Chỉ còn ít ngày trước khi sự kiện Việt Nam được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp chính thức có hiệu lực. Trước cột mốc này, hoạt động giải ngân và tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF ngoại được dự báo sôi động trong tuần 14-18/9.
TÁC ĐỘNG CỦA DÒNG TIỀN KHI THỊ TRƯỜNG NÂNG HẠNG
Theo SSI Research, đợt giải ngân đầu tiên của các quỹ mô phỏng các chỉ số toàn cầu của FTSE dự kiến diễn ra ngày 18/9, trước thời điểm bộ chỉ số mới có hiệu lực. Các quỹ được dự báo mua vào 27 cổ phiếu Việt Nam với tổng giá trị khoảng 240 triệu USD.
Cũng trong ngày 18/9, các ETF ngoại lớn đang đầu tư tại Việt Nam như Xtrackers, VanEck và Fubon sẽ tái cơ cấu danh mục. Do đó, giá trị giao dịch tại từng cổ phiếu sẽ chịu tác động đồng thời từ hoạt động thêm mới, loại khỏi danh mục và điều chỉnh tỷ trọng của nhiều quỹ.
SSI Research ước tính tổng giá trị mua vào của các ETF ngoại trong đợt tái cơ cấu đạt khoảng 449,85 triệu USD, trong khi giá trị bán ra khoảng 203,93 triệu USD. Tổng giá trị mua ròng theo đó lên tới 245,92 triệu USD.
Trong số này, các ETF của Vanguard mô phỏng FTSE GEIS được dự báo mua ròng 240,49 triệu USD. Xtrackers Vietnam Swap UCITS ETF dự kiến mua 100,03 triệu USD và bán 101,37 triệu USD, tương ứng bán ròng 1,34 triệu USD.
VanEck Vietnam ETF được dự báo mua 20,45 triệu USD và bán 20,04 triệu USD, qua đó mua ròng 0,41 triệu USD. Fubon Vietnam ETF và CSOP FTSE Vietnam 30 ETF dự kiến mua vào 88,88 triệu USD, bán ra 82,52 triệu USD, tương ứng mua ròng 6,36 triệu USD.
Xét theo giá trị mua vào, VPB đứng đầu với 32,82 triệu USD, tiếp đến là VHM với 30,85 triệu USD, MCH 22,10 triệu USD, FPT 21,48 triệu USD, MSN 20,92 triệu USD, HPG 18,85 triệu USD, VNM 17,27 triệu USD, VIX 16,04 triệu USD, VPL 14,17 triệu USD và ACB 13,82 triệu USD.
Ở chiều ngược lại, VIC dự kiến chịu lực bán ròng lớn nhất, khoảng 28,06 triệu USD. Các vị trí tiếp theo gồm STB 8,71 triệu USD, SHB 3,97 triệu USD, KBC 3,24 triệu USD, KDH 3,19 triệu USD, DXG 1,73 triệu USD, CEO 1,69 triệu USD, POW 1,17 triệu USD, NKG 0,81 triệu USD và BVH 0,46 triệu USD.
VIC là trường hợp đáng chú ý khi vừa được một số quỹ mua vào, vừa chịu áp lực bán mạnh từ các ETF khác. Vanguard dự kiến mua khoảng 9,17 triệu cổ phiếu VIC, trong khi Xtrackers bán 6,66 triệu cổ phiếu, VanEck bán 1,27 triệu cổ phiếu và Fubon cùng CSOP bán 4,24 triệu cổ phiếu.
Tổng cộng, VIC có thể bị bán ròng khoảng 2,99 triệu cổ phiếu, tương ứng 28,06 triệu USD. Theo SSI Research, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Xtrackers hạ tỷ trọng VIC từ 31,6% xuống 15%.
Nếu tính theo số ngày giao dịch bình quân, MCH đứng đầu danh sách các cổ phiếu có lượng mua dự kiến lớn, tương đương 10,51 ngày giao dịch. SSB đứng thứ hai với 7,29 ngày, tiếp theo là VPL 5,90 ngày, VCK 2,41 ngày, VNM 2,39 ngày, ACB 2,14 ngày, MSN 1,94 ngày, VPB 1,92 ngày, NVL 1,91 ngày và VHM 1,45 ngày.
Ở chiều bán, KBC có khối lượng dự kiến tương đương 2,53 ngày giao dịch, NKG 1,44 ngày, KDH 0,98 ngày, STB 0,81 ngày, CEO 0,57 ngày, VIC 0,48 ngày, BVH 0,42 ngày, VHC 0,39 ngày, POW 0,38 ngày và DXG 0,35 ngày.
Trong kỳ rà soát tháng 9/2026, 27 cổ phiếu Việt Nam được thêm vào các chỉ số toàn cầu FTSE gồm VCB, VIC, VHM, BID, HPG, VPB, FPT, GEX, HDB, HCM, MCH, MSN, NVL, SHB, STB, SSB, SSI, TCX, VNM, VCI, VJC, MSB, VRE, VPL, VIX, VND và VCK.
Với Xtrackers Vietnam Swap UCITS ETF, chỉ số STOXX Vietnam Total Market Liquid Index loại NKG và không thêm mới cổ phiếu nào. Sau tái cơ cấu, danh mục có 27 cổ phiếu Việt Nam.
MarketVector Vietnam Local Index, chỉ số tham chiếu của VanEck Vectors Vietnam ETF, thêm SSB và loại CEO. Danh mục sau tái cơ cấu dự kiến có 54 mã. Theo SSI Research, kết quả cơ cấu của hai chỉ số này đều phù hợp với dự báo trước đó.
Riêng FTSE Vietnam 30 Index, do FTSE chưa công bố kết quả trên website, SSI Research giữ nguyên dự báo thêm VPB, FPT, ACB, MCH và VPL; đồng thời loại KBC, VND, VCI và KDH. Danh mục sau tái cơ cấu dự kiến gồm 30 cổ phiếu.
Tại báo cáo chiến lược của Chứng khoán MB (MBS), 8 cổ phiếu ngân hàng gồm VPB, VCB, STB, HDB, SHB, SSB, BID và MSB được dự báo có thể thu hút khoảng 30,9 triệu USD trong giai đoạn đầu của quá trình phân bổ vốn.
Cụ thể, VPB được dự báo thu hút dòng vốn lớn nhất trong nhóm ngân hàng. Tổng giá trị mua dự kiến đạt 75,2 triệu USD, trong đó giai đoạn đầu với tỷ lệ phân bổ 10% tương ứng khoảng 7,5 triệu USD.
VCB đứng thứ hai với giá trị mua dự kiến 62,8 triệu USD, tương ứng khoảng 6,3 triệu USD trong giai đoạn đầu. STB được dự báo nhận 48,5 triệu USD, tương ứng khoảng 4,9 triệu USD.
HDB có giá trị mua dự kiến 42,7 triệu USD, trong đó khoảng 4,3 triệu USD có thể được giải ngân ngay ở giai đoạn đầu. SHB được dự báo thu hút 22,2 triệu USD, tương ứng khoảng 2,2 triệu USD.
Ba cổ phiếu còn lại gồm SSB, BID và MSB lần lượt có giá trị mua dự kiến 20,2 triệu USD, 19,6 triệu USD và 17 triệu USD. Với tỷ lệ phân bổ 10% ở giai đoạn đầu, dòng vốn tương ứng khoảng 2 triệu USD, 2 triệu USD và 1,7 triệu USD.
Một góc nhìn khác từ Chứng khoán VDSC cho thấy lực cầu tại một số cổ phiếu có thể được cộng hưởng từ nhiều nguồn.
VDSC dự báo Fubon ETF có thể bán ra lượng cổ phiếu trị giá khoảng 103,2 triệu USD, tương đương khoảng 28,9% danh mục hiện tại để cơ cấu theo tỷ trọng mới. Ở chiều ngược lại, quỹ chỉ số FTSE GEIS có thể giải ngân khoảng 10% tỷ trọng mới, tương đương 21,9 triệu USD, trước ngày hiệu lực nhằm giảm tác động lên giá cổ phiếu trong phiên cơ cấu.
Theo VDSC, nhóm cổ phiếu có khả năng hưởng lợi kép gồm VCB, FPT, VPB, MCH, ACB và VPL, khi vừa được các ETF gia tăng tỷ trọng, vừa hưởng lợi từ câu chuyện nâng hạng.
Trong đó, VCB được kỳ vọng nhận dòng tiền lớn nhất trong nhóm này khi FTSE GEIS mua khoảng 8 triệu USD, còn Fubon ETF có thể phân bổ thêm khoảng 22,7 triệu USD. Tổng tác động mua ròng đối với cổ phiếu này ước tính khoảng 30,7 triệu USD.
MCH được dự báo nhận khoảng 24,5 triệu USD, trong khi VIC khoảng 23 triệu USD. FPT và VPB mỗi mã được dự báo mua ròng khoảng 21 triệu USD.
Ở chiều ngược lại, KBC, VCI, KDH và VND có thể chịu áp lực bán ròng từ hoạt động tái cơ cấu. Fubon ETF dự kiến bán toàn bộ vị thế tại 4 mã này. Riêng KBC và KDH không nằm trong rổ nâng hạng FTSE nên không có dòng tiền từ quỹ chỉ số để bù đắp.
VDSC lưu ý tác động của hoạt động tái cơ cấu sẽ khác nhau giữa từng cổ phiếu, phụ thuộc vào quy mô lệnh giao dịch so với thanh khoản bình quân. MCH và VPL có thanh khoản thấp hơn trong nhóm hưởng lợi kép nên các lệnh mua, bán lớn từ ETF có khả năng tạo ảnh hưởng rõ hơn lên giá. Ngược lại, những cổ phiếu vốn hóa lớn và thanh khoản cao như VCB, VPB, FPT có khả năng hấp thụ tốt hơn các giao dịch quy mô lớn.
"Nhìn chung, tổng thể quy mô dòng vốn của đợt tái cơ cấu không tác động quá lớn tới điểm số nếu chỉ xét riêng sự kiện nâng hạng. Tuy nhiên, chiều tác động đang nghiêng về phía tích cực nhiều hơn khi dòng vốn ròng vẫn dương", VDSC nhận định.
NÂNG HẠNG KHÔNG PHẢI “CÂY ĐŨA THẦN”
Nếu chỉ nhìn vào hàng trăm triệu USD chuẩn bị giao dịch trong vài ngày tới, triển vọng thị trường có vẻ đặc biệt tích cực. Tuy nhiên, dòng vốn ngoại thực tế trong những năm qua lại cho thấy một bức tranh thận trọng hơn.
Trong khoảng 3 năm rưỡi, khối ngoại liên tục rút vốn khỏi thị trường Việt Nam. Theo thống kê, trong 42 tháng chỉ có 4 tháng khối này dừng bán ròng, với tổng giá trị bán ròng trên HoSE lên tới hơn 340.000 tỷ đồng.
Riêng từ đầu năm 2026, khối ngoại chưa có tháng nào thực sự đảo chiều sang mua ròng, với tổng giá trị bán ròng gần 91.000 tỷ đồng.
Áp lực bán đã giảm đáng kể trong tháng 8 khi giá trị bán ròng chỉ còn khoảng 1.400 tỷ đồng, giảm 88,6% so với tháng trước và là mức thấp nhất trong 5 tháng. Dù khối ngoại đã có những phiên đảo chiều trong tháng 9, lực mua vẫn chưa mang tính đồng thuận khi cùng phiên có thể xuất hiện hoạt động bán mạnh tại nhiều cổ phiếu VN30.
Điều này cho thấy dòng tiền liên quan đến nâng hạng có đặc điểm khá khác biệt so với dòng vốn chủ động. Việt Nam có thể rơi vào trạng thái “bán một lần, mua nhiều đợt”, các quỹ đang đầu tư theo bộ chỉ số thị trường cận biên có thể phải bán hoặc điều chỉnh danh mục trước khi thị trường chuyển nhóm, trong khi các quỹ Emerging Markets chưa giải ngân toàn bộ tỷ trọng Việt Nam ngay lập tức.
Theo các ước tính hiện tại, đợt đầu tháng 9/2026 có thể chỉ chiếm khoảng 10% tổng dòng vốn dự kiến. Phần còn lại có thể tiếp tục được phân bổ trong các đợt năm 2027.
Vì vậy, áp lực cung kỹ thuật có thể xuất hiện trước khi lực cầu mới đủ lớn để hấp thụ toàn bộ lượng cung. Nâng hạng vì thế không đồng nghĩa VN-Index sẽ lập tức bước vào một nhịp tăng mạnh.
Thực tế, chỉ số đã tăng đáng kể trước thời điểm nâng hạng khi kỳ vọng phần nào được phản ánh vào giá. Nhiều công ty chứng khoán cho rằng vùng 1.850 điểm vẫn là thử thách quan trọng của VN-Index.
Kinh nghiệm quốc tế cũng không cho thấy một công thức cố định. Theo VDSC, tại nhiều thị trường, thanh khoản trong tháng hiệu lực thường tăng mạnh, cao hơn 1,1-2,7 lần so với mức bình quân 12 tháng trước đó, song mức tăng này thường không kéo dài sau sự kiện.
Nguồn: VDSC
Với Việt Nam, thanh khoản tháng 8/2026 mới tương đương 0,59 lần mức bình quân 12 tháng trước. VDSC cho rằng dư địa tăng giao dịch vẫn còn lớn và dòng tiền liên quan đến nâng hạng có thể tập trung mạnh hơn trong phiên ATC ngày 18/9.
Diễn biến giá sau nâng hạng cũng không đồng nhất. VDSC cho biết trung vị biến động của các thị trường được nghiên cứu trong 12 tháng sau ngày hiệu lực là -10,5%. Saudi Arabia giảm 26,2%, Qatar giảm 20,3% và Iceland giảm 10,5%, trong khi Romania tăng 40,4% và Kuwait tăng 15,5%.
Điểm đáng chú ý là hai thị trường tiếp tục tăng sau nâng hạng đều chưa tăng quá mạnh trước sự kiện, trong khi Saudi Arabia đã tăng đáng kể từ trước. Với Việt Nam, VN-Index đã tăng 10,3% trong 11 tháng qua, mức cao nhất trong nhóm thị trường được VDSC so sánh.
Do đó, kịch bản cơ sở của VDSC là VN-Index có thể tiếp tục dao động tích lũy quanh thời điểm nâng hạng. Xu hướng có thể tích cực hơn sau sự kiện nếu dòng vốn ngoại thực sự quay trở lại trạng thái mua ròng.
Nâng hạng vì thế không chỉ là câu chuyện vài trăm triệu USD ETF giao dịch trong một phiên. Điều quan trọng hơn là khả năng thị trường giữ được dòng vốn quốc tế sau khi hiệu ứng kỹ thuật của việc chuyển nhóm chỉ số qua đi.
Nếu lợi nhuận doanh nghiệp duy trì tăng trưởng, định giá hợp lý, thanh khoản cải thiện và khả năng tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, dòng vốn từ nâng hạng có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình quốc tế hóa thị trường chứng khoán Việt Nam.
Ngược lại, nếu thị trường tăng quá nhanh trước ngày nâng hạng trong khi lợi nhuận doanh nghiệp không theo kịp, phần lớn kỳ vọng có thể đã được phản ánh vào giá. Khi đó, dòng vốn mới xuất hiện chưa chắc đủ để duy trì đà tăng.
Một vấn đề khác là nâng hạng không đồng nghĩa mọi rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài đã được tháo gỡ. Room ngoại tại một số cổ phiếu, khả năng tiếp cận thị trường, công bố thông tin và cơ chế thanh toán, bù trừ vẫn cần tiếp tục cải thiện.
Việc bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (non-prefunding) là bước tiến quan trọng, song mới là nền tảng. Việt Nam vẫn cần hoàn thiện hạ tầng hậu giao dịch và quản trị rủi ro, trong đó cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) là một bước tiếp theo đáng chú ý.