TRĂNG
Sở hữu lịch sử trà kéo dài hàng nghìn năm, Trung Quốc có truyền thống thưởng trà gắn liền với đời sống văn hóa và ẩm thực. Mỗi dịp Rằm tháng Tám, trà thường được dùng cùng bánh trung thu trong những buổi đoàn viên gia đình. Từ thời nhà Đường (618 đến 907), Tết Trung thu đã trở thành dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, ngắm trăng và thưởng thức bánh trung thu bên những chén trà thơm. Thưởng trà theo mùa bên mâm bánh trung thu không chỉ tạo nên sự hài hòa về hương vị mà còn thể hiện mong ước về sự cân bằng, hòa hợp và gắn kết giữa những người thân yêu.
Du khách có thể tìm hiểu nét văn hóa này qua các trải nghiệm thưởng trà kết hợp ẩm thực và những buổi thưởng nguyệt về đêm. Tại Hàng Châu, thủ phủ của trà Long Tỉnh, các làng trà và tiệc thử trà mang đến cơ hội tìm hiểu về những loại trà nổi tiếng của địa phương. Ở Thượng Hải, du khách có thể tham gia các lớp trải nghiệm pha trà và khám phá cách kết hợp trà mùa thu với những món ăn ngọt, mặn. Tại các cổ trấn ven sông như Ô Trấn và Tô Châu, những buổi gặp gỡ trong sân vườn với hoạt động ngâm thơ, thưởng trà và thả đèn hoa đăng trên các dòng kênh cổ tạo nên không gian đặc trưng của mùa trăng.
THÁI LAN - MÙA TRĂNG CỦA NHỮNG NÉT VĂN HÓA GIAO HÒA
Tại Thái Lan, Lễ Cầu Trăng là sự giao thoa giữa văn hóa Trung Hoa và tín ngưỡng Phật giáo Nam Tông bản địa. Dịp lễ này gắn với tín ngưỡng thờ Quan Thế Âm Bồ Tát, biểu tượng của lòng từ bi. Vào đêm Rằm, các gia đình thường chuẩn bị bàn thờ với hương trầm, hoa tươi và trái cây theo mùa để thành kính dâng lễ. Bên cạnh bánh trung thu, mâm cúng còn có bánh hình quả đào và đào tươi, những lễ vật tượng trưng cho trường thọ, sức khỏe và may mắn.
Tại Bangkok, khu phố Chinatown, hay Yaowarat, trở nên nhộn nhịp vào dịp này với các hoạt động lễ hội về đêm. Những hàng quán ven đường phục vụ nhiều loại bánh trung thu biến tấu với hương vị đặc trưng của Thái Lan như sầu riêng, hạt sen. Không khí lễ hội càng thêm sôi động với các màn múa rối đường phố truyền thống và không gian ánh sáng tại những ngôi chùa cổ.