Không chỉ đặt hàng phương tiện cho mạng lưới metro Hà Nội, Vingroup đang đưa một phần hoạt động sản xuất đoàn tàu vào Việt Nam thông qua thỏa thuận chuyển giao công nghệ với Alstom. Với 117 trong tổng số 200 đoàn tàu được dự kiến sản xuất, lắp ráp trong nước, giá trị đáng chú ý của thương vụ nằm ở năng lực công nghiệp có thể hình thành phía sau những tuyến đường sắt đô thị.
XÂY DỰNG DÂY CHUYỀN SẢN XUẤT TRONG NƯỚC
Ngày 6/10, Vingroup và Alstom ký hợp đồng cung cấp 200 đoàn tàu Metropolis thế hệ mới cho các tuyến đường sắt đô thị Hà Nội, đồng thời thỏa thuận chuyển giao công nghệ để từng bước đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp phương tiện về Việt Nam.
Theo hợp đồng, 83 đoàn tàu đầu tiên sẽ được Alstom sản xuất tại cơ sở Valenciennes Petite-Forêt của Pháp, một trong những trung tâm chuyên môn của tập đoàn này về tàu điện ngầm. Đây là phương án để bảo đảm nguồn phương tiện cho các dự án trong giai đoạn đầu.
Phần đáng chú ý hơn nằm ở 117 đoàn tàu tiếp theo. Alstom không chỉ cung cấp phương tiện mà còn chuyển giao công nghệ, chuyên môn kỹ thuật, hỗ trợ trang thiết bị và các linh kiện quan trọng để Vingroup chủ động sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam.
Sự thay đổi này khiến hợp đồng không còn đơn thuần là một thương vụ mua sắm phương tiện. Với một ngành có hàm lượng công nghệ và yêu cầu kỹ thuật cao như đường sắt, việc đưa khâu sản xuất vào trong nước đồng nghĩa với việc hình thành thêm các mắt xích phía sau một dự án hạ tầng, từ cơ khí, điện - điện tử đến lắp ráp, bảo dưỡng và cung ứng linh kiện.
Đây cũng là điểm tạo khác biệt giữa việc nhập khẩu đoàn tàu hoàn chỉnh và tiếp nhận công nghệ để sản xuất trong nước. Nếu mô hình được triển khai theo đúng lộ trình, những đoàn tàu đầu tiên có thể đóng vai trò mở đường, còn phần năng lực sản xuất được xây dựng sau đó mới là yếu tố có thể phục vụ những dự án tiếp theo.
Các đoàn tàu Alstom cung cấp cho Hà Nội thuộc dòng Metropolis thế hệ mới, cấu hình 5 toa, vận hành tự động hoàn toàn không người lái ở cấp độ GoA4. Thân tàu sử dụng hợp kim nhôm nhằm giảm tải trọng, từ đó tiết kiệm năng lượng kéo và hạn chế hao mòn đường ray. Thiết kế không gian rộng hơn giúp tăng sức chở, trong khi hệ thống phanh kết hợp phanh đĩa và phanh tái sinh cho phép thu hồi năng lượng trong quá trình hãm.
Những công nghệ này cho thấy phần giá trị được chuyển giao không chỉ nằm ở bản thân đoàn tàu mà còn ở hệ thống kỹ thuật và quy trình để phương tiện có thể được sản xuất, vận hành trong một mạng lưới giao thông đô thị quy mô lớn.
MỘT ĐOÀN TÀU KÉO THEO CẢ CHUỖI CUNG ỨNG
Vingroup hiện là tổng thầu của dự án metro Hà Nội thông qua công ty thành viên Vinhomes. Vì vậy, việc chủ động hơn về phương tiện có thể được đặt trong chính bài toán phát triển mạng lưới đường sắt đô thị của Thủ đô, thay vì chỉ nhìn như một đơn hàng riêng lẻ.
Theo Quy hoạch Thủ đô đến năm 2045, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội được định hướng đạt 979 km, gồm 18 tuyến, đóng vai trò xương sống của hệ thống giao thông công cộng.
Quy mô gần 1.000 km đồng nghĩa với nhu cầu không chỉ dừng ở việc xây dựng đường ray và nhà ga. Khi mạng lưới được mở rộng, thị trường phía sau những tuyến đường sắt cũng mở rộng theo, bao gồm phương tiện, bảo dưỡng, sửa chữa, phụ tùng, hệ thống điều khiển và các dịch vụ kỹ thuật đi kèm.
Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia tin tưởng, 117 đoàn tàu được sản xuất, lắp ráp tại Việt Nam có thể được xem là bước khởi đầu để xây dựng năng lực ở một mắt xích quan trọng của chuỗi giá trị đường sắt.
Tất nhiên, việc chuyển giao công nghệ không đồng nghĩa toàn bộ chuỗi cung ứng sẽ lập tức được nội địa hóa. Các linh kiện cốt lõi, tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ điều khiển và những công đoạn có yêu cầu cao vẫn phụ thuộc vào hệ thống công nghệ của đối tác trong từng giai đoạn. Tuy nhiên, việc chuyển một phần hoạt động sản xuất và lắp ráp vào Việt Nam tạo ra không gian để các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nếu đáp ứng được yêu cầu về công nghệ và chất lượng.
Đây cũng là lý do ông Martin Sion, Tổng giám đốc Alstom, đánh giá thỏa thuận chuyển giao công nghệ là một cột mốc đối với quá trình phát triển đường sắt đô thị tại Việt Nam. Theo ông, sự kết hợp giữa năng lực chuyên môn toàn cầu của Alstom với thế mạnh công nghiệp và tầm nhìn dài hạn của Vingroup có thể đặt nền móng cho một chương trình phát triển đường sắt đô thị quy mô lớn trong khu vực Đông Nam Á.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Việt Quang, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Vingroup cho biết, đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cầu, cảng, logistics và các loại hình hạ tầng giao thông thế hệ mới nằm trong trụ cột Hạ tầng của tập đoàn. Điều này cho thấy đường sắt đang được Vingroup tiếp cận ở nhiều lớp khác nhau, từ xây dựng hạ tầng đến phương tiện và công nghệ vận hành.
TỪ METRO ĐẾN ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO
Thỏa thuận với Alstom cũng diễn ra không lâu sau một thương vụ khác trong lĩnh vực đường sắt của hệ sinh thái Vingroup. Ngày 22/9, VinSpeed ký hợp đồng trọn gói trị giá lên tới 1 tỷ euro với Siemens Mobility để phát triển các tuyến đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam. Theo thỏa thuận, Siemens cung cấp 10 đoàn tàu Velaro Novo cho hai tuyến Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ, trong khi VinSpeed đảm nhiệm xây dựng đường ray.
Velaro Novo có vận tốc thiết kế lên tới 350 km/h, sức chứa khoảng 760 hành khách mỗi đoàn và mức tiêu thụ năng lượng được Siemens công bố thấp hơn 30% so với các thế hệ trước. Hai bên đồng thời hợp tác về các hệ thống tín hiệu, thông tin, cấp điện, công nghệ và phương án bảo trì.
Nếu thương vụ với Alstom tập trung vào metro và năng lực sản xuất, lắp ráp đoàn tàu đô thị, hợp tác với Siemens mở rộng sang phân khúc đường sắt tốc độ cao. Hai thương vụ vì thế nằm ở hai lớp khác nhau của thị trường đường sắt nhưng cùng xuất hiện trong một chiến lược rộng hơn về hạ tầng giao thông. Với Alstom, điểm đáng chú ý là 117 đoàn tàu được sản xuất tại Việt Nam. Với Siemens, trọng tâm hiện nằm ở việc đưa dòng tàu tốc độ cao Velaro Novo cùng các hệ thống công nghệ đi kèm vào các dự án do VinSpeed phát triển.
Cả hai trường hợp đều cho thấy một cách tiếp cận khác với việc chỉ mua thiết bị hoàn chỉnh: kết nối với các nhà sản xuất đường sắt lớn trên thế giới để tiếp cận công nghệ, đồng thời từng bước xây dựng năng lực triển khai trong nước.
Khi mạng lưới metro Hà Nội được quy hoạch lên tới 979 km và các dự án đường sắt tốc độ cao được nghiên cứu, phát triển, quy mô thị trường không chỉ nằm ở giá trị xây dựng những tuyến đường. Phía sau đó còn là nhu cầu dài hạn về đoàn tàu, thiết bị, bảo trì, phụ tùng và các dịch vụ kỹ thuật.
Vì vậy, với Vingroup, bài toán đường sắt đang dần chuyển từ câu chuyện “xây những tuyến đường” sang câu chuyện rộng hơn: làm thế nào để tham gia vào những ngành công nghiệp được hình thành phía sau các tuyến đường đó.
Nếu năng lực sản xuất đoàn tàu được hình thành từ 117 đoàn Metropolis đầu tiên, đây có thể trở thành một mắt xích mới trong hệ sinh thái hạ tầng mà doanh nghiệp đang xây dựng. Khi ấy, những đường ray mới không chỉ mở ra nhu cầu vận tải, mà còn mở thêm dư địa cho một chuỗi công nghiệp được đặt ngay phía sau chúng.