Theo thống kê của Chứng khoán VPBank (VPBankS), nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 76.000 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ đầu năm 2026.
Tuy nhiên, giá trị cổ phiếu khối ngoại đang nắm giữ vẫn ở mức hơn 1 triệu tỷ đồng, trong bối cảnh thị trường chỉ còn chưa đầy một tháng trước thời điểm chính thức được FTSE Russell nâng lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp.
KHỐI NGOẠI BÁN RÒNG MẠNH, LƯỢNG TÀI SẢN NẮM GIỮ VẪN LỚN
Dòng vốn ngoại đang cho thấy một nghịch lý đáng chú ý. Trên bảng giao dịch, nhà đầu tư nước ngoài liên tục bán ròng với quy mô lớn, nhưng lượng cổ phiếu còn nằm trong danh mục vẫn có giá trị đáng kể.
Theo tính toán từ dữ liệu sở hữu nước ngoài và giá cổ phiếu tại ngày 21/8, tổng giá trị cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên HoSE vào khoảng 1,08 triệu tỷ đồng.
Vietcombank (VCB), đứng đầu danh sách với lượng cổ phiếu do khối ngoại nắm giữ trị giá khoảng 99.300 tỷ đồng. Tiếp theo là Vinamilk (VNM) với gần 66.400 tỷ đồng; VietinBank (CTG) khoảng 61.800 tỷ đồng và Thế Giới Di Động (MWG) hơn 54.000 tỷ đồng.
Nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn khác cũng có giá trị sở hữu nước ngoài lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Vingroup (VIC) khoảng 50.000 tỷ đồng; BIDV hơn 47.000 tỷ đồng, VPBank khoảng 46.600 tỷ đồng, Techcombank khoảng 46.100 tỷ đồng, Hòa Phát gần 39.700 tỷ đồng và MB hơn 37.000 tỷ đồng.
Tổng cộng có 16 doanh nghiệp có giá trị cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ từ 1 tỷ USD, tương đương khoảng 26.000 tỷ đồng, trở lên.
Đáng chú ý, danh mục của khối ngoại không chỉ tập trung ở những cổ phiếu đã niêm yết lâu năm. Một số doanh nghiệp mới lên sàn cũng nhanh chóng thu hút lượng vốn đáng kể.
Tại ngày 21/8, lượng cổ phiếu TCBS (TCX) do khối ngoại nắm giữ có giá trị khoảng 10.361 tỷ đồng, Điện Máy Xanh (DMX) khoảng 9.361 tỷ đồng, Vinpearl (VPL) khoảng 9.163 tỷ đồng, VPS (VCK) gần 2.674 tỷ đồng và VPBankS (VPX) khoảng 1.946 tỷ đồng.
Hai tân binh khác là Hạ tầng GELEX (GEL) và Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) ghi nhận giá trị nắm giữ lần lượt khoảng 946 tỷ đồng và 75 tỷ đồng.
Tính chung 7 doanh nghiệp này, lượng cổ phiếu nằm trong tay nhà đầu tư nước ngoài có giá trị khoảng 34.526 tỷ đồng, tương đương hơn 1,3 tỷ USD.
Những con số trên cho thấy việc khối ngoại bán ròng mạnh không đồng nghĩa dòng vốn nước ngoài đã rút khỏi thị trường. Một lượng vốn lớn vẫn nằm tại các doanh nghiệp đầu ngành, trong khi những vị thế mới tiếp tục xuất hiện ở các doanh nghiệp vừa lên sàn.
HƠN 4 TỶ USD SẼ ĐỔ VÀO CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
Bức tranh dòng vốn ngoại được chú ý hơn khi Việt Nam đang tiến gần thời điểm chính thức được FTSE Russell nâng lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp. Mới đây, FTSE Russell đã công bố danh sách dự kiến gồm 27 cổ phiếu Việt Nam được bổ sung vào bộ chỉ số FTSE Global Equity Index Series, chính thức có hiệu lực từ ngày 21/9/2026.
Việc thay đổi danh mục không nhất thiết tập trung vào một phiên giao dịch duy nhất. Các quỹ có thể thực hiện tái cơ cấu trong cả giai đoạn trước và sau thời điểm hiệu lực, tùy theo chiến lược và cơ chế vận hành của từng quỹ.
Theo lộ trình, dòng vốn thụ động sẽ được phân bổ qua 4 giai đoạn, thay vì giải ngân toàn bộ ngay khi Việt Nam chính thức được nâng hạng. Tỷ trọng dự kiến tăng 10% vào tháng 9/2026, thêm 20% vào tháng 3/2027, 35% vào tháng 6/2027 và 35% còn lại vào tháng 9/2027.
Chia sẻ trên trang Facebook cá nhân, ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI cho rằng Việt Nam có thể thu hút hơn 4,28 tỷ USD vốn thụ động đến tháng 9/2027 sau khi FTSE nâng hạng.
Con số này cũng phù hợp với kịch bản tích cực mà SSI Research đưa ra trong báo cáo mới công bố.
Theo SSI Research, ở kịch bản cơ sở, tỷ trọng của Việt Nam duy trì quanh mức 0,49%, tương ứng khoảng 2,2 tỷ USD dòng vốn thụ động tích lũy trong 4 giai đoạn thực hiện. Kịch bản này giả định quá trình cải thiện free-float, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và quy mô vốn hóa đầu tư được chậm lại sau bước tăng ban đầu.
Ở kịch bản tích cực, tỷ trọng của Việt Nam tiếp tục tăng lên khoảng 0,95% vào tháng 9/2027, tương ứng khoảng 4,28 tỷ USD dòng vốn thụ động tích lũy. SSI Research nhấn mạnh đây không phải là dự báo, mà là kịch bản minh họa trong trường hợp đà gia tăng tỷ trọng quan sát được giữa kỳ rà soát tháng 3 và tháng 8/2026 tiếp tục được duy trì.
Động lực của kịch bản này đến từ việc gia tăng free-float, xuất hiện thêm các doanh nghiệp vốn hóa lớn đủ điều kiện chỉ số, cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, dư địa sở hữu nước ngoài lớn hơn, hay nói cách khác là sự ghi nhận về kết quả các cải cách thị trường vốn được ghi nhận bởi các nhà cung cấp chỉ số toàn cầu.
Theo SSI Research, về bản chất, đây không phải là câu chuyện về biến động giá cổ phiếu mà là câu chuyện về khả năng đầu tư có thể đầu tư (investability). Trong nhiều năm qua, mức độ hiện diện của Việt Nam trong các bộ chỉ số toàn cầu bị giới hạn không chỉ bởi quy mô thị trường, mà còn bởi tỷ lệ tài sản thực sự có thể tiếp cận được đối với nhà đầu tư quốc tế.
Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp và tài sản trở nên đầu tư được, tỷ trọng của Việt Nam trong các bộ chỉ số toàn cầu có thể tiếp tục gia tăng. Nói cách khác, luận điểm đầu tư không phải là Việt Nam trở nên lớn hơn, mà là thị trường Việt Nam trở nên đầu tư được đối với dòng vốn toàn cầu. Kỳ rà soát FTSE tháng 3/2027 sẽ là phép thử quan trọng cho luận điểm này.
DÒNG TIỀN THỤ ĐỘNG ƯU TIÊN NHÓM VỐN HÓA LỚN
Chứng khoán Tiên Phong (TPS) cho rằng việc nâng hạng sẽ mở đường cho dòng vốn từ các quỹ chỉ số quốc tế, đặc biệt là các ETF mô phỏng FTSE Emerging Markets Index. Khác với dòng vốn chủ động, các quỹ thụ động phân bổ vốn dựa trên tỷ trọng của từng thị trường và cổ phiếu trong bộ chỉ số.
TPS Research ước tính có khoảng 1,364 tỷ USD tài sản đang được quản lý (AUM) bởi các quỹ thụ động mô phỏng những chỉ số FTSE có liên quan đến rổ thị trường mới nổi và toàn cầu.
Khi tỷ lệ phân bổ Việt Nam đạt 100% sau khi hoàn tất cả 4 giai đoạn, tổng dòng vốn thụ động ước tính đổ vào cổ phiếu Việt Nam đạt khoảng 1,54 tỷ USD— tương ứng với tỷ trọng dự phóng của Việt Nam trong từng chỉ số thành phần.
Do cơ chế phân bổ tỷ trọng của các quỹ chỉ số thụ động tỷ lệ thuận với vốn hóa khả dụng cho đầu tư, TPS Research cho rằng dòng vốn mua ròng cơ học sẽ tập trung mạnh nhất vào nhóm cổ phiếu đầu bảng như VIC, VHM, HPG, VPB, MSN, FPT và VCB, vốn chiếm hơn 60% tổng dòng vốn dự báo.
Đây cũng là nhóm cổ phiếu nhà đầu tư nên theo dõi sát trong giai đoạn “cửa sổ định vị” trước ngày 21/9/2026, khi dòng vốn chủ động thường có xu hướng đi trước để đón đầu áp lực mua từ các quỹ ETF.
Bên cạnh chứng khoán, nhóm ngân hàng được đánh giá "hưởng lợi kép" từ câu chuyện nâng hạng. Không chỉ hưởng lợi trực tiếp từ dòng vốn phân bổ vào các cổ phiếu trong danh mục, nhóm tài chính còn có thể hưởng lợi gián tiếp ở cấp độ ngành khi thanh khoản thị trường được cải thiện.
Đối với các công ty chứng khoán, thanh khoản gia tăng có thể thúc đẩy hoạt động cho vay margin và môi giới, qua đó hỗ trợ kết quả kinh doanh trong trung hạn.
Ở chiều ngược lại, mức độ tập trung gần 48% dòng vốn vào nhóm bất động sản — chủ yếu qua VIC và VHM đồng nghĩa với việc hiệu suất của toàn bộ chiến lược đón đầu nâng hạng sẽ nhạy cảm bất thường với diễn biến giá của hai cổ phiếu này.
Nhóm phân tích khuyến nghị nhà đầu tư tổ chức xây dựng danh mục có tỷ trọng cân bằng hơn giữa các nhóm ngành so với tỷ trọng phân bổ thuần túy theo vốn hóa của rổ chỉ số, nhằm giảm thiểu rủi ro tập trung (concentration risk) trong danh mục.
