Nhiều người rơi vào tình trạng ngứa ngáy dai dẳng đến mức mất ngủ, gãi đến trầy xước da mà vẫn cho rằng đó chỉ là dị ứng thông thường. Họ tự mua thuốc uống, đổi xà phòng hay áp dụng các biện pháp chăm sóc da đơn giản với hy vọng tình trạng sẽ cải thiện.
Thế nhưng, thực tế cho thấy không ít trường hợp chỉ khi đến bệnh viện khám mới bàng hoàng phát hiện chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng, thậm chí ở giai đoạn muộn.
Theo bác sĩ Mai Trà My (Trung tâm Thận Tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai), tình trạng ngứa ở người suy thận hoàn toàn không phải là một bệnh lý da liễu đơn thuần mà là biểu hiện của quá trình “nhiễm độc” diễn ra bên trong cơ thể.
Không giống như cảm giác ngứa do côn trùng đốt hay dị ứng thời tiết vốn có thể thuyên giảm khi bôi thuốc hoặc tránh tác nhân gây kích ứng, ngứa do suy thận thường mang tính âm ỉ, kéo dài và khó kiểm soát.
Người bệnh thường mô tả cảm giác ngứa như lan tỏa từ bên trong cơ thể, râm ran dưới da, vô cùng khó chịu. Đặc biệt, cơn ngứa có xu hướng trở nên dữ dội vào ban đêm, làm gián đoạn giấc ngủ trong thời gian dài, khiến cơ thể mệt mỏi, suy kiệt cả về thể chất lẫn tinh thần.
Nguyên nhân của tình trạng này đến từ nhiều cơ chế phức tạp. Khi chức năng thận suy giảm, các chất thải như urê hay phospho không được đào thải hiệu quả mà tích tụ trong máu và mô, từ đó kích thích các đầu dây thần kinh dưới da gây ra cảm giác ngứa.
Bên cạnh đó, người bệnh suy thận thường bị giảm tiết mồ hôi, khiến da trở nên khô ráp, dễ nứt nẻ và nhạy cảm hơn với các kích thích bên ngoài.
Ngoài ra, sự rối loạn trong chuyển hóa canxi và phospho cũng góp phần làm lắng đọng các tinh thể calci – phosphat ở da và thành mạch, từ đó làm gia tăng cảm giác ngứa ngáy khó chịu.
Điều đáng lo ngại là tình trạng ngứa này rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh da liễu thông thường. Tuy nhiên, nếu ngứa đi kèm với những biểu hiện bất thường khác, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của suy thận mà người bệnh không nên chủ quan.
Chẳng hạn, hiện tượng phù nề với biểu hiện sưng mí mắt hoặc phù chân, ấn vào thấy lõm và hồi phục chậm, nước tiểu có nhiều bọt lâu tan, màu sẫm hoặc lượng nước tiểu giảm, hơi thở có mùi khai nhẹ hoặc xuất hiện vị kim loại trong miệng hay cảm giác mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, mất ngủ và giảm khả năng tập trung.
Những dấu hiệu này khi xuất hiện đồng thời với ngứa kéo dài cần được lưu ý đặc biệt, bởi chúng có thể phản ánh sự suy giảm chức năng thận đang tiến triển âm thầm bên trong cơ thể.
Trong quá trình điều trị và kiểm soát tình trạng ngứa do suy thận, người bệnh không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà còn cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt hàng ngày một cách hợp lý.
Trước hết, người bệnh nên duy trì việc dưỡng ẩm da mỗi ngày bằng các sản phẩm dịu nhẹ, không chứa hương liệu hay chất kích ứng.
Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng, cần được điều chỉnh theo hướng cân bằng và hạn chế các thực phẩm giàu phospho như sữa, các loại hạt hay nước ngọt có ga, nhằm giảm gánh nặng cho thận.
Việc xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi chức năng thận cũng là điều cần thiết, giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường và có hướng can thiệp kịp thời.
Ngược lại, có những thói quen tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể khiến tình trạng bệnh xấu đi. Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc nam hay thuốc lá không rõ nguồn gốc, bởi những sản phẩm này có thể chứa thành phần gây hại cho thận hoặc làm rối loạn thêm tình trạng chuyển hóa trong cơ thể.
Việc tắm nước quá nóng cũng cần tránh vì nhiệt độ cao sẽ làm mất độ ẩm tự nhiên của da, khiến da càng khô và ngứa dữ dội hơn.
Đặc biệt, dù cảm giác ngứa rất khó chịu, người bệnh cũng nên hạn chế gãi mạnh, bởi hành động này dễ gây trầy xước, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da.
Bác sĩ Mai Trà My nhấn mạnh rằng đã có không ít trường hợp vì chủ quan hoặc tự điều trị sai cách mà khiến bệnh tiến triển nhanh sang giai đoạn nặng, gây nhiều biến chứng nguy hiểm.
Do đó, việc hiểu đúng và tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc là yếu tố quan trọng giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng hiệu quả và bảo vệ chức năng thận lâu dài.