Cuộc không kích quy mô lớn do Mỹ và Israel thực hiện nhằm vào Iran cuối tuần trước đã đẩy căng thẳng Trung Đông lên một nấc thang mới. Theo các nguồn tin quốc tế, tính đến sáng 2/3 (giờ Việt Nam), hơn 2.000 mục tiêu đã bị tấn công.
Tehran sau đó tuyên bố đáp trả, tiếp tục không kích các cơ sở quân sự của Mỹ trong khu vực. Diễn biến leo thang diễn ra sau khi Iran từ chối thu hẹp chương trình hạt nhân, khiến cục diện địa chính trị toàn cầu rơi vào trạng thái bất định mới.
Cú sốc địa chính trị này lập tức lan sang thị trường tài chính và hàng hóa. Giá dầu biến động mạnh, kim loại quý tăng giá, trong khi nhiều thị trường chứng khoán toàn cầu chao đảo.
Tại Việt Nam, VN-Index kết phiên 2/3 giảm 34,23 điểm xuống 1.846 điểm; HNX-Index lùi 1,45% còn 259 điểm và UPCoM giảm 0,46%. Áp lực điều chỉnh xuất hiện đúng thời điểm chỉ số đang tiệm cận vùng đỉnh cũ quanh 1.900 điểm, làm dấy lên câu hỏi lớn: nhà đầu tư nên xoay danh mục thế nào trước cơn gió ngược từ bên ngoài?
LỬA TRUNG ĐÔNG, SÓNG HÀNG HÓA
Trong các cuộc khủng hoảng tại Trung Đông, dầu mỏ luôn là biến số đầu tiên được nhắc tới. Khu vực này chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung năng lượng toàn cầu, trong đó eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới – được coi là “điểm nghẽn” nhạy cảm nhất. Bất kỳ rủi ro gián đoạn nào tại đây đều có thể đẩy giá năng lượng tăng vọt.
Theo phân tích của Chứng khoán Mirae Asset, xung đột tại Trung Đông thường kéo giá dầu đi lên do lo ngại nguồn cung từ các quốc gia xuất khẩu lớn bị ảnh hưởng. Điều này tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhóm dầu khí trong nước, đặc biệt các doanh nghiệp thăm dò – khai thác và phân phối xăng dầu. Giá năng lượng tăng cũng có thể hỗ trợ biên lợi nhuận của một số doanh nghiệp hóa chất, phân bón khi giá bán đầu ra điều chỉnh theo.
Ở góc nhìn rộng hơn, căng thẳng địa chính trị làm gia tăng xu hướng tìm kiếm tài sản phòng thủ. Giá vàng thường được hưởng lợi khi nhà đầu tư toàn cầu chuyển sang trạng thái né rủi ro. Cùng lúc đó, cước vận tải biển và bảo hiểm hàng hải có thể tăng do rủi ro leo thang, mở ra cơ hội ngắn hạn cho một số doanh nghiệp shipping.
Tuy nhiên, bức tranh không chỉ có gam màu sáng. Theo nhận định của Chứng khoán MB (MBS), căng thẳng leo thang khiến tâm lý phòng ngừa rủi ro gia tăng trên thị trường tài chính quốc tế. Chứng khoán Mỹ chịu áp lực khi chiến dịch quân sự mới được khởi động, trong khi mức thuế quan toàn cầu 10% bắt đầu có hiệu lực, làm dấy lên lo ngại về môi trường thương mại. Lạm phát tại Mỹ vẫn neo cao, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lập trường thận trọng với lộ trình cắt giảm lãi suất.
Một số thị trường châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Đài Loan (Trung Quốc) – vốn đã tăng mạnh và lập đỉnh trong thời gian qua – cũng có nguy cơ điều chỉnh khi khẩu vị rủi ro suy yếu.
Với Việt Nam, tác động trực tiếp từ xung đột địa chính trị là không lớn, nhưng ảnh hưởng gián tiếp thông qua giá năng lượng, chi phí vận tải và tâm lý dòng vốn là điều cần theo dõi sát. Khi dầu tăng, áp lực lạm phát nhập khẩu có thể quay trở lại. Nếu chi phí đầu vào leo thang, biên lợi nhuận của nhiều ngành sản xuất sẽ bị co hẹp.
NHỊP RUNG TRƯỚC NGƯỠNG 1.900
Trước khi căng thẳng bùng phát, VN-Index đã có hai tuần tăng liên tiếp, khép lại tháng 2 bằng chuỗi bốn tháng đi lên và tiến sát vùng đỉnh cũ 1.900–1.920 điểm – nơi tập trung lượng lớn thanh khoản trong quá khứ. Trong bối cảnh đó, cú sốc địa chính trị xuất hiện như chất xúc tác cho một nhịp điều chỉnh kỹ thuật.
Theo kịch bản cơ sở của MBS, thị trường có thể tiếp tục rung lắc mạnh trong tuần đầu tháng 3 và lùi về vùng 1.820–1.830 điểm – khu vực hỗ trợ kỹ thuật quan trọng. Một nhịp điều chỉnh, nếu diễn ra với thanh khoản hợp lý, được xem là cần thiết để củng cố nền tảng trước khi chỉ số thử thách lại vùng đỉnh.
Điểm đáng chú ý là yếu tố mùa vụ. Thống kê 10 năm gần nhất cho thấy tháng 3 thường là giai đoạn tích cực của thị trường chứng khoán Việt Nam, với 9/10 năm tăng điểm. Ngoại lệ duy nhất là năm 2020 khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Ngoài yếu tố thống kê, tháng 3 còn là mùa đại hội cổ đông – thời điểm doanh nghiệp công bố kế hoạch kinh doanh năm 2026 và hé lộ kết quả quý 1.
Bên cạnh đó, thị trường đang đón nhận nhiều thông tin chính sách quan trọng: đợt đánh giá giữa kỳ của FTSE, cùng loạt luật và nghị định mới có hiệu lực từ 1/3 như Luật Quy hoạch 2025, Luật Đầu tư 2025, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và các quy định liên quan đến bất động sản, ngân hàng. Những thay đổi này được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và tạo nền tảng thu hút dòng vốn trung – dài hạn.
Dù vậy, rủi ro trong nước không thể bỏ qua. Mặt bằng lãi suất huy động đang có dấu hiệu tăng trở lại; tính đến 27/2, nhiều ngân hàng niêm yết lãi suất tiền gửi vượt 7%/năm – mức cao hơn đáng kể so với nửa năm trước. Nếu xu hướng này kéo dài, dòng tiền có thể dịch chuyển một phần khỏi kênh chứng khoán.
Theo khuyến nghị của MBS, nhà đầu tư ngắn hạn nên cân nhắc chốt lời từng phần trong các nhịp hồi và hạn chế mở vị thế mua đuổi. Với danh mục trung – dài hạn, có thể theo dõi cơ hội ở những nhóm đã tích lũy lâu như chứng khoán hoặc thép để giải ngân khi thị trường điều chỉnh về vùng hỗ trợ.
SÀNG LỌC NGÀNH, CHỌN ĐIỂM RƠI
Về cơ hội đầu tư, tác động của xung đột chính trị không phân bổ đồng đều giữa các nhóm ngành. Các chuyên gia từ MBS cho rằng nhóm cổ phiếu hàng hóa vẫn đáng chú ý, bao gồm dầu khí, hóa chất – phân bón, cao su tự nhiên và khoáng sản.
Bên cạnh đó, dòng tiền có dấu hiệu quay trở lại nhóm chứng khoán sau giai đoạn tích lũy kéo dài. Một số ngành khác như bán lẻ, sản xuất và phân phối điện, logistics cũng có thể hưởng lợi từ sự cải thiện của hoạt động kinh tế.
Còn theo Chứng khoán Mirae Asset, nhóm hàng không chịu ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt nếu giá dầu duy trì ở mức cao. Nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí, trong khi nhu cầu đi lại có xu hướng suy yếu khi bất ổn gia tăng, tạo áp lực kép lên biên lợi nhuận.
Bên cạnh hàng không, nhóm vận tải và logistics cũng đối mặt sức ép đáng kể. Cước nhiên liệu và bảo hiểm vận tải có thể tăng lên trong môi trường rủi ro cao. Đồng thời, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng khiến chi phí vận hành phát sinh thêm.
Ngoài ra, nếu bất ổn kéo dài, hoạt động thương mại toàn cầu có thể bị ảnh hưởng, qua đó tác động đến sản lượng vận chuyển và hiệu quả kinh doanh. Những doanh nghiệp nhạy cảm với biến động chi phí đầu vào vì vậy có thể chịu áp lực lên lợi nhuận.
Với thép và xi măng, tác động chủ yếu mang tính gián tiếp. Giá năng lượng cao làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển. Nếu tâm lý thị trường thận trọng khiến hoạt động xây dựng chậm lại, nhu cầu tiêu thụ vật liệu có thể giảm, gây sức ép lên lợi nhuận. Ngành nhựa – phụ thuộc lớn vào nguyên liệu hóa dầu – cũng chịu rủi ro biên lợi nhuận co hẹp nếu không thể chuyển hết chi phí tăng thêm sang giá bán.
Ở chiều ngược lại, theo đánh giá của Chứng khoán VPS, một số nhóm cổ phiếu có thể hưởng lợi ngắn hạn gồm dầu khí (BSR, PLX, PVD, PVS) nhờ giá dầu tăng và hoạt động thăm dò khai thác sôi động hơn; phân bón (DCM, DPM, BFC) do giá đầu vào tăng và nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông; vận tải, trong đó ưu tiên nhóm cho thuê tàu dầu quốc tế như PVT, VOS, sau đó là HAH ở mảng tàu container.
Ở chiều ngược lại, các nhóm ngành nhạy cảm với tâm lý thị trường như ngân hàng, chứng khoán có thể chịu áp lực khi dòng tiền có xu hướng tìm đến các kênh trú ẩn an toàn. Bất ổn địa chính trị cũng có thể làm chậm dòng vốn FDI vào bất động sản khu công nghiệp, trong khi các ngành xuất khẩu như thủy sản, dệt may đối mặt rủi ro chi phí vận tải tăng cao.
Theo các chuyên gia Maybank, nhóm phân bón được đánh giá là điểm sáng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ đứt gãy. Trung Đông vốn là trung tâm xuất khẩu ure của thế giới, do đó nếu xung đột kéo dài, giá ure cũng như các loại phân bón khác như DAP, MAP nhiều khả năng tăng và duy trì ở mức cao, qua đó tạo hiệu ứng tích cực cho nhóm cổ phiếu phân bón trên thị trường.
Tổng thể, thị trường đang bước vào giai đoạn thử thách khi các yếu tố bên ngoài và nội tại cùng đan xen. Xung đột địa chính trị có thể chỉ mang tính ngắn hạn, nhưng nó phơi bày mức độ nhạy cảm của dòng tiền trước rủi ro toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, chiến lược thận trọng, phân bổ hợp lý và ưu tiên doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững, ít đòn bẩy và hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa có thể là chìa khóa.
Thị trường không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ không còn trải rộng. Nó sẽ tập trung vào những nhóm ngành có khả năng chuyển hóa biến động thành lợi thế và những nhà đầu tư đủ kỷ luật để không bị cuốn theo từng cơn sóng tin tức.