Khi dư âm Tết vẫn còn vương trên từng nếp nhà, phương Nam đã rộn ràng bước vào mùa lễ hội. Trong tiết xuân ấm áp, tiếng trống lân rộn rã, nhịp chiêng ngân vang, khói hương quyện trong gió tạo nên bức tranh văn hóa sống động và đầy sắc màu. Đó là thời khắc con người tìm về cội nguồn, gửi gắm ước nguyện bình an, may mắn cho một năm mới hanh thông. Từ những ngôi miếu linh thiêng, những ngọn núi huyền thoại đến các hội quán đậm dấu ấn cộng đồng, tháng Giêng phương Nam không chỉ là hành trình du xuân, mà còn là hành trình trở về với những giá trị văn hóa được gìn giữ và bồi đắp qua bao thế hệ.
LỄ HỘI CHÙA BÀ THIÊN HẬU (TP.HCM)
Lễ hội chùa Bà Thiên Hậu thường diễn ra từ đầu tháng Giêng với quy mô hoành tráng với nhiều nghi thức, hoạt động sôi nổi. Trong đó, nghi thức rộn ràng nhất là nghi thức rước kiệu Bà đi qua các tuyến đường chính ở trung tâm Thủ Dầu Một (tỉnh Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM). Tượng Bà được đặt trên kiệu (cộ) diễu hành qua nhiều tuyến phố trung tâm, kèm theo múa lân - sư - rồng, hát bội và các hoạt động dân gian sôi động.
Được biết ngày 3/3 sắp tới, sẽ diễn ra lễ rước cộ Bà Thiên Hậu tại phường Thủ Dầu Một.
Chùa Bà Thiên Hậu còn được biết đến với tên gọi khác là miếu Bà Thiên Hậu. Đây là ngôi miếu do cộng đồng người Việt gốc Hoa ở Bình Dương (cũ) xây dựng giữa thế kỷ 19 để thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị Thần phù hộ cho người đi biển. Vào dịp rằm tháng Giêng hằng năm, tại Bình Dương đều diễn ra lễ hội chùa Bà Thiên Hậu. Đây là lễ hội lớn và đặc trưng của tỉnh, tái hiện văn hóa của cộng đồng người Hoa và có nhiều yếu tố mới, tạo nên sự phong phú, đa dạng, dung hòa với văn hóa bản địa.
Ban đầu, lễ hội chùa Bà Thiên Hậu được tổ chức nhằm phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa sinh sống nơi đây, nhưng về sau những câu chuyện về Bà Thiên Hậu ngày một lan rộng, người dân địa phương và các khu vực lân cận cũng thờ phụng Bà. Mỗi khi Tết đến xuân về, chùa Bà Thiên Hậu là điểm đến, và lễ hội cùng tên trở thành một trong những lễ hội lớn bậc nhất của người dân Nam Bộ. Đặc biệt, vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch hằng năm, hàng vạn lượt người đến từ khắp cả nước đổ về dự hội.
Một số người am hiểu về lễ hội chùa Bà Thiên Hậu ở Bình Dương, cho biết: trong lễ hội có tổ chức lễ rước Bà để người dân chiêm bái. Theo truyền thống xưa, khi đoàn rước kiệu Bà đi ngang thì người dân bố trí những chiếc bàn ở trước nhà để cúng Bà. Điều đó thể hiện niềm tin của bà con đối với bà Thiên Hậu.
DIỄU HÀNH TẾT NGUYÊN TIÊU (TP.HCM)
Tết Nguyên Tiêu tại TP.HCM từ lâu đã trở thành một trong những lễ hội văn hóa tiêu biểu của cộng đồng người Hoa ở khu vực Chợ Lớn. Tâm điểm của chuỗi hoạt động là Hội quán Nghĩa An – nơi thờ Quan Vũ (Quan Thánh Đế Quân), biểu tượng cho lòng trung nghĩa và khí phách anh hùng thời Tam Quốc.
Mỗi năm, hội quán tổ chức hai dịp lễ trọng đại nhất: Lễ Nguyên Tiêu diễn ra vào rằm tháng Giêng và vía Quan Công vào 24/6 âm lịch, tương truyền là ngày sinh và ngày hiển thánh của Quan Công, thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, chiêm bái.
Thông thường, đoàn diễu hành chính diễn ra từ 16h30 đến 18h30 với sự tham gia của khoảng 1.000 diễn viên quần chúng đến từ các hội quán người Hoa. Xuất phát từ Hội quán Nghĩa An trên đường Nguyễn Trãi, đoàn lần lượt đi qua các tuyến Tản Đà – Trần Hưng Đạo – Phùng Hưng – Hải Thượng Lãn Ông – Đỗ Ngọc Thạnh – Nguyễn Trãi – Châu Văn Liêm – Lão Tử – Lương Nhữ Học trước khi trở về điểm xuất phát, tạo nên không khí rộn ràng khắp khu vực.
Rằm tháng Giêng, còn gọi là Tết Nguyên Tiêu hay lễ Thượng Nguyên, là một trong những ngày lễ quan trọng của đồng bào Hoa. Vào dịp này, mọi người thường đến chùa cầu bình an, sum họp gia đình và hướng lòng về cội nguồn tổ tiên.
Không chỉ là dịp để cộng đồng người Hoa tại TP.HCM gìn giữ và tôn vinh bản sắc truyền thống, lễ diễu hành còn trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách quốc tế.
LỄ HỘI CHÙA ÔNG (ĐỒNG NAI)
Năm 2026, Lễ hội chùa Ông diễn ra từ ngày 25/2 đến ngày 1/3 (từ ngày mồng 9 đến 13 tháng Giêng).
Lễ hội truyền thống chùa Ông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 11/2023. Đây là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đầu tiên của tỉnh Đồng Nai được công nhận.
Lễ hội là dịp để nhân dân chiêm bái và ngưỡng vọng các bậc tiền hiền đã có công mở mang, xây dựng vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai, qua đó thể hiện nét đẹp trong giao lưu văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở địa phương.
Chùa Ông được xây dựng năm 1684 tại cù lao Phố (nay là phường Trấn Biên), đến nay đã trải qua hơn 340 năm. Công trình gắn với quá trình tướng Trần Thượng Xuyên cùng lưu dân người Hoa vào cù lao Phố khai hoang, lập nghiệp sau khi xin thần phục chúa Nguyễn. Đây được xem là cơ sở tín ngưỡng đầu tiên của người Hoa trên cả vùng Nam Bộ. Chùa Ông được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 2001.
LỄ HỘI LÀM CHAY (TÂY NINH)
Lễ hội Làm Chay tổ chức từ ngày 14 đến 16 tháng Giêng hàng năm, tại khu di tích Đình Tân Xuân, xã Tầm Vu (Long An cũ).
Bắt nguồn từ lễ cúng nhỏ của người dân địa phương để tưởng nhớ những nhà yêu nước bị giặc Pháp giết, dưới hình thức mâm cúng trừ tà, cầu bình an, từ khoảng nửa cuối thế kỷ 19, qua nhiều thăng trầm, Lễ hội Làm Chay được gìn giữ, phát triển, trở thành sinh hoạt cộng đồng giàu tính lịch sử, nhân văn và đậm nét văn hóa truyền thống.
Các bậc cao niên kể lại rằng, khi nhà yêu nước Đỗ Tường Tự bị giặc Pháp xử tử tại khu vực gần đình Tân Xuân thì người dân vô cùng thương tiếc. Để tưởng nhớ ông, người dân lập mâm cúng nhỏ trong khu chợ sát cạnh đình với lý do cầu an cho bá tánh, tiêu trừ yêu quái làm loạn trong khu chợ. Trước năm 1945, lễ được tổ chức đơn giản, chỉ lập đàn dưới đất cúng cầu siêu tại nhà lồng chợ cũ (khu vực chợ Tầm Vu hiện nay).
Từ 1945-1954, mỗi kỳ cúng có thêm phần hát bội. Từ năm 1954-1979, lễ tiếp tục cúng ở chợ Tầm Vu. Từ năm 1980 đến nay, việc cúng tế được chuyển vào đình Tân Xuân. Qua thời gian, lễ cúng được gìn giữ như cách người dân huyện Châu Thành (cũ) nuôi dưỡng lòng yêu nước và giáo dục truyền thống cho thế hệ sau.
Đến nay, mâm cúng nhỏ trong nhà lồng chợ Tầm Vu trở thành lễ hội được người dân mong chờ nhất trong năm với các nghi thức cúng tế đậm nét truyền thống và mang tính dung hòa giữa các tôn giáo, tín ngưỡng, vừa thể hiện lòng yêu nước, vừa giữ gìn nét văn hóa của địa phương và tạo không khí hội hè, vui tươi, làm phong phú hơn đời sống tinh thần của người dân trong vùng.
Lễ hội Làm Chay có nhiều nghi thức cúng tế truyền thống được lưu truyền đến hôm nay, thể hiện sự hòa hợp tôn giáo và tín ngưỡng.
Điểm nhấn trong lễ hội chính là nghi thức Chiêu u. Ở đây, phần lễ và phần hội của Lễ hội Làm Chay được giao hòa khi dòng người theo đoàn chiêu u đường bộ đông đúc và náo nhiệt. Trong khi đoàn chiêu u đến các điểm chiêu u cúng vái và thỉnh cô hồn về giàn Ông Tiêu để cầu siêu thì dòng người tạo nên không khí náo nhiệt với kèn, hoa, hóa trang và té nước.
Thêm một nét đẹp nổi bật nữa là Lễ hội Làm Chay là một trong những lễ hội có nhiều quầy hàng miễn phí bậc nhất trong tỉnh. Ngoài việc mời cơm chay miễn phí trong suốt những ngày diễn ra lễ hội, xung quanh khu vực tổ chức Lễ hội Làm Chay không thiếu những quầy nước sâm, cháo chay miễn phí phục vụ khách thập phương về dự lễ hội.
LỄ HỘI DINH BÀ ÔNG LANG (PHÚ QUỐC)
Phú Quốc không chỉ nổi tiếng với cảnh đẹp mà còn là mảnh đất của những lễ hội văn hóa độc đáo. Trong số đó, Lễ hội Dinh Bà Ông Lang nổi bật như một hoạt động tín ngưỡng tâm linh đầy sức hút, đặc biệt sôi động vào những ngày đầu xuân năm mới.
Lễ hội này thường được tổ chức vào ngày 18 và 19 tháng Giêng tại Cửa Dương, Phú Quốc. Theo truyền thuyết kể lại, lễ hội này đã có từ rất lâu đời, là một trong những nét đẹp tín ngưỡng của người dân đảo ngọc dành cho bà Lê Kim Định – vợ của anh hùng Nguyễn Trung Trực. Bà là người đã mang đến sức khỏe, bình an và là chỗ dựa tinh thần để người dân đảo ngọc đối diện với các tai họa từ thiên nhiên.
Những hoạt động tri ân, tưởng nhớ bà Lê Kim Định cũng là sự cầu mong về những chuyến ra khơi thuận lợi, thu hoạch được nhiều tôm cá và sự bình an trở về của ngư dân miền biển. Tại đây, du khách cũng có thể thành tâm dâng hương, cầu mong sức khỏe, may mắn và mọi điều hanh thông trong cuộc sống.
LỄ HỘI NÚI BÀ ĐEN (TÂY NINH)
Hội xuân núi Bà Đen năm 2026 với chủ đề Hương sắc Tây Ninh kéo dài từ 20/2 (mùng 4 Tết) đến 18/3, mang đến chuỗi hoạt động phong phú như biểu diễn nghệ thuật dân gian, trình diễn áo dài, trải nghiệm văn hóa – ẩm thực đặc trưng Tây Ninh, cùng các chương trình tâm linh, lễ hội truyền thống. Qua đó, du khách không chỉ chiêm bái, thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn hòa mình vào không gian văn hóa đậm đà bản sắc địa phương.
Vị thần được thờ chính trên núi là Bà Đen hay còn gọi là Linh Sơn Thánh Mẫu. Bà được thờ ở Điện Bà ở khoảng lưng chừng núi. Lễ hội Xuân núi Bà là nơi diễn ra những nghi thức trang nghiêm bày tỏ lòng tôn kính trước Linh Sơn Thánh Mẫu thiêng liêng, nơi du khách thập phương tấp nập ghé đến để cầu cho một năm mới bình an, sung túc. Đây là lễ hội được người dân Tây Ninh và những khu vực lân cận háo hức chờ đón trong năm.
Ngoài ra, khi đến với đỉnh núi Bà Đen, du khách sẽ được bước vào thiên đường hoa tulip với hơn 115.000 gốc hoa được trồng thành nhiều đợt, kỳ vọng sẽ mang lại những trải nghiệm mới mẻ và tươi vui trong những ngày đầu của năm mới.
Lễ hội Xuân Núi Bà Đen không chỉ là hoạt động văn hóa – du lịch thường niên, mà còn là dịp quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Tây Ninh thân thiện, nghĩa tình, năng động, sáng tạo. Qua từng mùa lễ hội, Núi Bà Đen ngày càng khẳng định vị thế là điểm đến tâm linh – sinh thái – văn hóa hàng đầu khu vực phía Nam, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
