Thời gian gần đây, trên nhiều diễn đàn tài chính và mạng xã hội, thông tin liên quan đến việc mua bán vàng từ ngày 9/2/2026 bắt đầu gây xôn xao dư luận.
Nhiều bài viết, bình luận và chia sẻ cho rằng, theo quy định mới, nếu mua bán vàng không có hóa đơn chứng từ, không thanh toán qua chuyển khoản hoặc không đúng quy định, người dân có thể bị xử phạt lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí bị tịch thu toàn bộ số vàng đang sở hữu.
Đáng chú ý, không ít nội dung được lan truyền với giọng điệu cảnh báo mạnh, thậm chí khẳng định rằng “sau ngày 9/2, vàng không có giấy tờ có thể bị thu giữ”, khiến nhiều người đang tích trữ vàng rơi vào trạng thái lo lắng, hoang mang.
CƠN HOANG MANG QUANH CHUYỆN GIỮ VÀNG
Trên một hội nhóm Facebook với hàng trăm nghìn người quan tâm đến thị trường kim loại quý, một thành viên đặt câu hỏi thu hút hàng nghìn lượt bình luận: từ tháng 2/2026, theo Nghị định 340/2025, việc mua bán vàng không có hóa đơn hoặc không thực hiện qua chuyển khoản có thể bị phạt tới 400 triệu đồng, thậm chí “mất trắng” nếu bị tịch thu. Quy định này, theo người đặt câu hỏi, có thể còn xoay xở được với những người mua vàng từ nay về sau, nhưng với những ai đã tích sản vàng từ nhiều năm trước thì phải làm sao?
“Không phải ai mua vàng và giữ đến bây giờ cũng còn đầy đủ hóa đơn. Trước đây, nhiều người mua vàng nhẫn, vàng chỉ ở tiệm vàng nhỏ, mua tích góp từng chút một, có khi mua cách đây 10–15 năm. Vậy số vàng đó sau này đem bán có bị coi là vi phạm không?”, người này bày tỏ lo lắng.
Thắc mắc này nhanh chóng chạm đúng tâm lý của rất nhiều gia đình Việt. Trong đời sống thường nhật, vàng không chỉ là kênh tích lũy tài sản mà còn gắn liền với những dấu mốc quan trọng như cưới hỏi, quà tặng từ cha mẹ, ông bà, hay tài sản để dành phòng khi cần đến. Phần lớn số vàng này được mua hoặc nhận từ rất lâu, không còn giữ hóa đơn, thậm chí ngay từ đầu đã không có giấy tờ mua bán.
Sự lo lắng càng gia tăng khi nhiều bài viết trên mạng xã hội diễn giải quy định pháp luật theo hướng đơn giản hóa, gom mọi trường hợp mua bán vàng không hóa đơn vào cùng một nhóm rủi ro pháp lý. Không ít người thậm chí đặt câu hỏi: liệu những đôi nhẫn cưới mua cách đây hàng chục năm, hay số vàng cha mẹ để lại, có trở thành “tài sản không rõ nguồn gốc” và đối diện nguy cơ bị thu giữ hay không?
Thực tế, đây là nỗi lo rất đời thường, xuất phát từ việc người dân chưa kịp tiếp cận đầy đủ thông tin pháp lý, trong khi các quy định mới liên quan đến thị trường vàng vốn dĩ khá phức tạp và dễ gây hiểu nhầm nếu chỉ đọc lướt qua các tiêu đề giật gân.
Theo tìm hiểu, những thông tin đang lan truyền chủ yếu bắt nguồn từ việc Nghị định số 340/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 9/2/2026, thay thế Nghị định 88/2019 và Nghị định 143/2021 trước đây.
Trong nghị định này, lần đầu tiên mức xử phạt đối với một số hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng miếng được nâng lên rất cao, từ 300 đến 400 triệu đồng, kèm theo hình phạt bổ sung là tịch thu tang vật vi phạm. Chính cụm từ “tịch thu vàng” trong quy định đã trở thành điểm kích hoạt tâm lý lo ngại, khi được trích dẫn và chia sẻ mà thiếu bối cảnh pháp lý đầy đủ.
Không ít người vì sợ “vướng luật” đã vội vàng mang vàng đi bán, chấp nhận giá thấp hơn thị trường, hoặc tìm cách “hợp thức hóa” tài sản bằng những phương án thiếu cơ sở. Trong khi đó, theo các chuyên gia pháp lý, phần lớn nỗi lo này bắt nguồn từ việc hiểu chưa đúng tinh thần điều chỉnh của nghị định.
VÀNG NÀO MỚI BỊ XỬ PHẠT, VÀNG NÀO KHÔNG?
Trao đổi với phóng viên, một luật sư cho biết, Nghị định 340/2025/NĐ-CP không phải là văn bản điều chỉnh quyền sở hữu vàng hợp pháp của người dân, mà tập trung vào việc siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh vàng miếng mang tính chuyên nghiệp, có tổ chức.
Theo quy định, biện pháp tịch thu vàng chỉ được áp dụng khi vàng là tang vật của hành vi vi phạm pháp luật, và chỉ rơi vào ba nhóm trường hợp cụ thể. Thứ nhất, sản xuất, kinh doanh hoặc mua bán vàng miếng nhưng không có giấy phép do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Thứ hai, xuất khẩu hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng khi chưa được cấp phép theo quy định. Và thứ ba, thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa đủ điều kiện pháp lý cần thiết.
“Có thể khẳng định, vàng chỉ bị tịch thu khi gắn với hành vi kinh doanh trái phép. Thông tin cho rằng người dân mua vàng nhẫn, vàng chỉ để tích lũy từ trước, không có hóa đơn mà có thể bị mất trắng là không đúng”, vị luật sư nhấn mạnh.
Cũng theo quy định tại Điều 28 của Nghị định 340, mức phạt từ 300–400 triệu đồng kèm theo hình thức tịch thu tang vật chỉ áp dụng đối với tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi mua bán, trao đổi vàng miếng mang tính chất kinh doanh thường xuyên, nhằm mục đích thu lợi nhuận, nhưng không có giấy phép. Đây là các hành vi có tính hệ thống, không phải những giao dịch dân sự thông thường của người dân.
“Người dân có tiền mua vàng để tiết kiệm, tích lũy; khi cần mang đi bán thì đó là quyền tài sản hợp pháp. Việc còn hay không còn giữ hóa đơn mua vàng trước đây không làm phát sinh rủi ro bị xử phạt hay tịch thu”, vị luật sư khẳng định.
Một nội dung khác cũng khiến dư luận quan tâm là quy định về phương thức thanh toán khi mua bán vàng miếng. Theo Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, từ ngày 9/2/2026, các giao dịch mua bán vàng miếng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc phải thực hiện qua chuyển khoản ngân hàng. Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng.
Đây được xem là điểm thay đổi lớn nhất, tác động trực tiếp đến thói quen giao dịch của người dân. Mục tiêu của quy định này, theo ông Được, là nhằm tăng tính minh bạch, định danh giao dịch và hạn chế các hoạt động mua bán vàng mang tính đầu cơ, trốn tránh quản lý.
Trước lo ngại rằng quy định chuyển khoản sẽ gây khó khăn cho người lớn tuổi hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa chưa có tài khoản ngân hàng, ông Được cho rằng vẫn có những phương án linh hoạt.
Chẳng hạn, người lớn tuổi có thể ủy quyền cho con cháu thực hiện giao dịch; người đứng tên bán vàng vẫn là cha mẹ, ông bà, trong khi việc nhận tiền qua chuyển khoản có thể do người được ủy quyền thực hiện.
“Mục đích của quy định là kiểm soát dòng tiền, chứ không cản trở quyền giao dịch hợp pháp của người dân. Bản chất giao dịch mua bán vàng vẫn được bảo toàn”, ông Được phân tích.
Ngoài ra, theo vị chuyên gia này, người đang sở hữu vàng cũng cần lưu ý thêm một thay đổi sắp tới trong Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Theo đó, hoạt động chuyển nhượng vàng miếng sẽ được đưa vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân với mức thuế suất 0,1% trên giá trị giao dịch khi vượt ngưỡng do Chính phủ quy định. Tuy nhiên, chi tiết về ngưỡng chịu thuế hiện vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể, và tại thời điểm hiện tại, việc mua vàng chưa phát sinh nghĩa vụ thuế này.
Từ thực tế trên, các chuyên gia khuyến nghị người dân, đặc biệt là những người đã tích lũy vàng trong thời gian dài, nên chủ động nắm bắt quy định mới, chuẩn bị phương án giao dịch phù hợp khi cần bán vàng có giá trị lớn. Quan trọng hơn, cần giữ tâm lý bình tĩnh, tránh bị cuốn theo các thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
Ở một khía cạnh khác, dù không gặp rủi ro pháp lý, người bán vàng – đặc biệt là vàng cưới, vàng trang sức – vẫn có thể chịu thiệt thòi về kinh tế nếu không hiểu rõ cách các cửa hàng vàng định giá. Trên thực tế, tiệm vàng khi thu mua thường căn cứ vào tuổi vàng, trọng lượng thực tế và mức hao hụt do quá trình sử dụng, chứ không dựa vào hóa đơn. Những món vàng đã đeo lâu năm thường bị trừ hao nhiều, dẫn tới giá mua vào thấp hơn so với vàng trơn hoặc vàng mới.
Do đó, thay vì lo sợ bị tịch thu vì không có giấy tờ, người dân nên quan tâm nhiều hơn tới việc lựa chọn cửa hàng uy tín, hỏi rõ cách tính giá và mức trừ hao trước khi giao dịch. Đây mới là cách bảo vệ quyền lợi thiết thực trong bối cảnh thị trường vàng nhiều biến động.
Những hành vi liên quan kinh doanh vàng bạc bị xử phạt:
Điều 28 Nghị định 340/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 9/2/2026) quy định:
- Phạt cảnh cáo đối với việc mua, bán vàng miếng với tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp không có giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng; sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán.
- Phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng khi mua, bán vàng miếng với tổ chức tín dụng hoặc doanh nghiệp không có giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng trong trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần; sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán trong trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần; không thực hiện thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản thanh toán theo quy định của pháp luật...
- Phạt tiền từ 300 - 400 triệu đồng đối với các trường hợp sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng nhưng không có giấy phép; thực hiện xuất khẩu hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng không có giấy phép; hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được cấp có thẩm quyền cấp giấy phép theo quy định. Đồng thời, các tổ chức bị hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu số vàng đối với hành vi vi phạm nêu trên cũng như bị đình chỉ hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng từ 6 - 9 tháng...