Áp lực tài chính đang trở thành thực tế đối với nhiều gia đình trẻ khi thu nhập không còn ổn định như trước. Việc cân đối giữa các khoản chi thiết yếu, chi tiêu định kỳ và các khoản phát sinh trở nên cấp bách để duy trì cuộc sống hàng ngày.
Trong bối cảnh này, việc nhận diện rõ ràng tình hình tài chính, rà soát dòng tiền và ưu tiên các chi phí quan trọng là bước đầu tiên để ổn định và bảo vệ nguồn lực của gia đình.
ÁP LỰC TÀI CHÍNH CỦA VỢ CHỒNG GEN Z
Trước áp lực tài chính ngày càng lớn, một cặp vợ chồng Gen Z không giấu được sự hoang mang khi mức thu nhập từng ổn định nay lại không đủ duy trì cuộc sống như trước.
“Vợ chồng em là Gen Z và thực sự không hiểu sao các gia đình 8x có thể sống với mức lương 5 – 7 triệu đồng/người.
Em làm spa 1 tháng thu nhập khoảng 20 - 22 triệu đồng, chồng mở cửa hàng quần áo nam, đợt ổn lãi khoảng 30 - 35 triệu đồng. Nhưng đợt này spa của em ế khách, chồng cũng thế. Gần như chỉ đủ tiền thuê mặt bằng và nhân viên.
Hiện 2 vợ chồng đã tiêu hết số tiền tiết kiệm bố mẹ cho và vàng cưới (tổng 720 triệu đồng). Các khoản chi tiêu hàng tháng bao gồm tiền ăn 15 triệu đồng, chi phí giúp việc 8 triệu đồng. Tiền điện, nước, mạng 3 triệu đồng.
Học phí cho hai bé 15 triệu đồng, xăng xe và tiêu vặt của hai vợ chồng mỗi người 2 triệu đồng (tổng cộng 4 triệu đồng). Tiền cỗ bàn, cưới xin khoảng 1 triệu đồng/đám, trung bình 4 – 5 triệu đồng/tháng. Mua sắm quần áo, đồ dùng gia đình khoảng 5 triệu đồng.
Em muốn vén lại, mà chưa biết bắt đầu từ đâu. Em muốn hỏi gia đình 10 triệu đồng/tháng chi tiêu thế nào vậy ạ? Tiền đó nhà em chỉ đủ sống độ 4 - 5 ngày”.
Ngay sau chia sẻ đó, nhiều ý kiến bắt đầu tập trung vào việc rà soát lại từng khoản chi, cho rằng việc cắt giảm là bước đi cần thiết lúc này.
“Em xem lại chỗ tiền ăn giảm xuống còn 9 triệu đồng, tiền mua sắm quần áo, đồ dùng giảm xuống còn 3 triệu. Xem lại chỗ giúp việc có theo giờ được không”.
Tuy nhiên, cũng có người đặt câu hỏi về tính hợp lý của một số khoản chi được xem là định kỳ, đặc biệt là chi phí cho các mối quan hệ xã hội.
“Có một điều trước giờ tôi vẫn thắc mắc, đa số các anh chị chia sẻ tiền sinh hoạt phí đều có khoản cỗ bàn, cưới xin như một chi phí cố định hàng tháng nhỉ? Nhà tôi một năm may ra mời đi ăn cưới/tiệc 1 - 2 lần, như bạn này tháng trung bình 4 - 5 lần?
Ngoài ra có khoản giúp việc với tiền học của con là bất thường. Các khoản khác thì không vấn đề gì. Tiền thuê người giúp việc chỉ nên chiếm 5 - 10% tổng thu nhập, nếu mức đó không đủ để thuê người thì là không thuê. Tiền học của con cũng chỉ nên chiếm tối đa 10 - 15% tổng thu nhập, quy ra tiền là bao nhiêu thì dựa vào đó mà lựa chọn chỗ phù hợp cho con”.
Ở góc nhìn thực tế hơn, có người cho rằng bài toán nằm ở việc sắp xếp lại lối sống, thay vì chỉ chăm chăm cắt giảm từng khoản nhỏ lẻ.
“Mình nghĩ là có thể nhà bạn này hai vợ chồng bận nên phải có giúp việc, nhưng công việc của 2 bạn là công việc tự do, chủ động thời gian có thể cân nhắc thuê giúp việc theo giờ, xem khung giờ nào cần thì thuê. Tiền ăn nên giảm xuống, mình nghĩ hai vợ chồng với 2 đứa con thì ăn tầm 200.000 đồng/ngày là tương đối ổn rồi. Tiền xăng xe, tiêu dùng cá nhân xem cắt khoản nào đi không. Khó khăn thì nên cho con về học trường công bình thường thôi, sẽ tiết kiệm tương đối”.
Một luồng quan điểm khác chỉ ra vấn đề cốt lõi rằng dòng tiền không được kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt trong những công việc có thu nhập “đến đâu tiêu đến đó”.
“Nói ra thì dài dòng nhưng bản chất 2 bạn đều làm ngành dịch vụ là ngành sẵn tiền tươi. Sẵn tiền tươi nghĩa là không quy về một mối, không cố định. Có bao nhiêu trong ví tặc lưỡi tiêu ngay. Giải quyết được vấn đề này bằng cách như bỏ lợn, bỏ vào ví chung ở ngân hàng tiết kiệm chẳng hạn.
Còn trả lời cho câu hỏi vì sao sống 6 – 7 triệu đồng/tháng là do không có thu nhập gì ngoài lương. Nhận lương về chi trả điện, nước, xăng xe, con cái học hành, còn lại là ăn uống.
Bạn thấy khác nhau chưa? Nhà bạn sẵn sàng ăn hàng, gọi ship cốc trà sữa 70.000 – 80.000 đồng nhưng nhà lương 6 – 7 triệu đồng không bao giờ vậy. Nhà bạn sẵn sàng ăn khuya gọi ship vì quá bữa 200.000 – 300.000 đồng/bữa ăn, bằng nhà lương 6 – 7 triệu đồng mua đồ về nấu 3 - 4 ngày. Nó vầy đó”.
Bên cạnh đó, chia sẻ từ thế hệ đi trước tiếp tục làm rõ sự khác biệt trong cách quản lý tài chính và ưu tiên chi tiêu qua từng giai đoạn.
“8x đã đọc và chỉ biết cười. Bản thân vợ chồng mình từng ở nhà thuê 1 triệu đồng/tháng nên khi bản thân thời kỳ đỉnh cao kiếm 400 triệu đồng/tháng sau khi trừ chi phí vẫn ăn cơm nhà, con học trường công, tự làm mọi thứ, quần áo hỏng hoặc rất cũ mới mua, không có giúp việc. Khi cưới nhau bố mẹ 2 bên không có tiền cho, chỉ có 5 chỉ vàng hồi môn và vẫn còn nguyên. Thật may sau đó dù kinh tế suy thoái, làm ăn khó khăn, mình vẫn giữ được 3 mảnh đất, 3 tỷ tiết kiệm và 3 cây vàng”.
Từ trường hợp này, không ít người thẳng thắn cho rằng đây là hệ quả của việc duy trì mức sống vượt quá nền tảng tài chính thực tế.
“Đây gọi là có mức sống cao hơn cả thu nhập đấy! Chưa kể bạn không có kế hoạch tài chính rõ ràng đường dài, không có kế hoạch tích luỹ tài sản, không cơ cấu tài sản vào đúng nhiệm vụ của nó. Với mức sống thế này thì 7,2 tỷ đồng cũng hết”.
Phân tích sâu hơn, có ý kiến nhận định vấn đề không nằm ở thu nhập cao hay thấp, mà ở việc thiếu một chiến lược tài chính dài hạn.
“Cái hai vợ chồng đang mắc phải là lạm phát lối sống khi thu nhập tốt và không có khoản dự phòng khẩn cấp nếu không có thu nhập (với gia đình thì phải 6 - 12 tháng chi tiêu cơ bản và có thể dùng khi hai vợ chồng không có thu nhập gì cả). Tiền học cho con, đám phải giảm tối đa. Không thuê giúp việc, không mua sắm áo quần, đồ đạc mới. Bán những thứ không cần thiết, kể cả cái nhỏ nhất để có nguồn thu. Nhờ giúp đỡ từ bố mẹ, ví dụ như trông con, đưa đón con...”.
Đáng chú ý, ngay cả những người cùng thế hệ cũng bày tỏ quan điểm không đồng tình, cho rằng vấn đề nằm ở tư duy chi tiêu hơn là mức thu nhập.
“Mình cũng Gen Z, kinh tế ổn định và điều kiện tốt hơn gia đình này chắc phải vài lần nhưng không chi tiêu xa xỉ đến như vậy, nên đọc bài này cũng không đồng cảm được với cách chi tiêu này. Kinh doanh nhỏ lẻ, thu nhập đã không ổn định lại tiêu hết 700 triệu. Bạn lên đây thay vì xin lời khuyên về cách chi tiêu thì nên thay đổi trước về quan điểm sống, chi tiêu, hưởng thụ và tiết kiệm theo đúng khả năng tài chính của mình”.
CÁCH BẢO VỆ TÀI CHÍNH KHI TIỀN VÀO EO HẸP
Khi thu nhập đột ngột giảm, bước đầu tiên là nhận diện rõ ràng mức độ ảnh hưởng để có hướng xử lý kịp thời. Việc trì hoãn hay lẩn tránh thực tế có thể dẫn đến áp lực tài chính gia tăng, thậm chí phát sinh nợ xấu hoặc các khoản phí phạt không đáng có. Xác định nguồn thu và mức chi hiện tại giúp hình dung chính xác tình hình, từ đó đưa ra các quyết định phù hợp, thay vì tiếp tục chi tiêu theo thói quen cũ.
Trong giai đoạn khó khăn, ưu tiên hàng đầu là đảm bảo các khoản chi thiết yếu như tiền nhà, điện nước, thực phẩm và y tế. Đây là những chi phí không thể cắt giảm nếu muốn duy trì cuộc sống cơ bản.
Cùng với đó, các khoản chi tiêu không bắt buộc như ăn ngoài, trà sữa, giải trí hay mua sắm quần áo nên được giảm hoặc tạm dừng hoàn toàn. Việc cắt giảm mạnh các chi phí này trong ngắn hạn sẽ tạo ra “dây phao” tài chính, kéo dài khả năng duy trì sinh hoạt mà không rơi vào khủng hoảng.
Để kiểm soát dòng tiền hiệu quả, việc thiết lập một ngân sách tối thiểu trở nên cần thiết. Ngân sách này chỉ giữ lại những chi phí thiết yếu, trong khi tất cả khoản chi khác tạm hoãn hoặc loại bỏ, giúp tránh tình trạng chi tiêu cảm tính, đặc biệt với những người làm công việc có thu nhập không ổn định.
Đồng thời, kiểm kê toàn bộ tài sản, nợ và các hóa đơn sắp đến hạn cũng là bước quan trọng để biết điểm xuất phát và lập kế hoạch ưu tiên chi trả hợp lý.
Trong trường hợp vẫn gặp khó khăn khi chi trả các khoản lớn, việc chủ động liên hệ với các bên cho vay hoặc nhà cung cấp dịch vụ để đàm phán giãn hoặc chia nhỏ thanh toán có thể giảm bớt áp lực ngay lập tức.
Không chỉ vậy, xây dựng hoặc tái tạo quỹ khẩn cấp là yếu tố sống còn, với mức đề xuất từ 3 - 6 tháng chi phí thiết yếu, còn những người có thu nhập biến động mạnh có thể cần đến 6 - 12 tháng để tạo “phao dự phòng” đủ an toàn.
Cuối cùng, thay đổi thói quen chi tiêu hàng ngày là yếu tố quyết định khả năng duy trì tài chính lâu dài. Việc nấu ăn tại nhà thay vì đặt đồ ăn sẵn, hạn chế các tiện ích tốn kém nhưng không thực sự cần thiết, cũng như lên kế hoạch chi tiêu trước mỗi tháng, sẽ giúp kiểm soát dòng tiền hiệu quả và giảm bớt áp lực từ những khoản phát sinh bất ngờ.
Những biện pháp này không chỉ giúp vượt qua giai đoạn khó khăn, mà còn xây dựng nền tảng cho quản lý tài chính bền vững, đảm bảo khả năng ứng phó với các biến động thu nhập trong tương lai.