Công ty mẹ của Tata phải đối mặt với việc niêm yết bắt buộc trên thị trường chứng khoán sau động thái của các cơ quan quản lý Ấn Độ - một thay đổi sẽ đánh dấu sự chuyển biến cơ bản trong cách thức hoạt động của tập đoàn trị giá 300 tỷ đô la này.
Một chính sách mới được Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ công bố tuần này sẽ định nghĩa Tata Sons là một “ngân hàng ngầm” quy mô lớn. Quy định này, có hiệu lực từ ngày 1/7, sẽ áp dụng cho các công ty có tài sản trên 10 tỷ rupee (105 triệu đô la). Tata Sons có tài sản trị giá 1,75 nghìn tỷ rupee - vượt xa giới hạn đó.
Ngân hàng trung ương muốn các ngân hàng ngầm niêm yết công khai để tăng cường tính minh bạch bên ngoài. Chính sách này dường như xóa bỏ mọi hy vọng của công ty mẹ Tata về việc tránh khỏi việc niêm yết bắt buộc.
Một tập đoàn có thể tránh được việc bị xếp vào loại ngân hàng ngầm nếu không có nợ, nhưng ngân hàng trung ương Ấn Độ đã quyết định rằng khoản nợ nắm giữ gián tiếp thông qua “các thực thể thuộc tập đoàn” cũng sẽ được tính đến trong các phép tính như vậy.
Vào năm 2024, Tata Sons đã yêu cầu Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) không xếp họ vào nhóm các ngân hàng ngầm lớn nhất vì họ đã trả bớt nợ.
Tata là tập đoàn đa ngành lớn nhất Ấn Độ và là một trong những nhà tuyển dụng lao động trí thức lớn nhất với hơn 1 triệu nhân viên. Với các lĩnh vực kinh doanh trải rộng từ dịch vụ CNTT, thép, hàng không, quốc phòng, điện tử và chất bán dẫn, tập đoàn này được coi là có vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế đất nước.
Sự thay đổi chính sách của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) diễn ra khi một số thành viên cấp cao trong hội đồng quản trị của Tata Sons bắt đầu ủng hộ nỗ lực của ngân hàng nhằm tăng cường sự minh bạch từ bên ngoài đối với công ty mẹ, vốn kiểm soát 26 công ty niêm yết, bao gồm cả Tata Motors (chủ sở hữu Jaguar Land Rover), Tata Consultancy Services và Tata Steel.
Một cuộc tranh chấp giữa các thành viên hội đồng quản trị của Tata Trusts, một nhóm các tổ chức từ thiện nắm giữ 66% cổ phần của Tata Sons, đã làm tan vỡ sự đoàn kết mà các ủy viên quản trị có được cho đến năm ngoái về hai vấn đề quan trọng: giữ cho Tata Sons là công ty tư nhân, và trao cho N Chandrasekaran, thường được gọi là Chandra, nhiệm kỳ thứ ba kéo dài năm năm với tư cách là chủ tịch.
Hiện đang có sự bất đồng về những vấn đề này giữa Noel Tata, chủ tịch của Tata Trusts, và phó chủ tịch Venu Srinivasan, cả hai đều đại diện cho các tổ chức từ thiện trong hội đồng quản trị của Tata Sons.
Sự bất đồng này đã chấm dứt sự phản đối thống nhất của hội đồng quản trị đối với nỗ lực của ngân hàng trung ương nhằm bắt buộc niêm yết cổ phiếu của Tata Sons tại Ấn Độ, đồng thời cũng đe dọa đến nhiệm kỳ chủ tịch tiếp theo của ông Chandra sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 2 năm 2027.
Theo những người trực tiếp liên quan hoặc nắm rõ suy nghĩ của các nhân vật chính, mấu chốt của vấn đề nằm ở "tham vọng" của Noel Tata đối với con trai mình, Neville, với vai trò người lãnh đạo tương lai của Tata Sons. Những người thân cận với Noel Tata cho biết ông muốn có kế hoạch kế nhiệm cho vị trí chủ tịch sau Chandra, bởi vì ông cảm thấy một doanh nghiệp lớn như vậy không nên phụ thuộc vào một người duy nhất.
“Việc đưa con trai ông ấy, người mới chỉ ngoài ba mươi tuổi, vào quỹ tín thác không phải là một quyết định khôn ngoan,” Kavil Ramachandra, cựu giáo sư tại Trường Kinh doanh Ấn Độ, nhận định.
Tại cuộc họp hội đồng quản trị của Tata Sons hồi tháng Hai, Noel Tata đã phản đối việc trao cho Chandra thêm một nhiệm kỳ làm chủ tịch, mặc dù hầu hết các thành viên hội đồng quản trị khác đều ủng hộ. Theo những người thân cận với tình hình, hiện tại chủ tịch của Tata Trusts có mối quan hệ làm việc gần như không hiệu quả với người đồng cấp tại Tata Sons.
Sau khi chủ tịch lâu năm Ratan Tata nắm quyền điều hành tập đoàn và qua đời năm 2024, người em cùng cha khác mẹ của ông, Noel Tata, không còn nhận được sự tôn trọng tương tự, ông Ramachandra cho biết. Ông Chandra được bổ nhiệm sau một quá trình tuyển chọn do Ratan Tata dẫn đầu.
Hơn nữa, những người hiểu rõ suy nghĩ của Chandra cho biết ông muốn hoàn tất một số khoản đầu tư dài hạn lớn mà tập đoàn đã thực hiện dưới thời ông. Chúng bao gồm một nhà máy sản xuất chất bán dẫn trị giá 11 tỷ đô la hợp tác với Công ty Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan, một đơn vị lắp ráp chất bán dẫn trị giá 2,9 tỷ đô la, việc TCS chuyển hướng sang trí tuệ nhân tạo và đội bay mới gồm 470 máy bay của Air India trị giá hơn 70 tỷ đô la.
Theo một nguồn tin thân cận, Noel Tata đã bày tỏ lo ngại về một số kế hoạch này, vì các quy định của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) hạn chế công ty mẹ huy động nợ, và muốn có một kế hoạch rõ ràng hơn cho các khoản đầu tư này.
Nguồn tin cho biết thêm, ông ấy dường như không vội vàng bỏ phiếu cho Chandra, điều rất quan trọng vì ông ấy là người được đề cử làm giám đốc của các tổ chức từ thiện.
“Mối quan hệ giữa Noel và Chandra dường như đang rất căng thẳng… có vẻ như sắp xảy ra chuyện gì đó. Tôi cảm thấy đó không phải là một mối quan hệ dễ chịu”, Dilip Cherian, một nhà tư vấn và chuyên viên quan hệ công chúng từng làm việc với cựu chủ tịch Tata, Cyrus Mistry, cho biết.
Trước tình trạng bất đồng ngày càng sâu sắc trong hội đồng quản trị và các bên đối lập giữ vững lập trường của mình, ông Srinivasan đã công khai tuyên bố trong những tuần gần đây rằng ông sẽ ủng hộ việc niêm yết cổ phiếu của Tata Sons trên thị trường chứng khoán. Ông Vijay Singh, một ủy viên quản trị khác tại các tổ chức từ thiện, người cũng từng là thành viên hội đồng quản trị của Tata Sons cho đến năm ngoái, cũng đã bày tỏ quan điểm tương tự.
“Điều thực sự thay đổi là chứng kiến sự hỗn loạn tột độ trong các quỹ tín thác, những tham vọng trong các quỹ tín thác, mọi thứ đang dần tan rã,” một người am hiểu suy nghĩ của một số người quản lý quỹ cho biết.
Việc niêm yết cổ phiếu của Tata Sons cũng sẽ làm suy yếu quyền kiểm soát mà các quỹ tín thác nắm giữ đối với công ty mẹ.
Theo nguồn tin thân cận với Noel Tata, ông muốn giữ cho Tata Sons là công ty tư nhân vì trạng thái này có thể giúp cung cấp sự lãnh đạo chiến lược dài hạn cho các công ty thuộc tập đoàn và tránh lối suy nghĩ chỉ tập trung vào kết quả từng quý.
Ông ta có thể thúc đẩy hội đồng quản trị của Tata Sons khởi kiện bất kỳ kế hoạch niêm yết nào, nhưng động thái đó có thể không được các thành viên hội đồng quản trị hoặc giám đốc khác ủng hộ, theo hai nguồn tin thân cận với vấn đề này.
Một số người không hài lòng với Noel Tata cho rằng ông đang cố gắng điều hành Tata Sons như một doanh nghiệp "gia đình", điều mà nó chưa bao giờ thực sự là. Những người thân cận với ông nói rằng ông muốn công ty mẹ, với tư cách là cổ đông lớn nhất, phải chịu trách nhiệm nhiều hơn.
