Bạn có thể nghĩ rằng nghỉ hưu chỉ đơn giản là tích lũy một con số đủ lớn, nhưng thực tế lại phức tạp hơn rất nhiều. Một chuyên gia về hoạch định tài chính cá nhân đã chia sẻ trong một bài viết rằng phần lớn các kế hoạch hưu trí thất bại không phải vì thu nhập thấp, mà vì những giả định sai ngay từ đầu.
Từ việc đánh giá thiếu chi phí, bỏ quên lạm phát cho đến không lường trước rủi ro sống thọ, tất cả đều có thể khiến kế hoạch tưởng chừng “đủ” trở nên thiếu hụt. Dưới đây là những sai lầm phổ biến bạn cần nhận ra trước khi bắt đầu xây dựng quỹ hưu trí cho mình.
NHỮNG SAI LẦM KHI DỰ TOÁN KẾ HOẠCH NGHỈ HƯU
Tại sao việc sống thọ lại làm bạn bể kế hoạch? Trong bối cảnh cấu trúc dân số Việt Nam đang già hóa, khi mà nhóm dân số vàng chúng ta tự hào cách đây 10 năm bây giờ đã bước vào khung 35 - 45 tuổi. Việc chủ động tích lũy quỹ hưu trí cho bản thân trở thành một nhu cầu bắt buộc.
Dưới đây là 3 sai lầm thường mắc phải trong quá trình lập quỹ hưu trí cần ghi nhớ.
Sai lầm đầu tiên là quên đưa chi phí y tế và chăm sóc sức khỏe vào ngân sách. Đây là loại chi phí không thể bỏ qua trong quá trình lập kế hoạch hưu trí, một vài bảng kế hoạch hưu trí mình từng đọc trước đây chỉ thuần đề cập tới sinh hoạt phí, tiền du lịch mà không có đi kèm các chi phí y tế quan trọng.
Kinh nghiệm của mình để nắm được chi phí này thì tốt nhất là tham vấn trực tiếp từ các viện dưỡng lão uy tín ở Hà Nội hoặc TP.HCM, họ sẽ cung cấp cho các bạn con số chính xác nhất.
Tuy nhiên, điều lưu ý là, chúng ta chỉ nên đưa các chi phí y tế, chăm sóc sức khỏe thường nhật vào bảng tính. Tuyệt đối không đưa các chi phí điều trị cho bạo bệnh vào dự toán quỹ hưu trí.
Vì đây là một rủi ro có thể phát sinh hoặc không, nếu ta đưa nó vào tính toán sẽ làm đội quỹ hưu trí lên một cách dư thừa không cần thiết. Lời khuyên của mình là hãy mua bảo hiểm để phòng ngừa rủi ro này
Thứ hai là quên điều chỉnh lạm phát 2 lần. Nhiều người nghĩ đơn giản thế này, mình chi tiêu 20 triệu đồng/tháng, năm nay 40 tuổi và nghỉ hưu từ 60 - 80 tuổi là 20 năm.
Vậy là bạn tính số tiền mình cần để dành bằng cách lấy 20 triệu x 12 tháng x 20 năm = 4.8 tỷ đồng là xong, như vậy là bạn đã bỏ qua lạm phát rồi. Với mức lạm phát trung bình 3%/năm, 20 triệu đồng hôm nay sẽ tương đương 36 triệu đồng vào năm bạn nghỉ hưu.
Và lưu ý rằng lạm phát không dừng ở thời điểm bạn thổi nến sinh nhật lần thứ 60, mà nó vẫn tiếp tục bào mòn giá trị tài sản của bạn trong suốt 20 năm còn lại.
Cuối cùng là không dự trù rủi ro sống thọ hơn dự kiến. Đây là rủi ro ít người nhắc tới nhưng những người làm nghề tư vấn tài chính cá nhân thì không bao giờ bỏ qua. Giả sử bạn tính toán rất cẩn thận, tích lũy đủ để sống tới 80 tuổi. Nhưng thực tế bạn sống tới 85 tuổi. Vậy 5 năm cuối đời, ai lo cho bạn?
Có ba hướng xử lý phổ biến. Một là phụ thuộc vào con cái, lựa chọn người Việt ta vẫn đang ngầm mặc định và ở Việt Nam đang có tới hơn 81% người cao tuổi đang sống phụ thuộc vào con cái. Nhưng nếu gia đình bạn chỉ có mong muốn sinh 1 con cho đỡ áp lực tài chính thì hãy tưởng tượng tới viễn cảnh sau này 1 cặp vợ chồng phải nuôi tới 4 ông bà già.
Hai là tích lũy dôi dư thêm, tính cho 25 - 30 năm thay vì 20.
Ba là hướng tối ưu nhất về mặt tài chính, đó là đầu tư vào tài sản tạo ra dòng tiền đủ trang trải chi phí hàng tháng mà không cần đụng đến vốn gốc và đây cũng là đích đến của tự do tài chính tuyệt đối.
Lấy ví dụ bạn mua luôn một cái bất động sản cho thuê làm tài sản nuôi hưu trí cho mình, với tỷ suất cho thuê tại TP.HCM trung bình khoảng 2%/năm. Vậy để có 36 triệu đồng mỗi tháng bạn cần sở hữu căn nhà trị giá khoảng 21,6 tỷ đồng tại thời điểm nghỉ hưu.
Mặc dù phương án này vừa giải quyết được rủi ro sống thọ hơn dự kiến vừa kiến tạo được một tài sản thừa kế, nhưng chúng ta thường bị giới hạn bởi ngân sách trọn đời. Tổng số tiền kiếm được của mỗi người đều có giới hạn nhất định và đối với gia đình có thu nhập trung bình thấp thì một kế hoạch như trên sẽ "nuốt chửng" các kế hoạch khác, ví dụ như lập quỹ học tập cho con cái.
BẠN CẦN BAO NHIÊU TIỀN ĐỂ NGHỈ HƯU?
Bạn có bao giờ tự hỏi, liệu mình cần bao nhiêu tiền để nghỉ hưu? Có người nói 5 tỷ đồng là đủ, có người nói phải 30 tỷ đồng mới yên tâm. Vậy theo bạn, con số của riêng bạn nên là bao nhiêu cho phù hợp?
Giả định năm nay bạn 35 tuổi và muốn lập ngân sách nghỉ hưu vào năm 60 tuổi (khoảng 25 năm nữa). Bạn đồng thời kỳ vọng mình sống thọ tới 80 tuổi. Vậy ta bắt đầu như thế nào?
Trước hết, hãy xây các đầu mục chi phí trước khi chọn con số. Thay vì đặt câu hỏi “ta cần 5 tỷ đồng hay 10 tỷ đồng để nghỉ hưu bây giờ”, hãy hỏi “tôi sẽ tốn tiền vào những khoản nào sau hưu”.
Khó tính nhất là chi phí y tế chăm sóc sức khỏe, vì đây là khoản rất khó dự đoán. Bạn có thể tham khảo số liệu từ những người cao tuổi trong gia đình hoặc tham vấn từ các trung tâm dưỡng lão. Các chi phí quan trọng khác bao gồm chi phí nhà ở và tiện ích, thực phẩm, giải trí và du lịch, di chuyển, trang phục và làm đẹp…
Sau khi xác định được các khoản chi, bạn cần điều chỉnh số tiền chi tiêu mỗi tháng với lạm phát. Giả sử bạn đã có đầy đủ các con số cho những mục ở trên vào khoảng 20 triệu đồng/tháng, khi điều chỉnh với mức lạm phát trung bình dài hạn 3%/năm trong 25 năm, thì 20 triệu đồng hôm nay sẽ tương đương khoảng 42 triệu đồng vào năm bạn nghỉ hưu.
Tiếp theo là ước tính tổng số tiền cần có tại năm 60 tuổi. Trong ngành tư vấn tài chính, thường sử dụng một tỷ lệ gọi là tỷ lệ rút tiền an toàn (Safe Withdrawal Rate) là 4%. Tỷ lệ này đã được nghiên cứu và đưa ra cho các kế hoạch hưu trí nhằm điều chỉnh lợi suất đầu tư, lạm phát, khả năng sống lâu hơn thực tế và cả các cuộc khủng hoảng.
Với mức chi tiêu 42 triệu đồng/tháng và áp dụng tỷ lệ 4%/năm, con số quỹ hưu trí bạn cần tích lũy đến năm 60 tuổi sẽ vào khoảng hơn 12,5 tỷ đồng. Từ quỹ này, mỗi tháng bạn có thể rút ra chu cấp cho những chi phí sinh hoạt hưu trí mà không sợ quỹ cạn trước hạn.
Về thời điểm bắt đầu lập quỹ hưu trí, người bắt đầu sớm luôn có lợi thế. Nếu bạn bắt đầu từ năm 35 tuổi, để có được 12,5 tỷ đồng cho quỹ hưu trí tại năm 60 tuổi thì mỗi tháng bạn chỉ việc kỷ luật tích lũy khoảng 9,5 triệu đồng đều đặn trong suốt 25 năm vào một danh mục đầu tư được thiết kế sẵn với lợi tức 10%/năm (mức trung bình ở Việt Nam).
Nhưng nếu bạn bắt đầu chậm hơn 10 năm, tức 45 tuổi mới bắt đầu tích lũy cho kế hoạch nghỉ hưu của mình thì con số tích lũy mỗi tháng không còn là 9,5 triệu đồng nữa, mà phải là 30 triệu đồng (gấp 3 lần).
Việc bắt đầu sớm càng cực kỳ quan trọng, thậm chí nên bắt đầu trước cả khi bạn chạm 30 tuổi. Vì khi vào khung 30 - 40 tuổi, bạn chịu hàng loạt các áp lực như bắt đầu xuất hiện chi phí nuôi con, trả góp mua nhà/xe, nuôi bố mẹ về hưu.
Ở cái thế bánh mì kẹp thịt này, nhiều khi lo xong cho bố mẹ và con cái, nhìn lại bản thân chẳng còn đồng nào để mà về hưu.
Cuối cùng, kỷ luật và lãi kép sẽ làm thay phần việc của bạn. Lấy kịch bản bạn đang 35 tuổi như ở trên. Mục tiêu là 12,5 tỷ đồng năm 60 tuổi. Tổng số tiền thực đầu tư của bạn trong suốt 25 năm chỉ vào khoản 2,8 tỷ đồng.
Phần chênh lệch 9,7 tỷ đồng được tạo ra bởi lãi kép. Và điều kiện tiên quyết để tạo ra sức mạnh của lãi kép chính là tính kỷ luật. Kế hoạch hưu trí là bài toán phức tạp nhất trong tài chính cá nhân vì nó đòi hỏi nhiều tầng tính toán, dự báo và điều chỉnh theo từng hoàn cảnh cụ thể.
Những con số nêu trên chỉ mang tính minh hoạ với các giả định nhất định.