Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, với sản lượng đạt hơn 3 triệu thùng/ngày vào tháng 1/2026. Quốc gia Hồi giáo này có đường bờ biển giáp eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu.
Trong những chia sẻ trên CNBC, giới chuyên gia khẳng định cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran có nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu tại Trung Đông. Trong kịch bản xấu nhất, cú sốc này có thể châm ngòi cho một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu.
Theo ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Rapidan Energy, trong nhiều năm, thị trường dường như đã “phớt lờ” rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Tuy nhiên, giới giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa từ khả năng Iran trả đũa cuộc tấn công của Mỹ.
“Đây là tình huống thực sự nghiêm trọng”, ông McNally, cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Mỹ George W. Bush, nhấn mạnh. Ông tin giá dầu có thể tăng 5 - 7 USD/thùng khi thị trường mở cửa giao dịch ngày 2/3 và rủi ro bắt đầu được phản ánh vào giá.
Hiện tại, giá dầu đã leo 8% trong phiên cuối tuần, với Brent tăng 6,54 USD, lên 79,41 USD/thùng còn giá dầu WTI tăng 5,55 USD, lên 72,57 USD/thùng.
NGUY CƠ GIÁN ĐOẠN EO BIỂN HORMUZ
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin Tehran đã phóng tên lửa nhằm vào các căn cứ Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain. Theo ông Tom Kloza, lãnh đạo Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đồng thời gây áp lực buộc các công ty bảo hiểm tăng mạnh phí bảo hiểm tàu chở dầu hoặc từ chối bảo hiểm.
Ông Bob McNally nhận định, có khả năng Iran tìm cách gây sức ép với Tổng thống Mỹ Donald Trump bằng việc khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn đối với tàu thương mại. Có thể thấy thị trường chưa đánh giá đúng thực tế rằng Tehran sở hữu lượng lớn thủy lôi và tên lửa tầm ngắn, đủ khả năng làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua tuyến đường thủy này.
Theo dữ liệu của Kpler, trong năm 2025, trung bình hơn 14 triệu thùng dầu/ngày đi qua eo biển Hormuz, chiếm khoảng 1/3 tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Khoảng 3/4 số này được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Riêng Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - nhận một nửa lượng dầu nhập khẩu qua tuyến đường này.
“Việc đóng cửa eo biển Hormuz trong thời gian dài đồng nghĩa với suy thoái toàn cầu là điều chắc chắn”, ông McNally cảnh báo.
Đáng chú ý, chỉ một phần nhỏ lượng dầu qua eo biển có thể được chuyển hướng. Ả Rập Xê Út có đường ống dẫn dầu chạy từ phía Đông sang bờ Tây giáp Biển Đỏ. UAE cũng có đường ống dẫn tới Vịnh Oman, bỏ qua eo Hormuz.
Ông Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, cho biết hơn 20 triệu thùng dầu đã được bốc lên tàu để xuất khẩu trong ngày tại khu vực Vịnh từ Ả Rập Xê Út, Iraq, UAE, Kuwait và Qatar. Một số tàu chở dầu đã được ghi nhận đổi hướng để tránh đi qua eo biển Hormuz.
Theo Rystad Energy, lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển gần như đã đình trệ khi các hãng vận tải thực hiện biện pháp phòng ngừa. “Các tàu đang dồn lại gần Hormuz, nhưng hiện chưa có tàu nào đi qua. Rõ ràng họ đang rất lo ngại”, ông Matt Smith cho biết.
Theo ông Bob McNally, phần lớn công suất dự phòng dầu mỏ toàn cầu nằm tại các quốc gia Vùng Vịnh và sẽ không thể tiếp cận thị trường nếu eo biển bị phong tỏa. Khoảng 20% xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, chủ yếu từ Qatar, cũng đi qua tuyến đường này và khó có nguồn thay thế.
“Khi nhận ra Hormuz bị đóng cửa, các nước châu Á, vốn là những nhà nhập khẩu dầu và khí đốt lớn, sẽ bắt đầu tích trữ. Chúng ta sẽ chứng kiến cuộc chiến đấu giá chưa từng có”, ông dự đoán.
Như giới phân tích chỉ ra, giá dầu có thể tăng lên mức đủ cao để gây suy giảm kinh tế, từ đó làm giảm nhu cầu và tái cân bằng thị trường.
GIÁ DẦU CÓ KHẢ NĂNG VỌT LÊN 3 CON SỐ
Trong trường hợp giá dầu tăng vọt, chính quyền Donald Trump có thể sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR). Theo Bộ Năng lượng Mỹ, SPR hiện có khoảng 415 triệu thùng. Tuy nhiên, ông Kevin Book từ ClearView Energy Partners lưu ý rằng trong khủng hoảng nguồn cung, yếu tố thời gian và quy mô đóng vai trò quyết định. Một cuộc khủng hoảng toàn diện tại Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp từ nguồn dự trữ chiến lược của Mỹ và các nước thành viên IEA.
Ngân hàng UBS lưu ý rằng tốc độ phục hồi của lưu thông qua Hormuz và mức độ trả đũa của Iran sẽ là yếu tố then chốt quyết định giá dầu trong những ngày tới.
Tổng thống Trump tuyên bố các hoạt động quân sự sẽ tiếp tục cho đến khi đạt được mọi mục tiêu của Mỹ, song cũng cho biết Iran muốn đàm phán và ông đã đồng ý, để ngỏ khả năng hạ nhiệt căng thẳng.
Làn sóng không kích quy mô lớn mà Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran đã khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng. Hiện chưa rõ ai sẽ điều hành quốc gia sản xuất dầu lớn thứ tư OPEC này.
Về giá dầu, ngân hàng Barclays của Vương quốc Anh cho biết giá dầu Brent có thể chạm ngưỡng 100 USD/thùng nếu tình hình an ninh tại Trung Đông tiếp tục căng thẳng hơn, thậm chí vượt 120 USD/thùng trong trường hợp gián đoạn nghiêm trọng. “Rất kh để đánh giá hết tác động đối với thị trường dầu mỏ”, chuyên gia Amarpreet Singh của Barclays nhận định.
Còn theo ông Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, xuất khẩu dầu của Iran có thể sụp đổ trong bối cảnh bất ổn chính trị nội bộ, đình công tại các khu vực sản xuất và cảng biển.
Các nhà phân tích cho rằng kịch bản dao động từ gián đoạn hạn chế đối với xuất khẩu Iran đến phong tỏa hoàn toàn eo Hormuz. Kịch bản ác mộng đối với thị trường toàn cầu không chỉ là mất nguồn cung từ Iran, mà là sự gián đoạn rộng hơn đối với vận tải qua tuyến đường này.
“Nếu chính quyền Iran cảm thấy đối mặt với mối đe dọa sống còn, khả năng phong tỏa eo biển Hormuz không thể loại trừ”, chuyên gia Saul Kavonic nhấn mạnh, dù ông cho rằng Mỹ và đồng minh có thể triển khai lực lượng hộ tống quân sự để bảo vệ tuyến hàng hải.
Trong trường hợp Iran thành công đóng cửa eo biển, hệ lụy với thị trường dầu toàn cầu có thể rất nghiêm trọng. Ông Kavonic cảnh báo kịch bản này có thể gây tác động nghiêm trọng gấp ba lần lệnh cấm vận dầu mỏ Ả Rập và Cách mạng Iran thập niên 1970, đẩy giá dầu lên mức ba con số và khiến giá LNG quay lại đỉnh năm 2022.
Phía ông Andy Lipow đánh giá kịch bản xấu nhất là các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu mỏ Ả Rập Xê Út, sau đó phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, với xác suất khoảng 33% khi Iran có thể rơi vào thế bị dồn ép.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, eo biển Hormuz một lần nữa trở thành tâm điểm của thị trường năng lượng toàn cầu, nơi bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây ra cú sốc tức thì và sâu rộng đối với dòng chảy dầu và LNG trên toàn thế giới.
