Máy tính bảng có thể bị tin tặc xâm nhập thông qua nhiều hình thức tinh vi, khiến dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản đứng trước nguy cơ bị đánh cắp. Đáng chú ý, những dấu hiệu bất thường đôi khi rất khó nhận biết. Dưới đây là 5 dấu hiệu phổ biến cần chú ý để sớm phát hiện nguy cơ và bảo vệ thiết bị.
PIN HAO NHANH BẤT THƯỜNG
Máy tính bảng thường xuyên nóng lên dù không được sử dụng, pin sụt giảm nhanh khi để không hoặc phát sinh lưu lượng tải dữ liệu lên đáng kể trong nền là những dấu hiệu đáng chú ý. Đây có thể là biểu hiện cho thấy thiết bị đã bị xâm nhập và đang âm thầm thực hiện các hoạt động trái phép.
Khác với những loại mã độc thông thường cần người dùng nhấn vào liên kết độc hại hoặc cài đặt tệp, ứng dụng chứa virus, các biểu hiện trên đôi khi liên quan đến hình thức tấn công zero-click. Đây là kiểu khai thác lỗ hổng cho phép tin tặc xâm nhập thiết bị từ xa mà không cần người dùng thực hiện bất kỳ thao tác nào.
Sau khi xâm nhập, phần mềm gián điệp có thể bí mật ghi âm âm thanh xung quanh thông qua micro, thu thập hình ảnh từ camera, theo dõi vị trí GPS và liên tục gửi dữ liệu về máy chủ của kẻ tấn công. Những hoạt động này khiến bộ xử lý phải làm việc liên tục trong nền, dẫn đến tình trạng máy nóng lên và pin nhanh cạn kiệt.
Một ví dụ nổi tiếng là phần mềm gián điệp Pegasus. Loại mã độc này từng khai thác các lỗ hổng trong hệ thống xử lý hình ảnh và tin nhắn của Apple để âm thầm lây nhiễm vào iPhone và iPad mà người dùng không hề hay biết.
Để tăng cường bảo vệ trước những cuộc tấn công như vậy, Chế độ phong tỏa (Lockdown Mode) là tính năng đáng cân nhắc, đặc biệt đối với những thiết bị có nguy cơ trở thành mục tiêu của tin tặc. Khi được kích hoạt, tính năng này hạn chế nhiều loại tệp đính kèm trong tin nhắn cũng như các yêu cầu kết nối đến từ những liên hệ không xác định.
Bên cạnh đó, khởi động lại máy tính bảng mỗi ngày cũng là một biện pháp hỗ trợ bảo mật. Một số cuộc tấn công zero-click có thể chỉ tồn tại trong bộ nhớ khả biến và bị xóa khi thiết bị khởi động lại.
Việc thường xuyên cập nhật hệ điều hành cũng rất quan trọng bởi những bản cập nhật mới thường bao gồm các bản vá bảo mật dành cho những lỗ hổng vừa được phát hiện, giúp hạn chế nguy cơ bị tin tặc khai thác.
XUẤT HIỆN ỨNG DỤNG LẠ
Nếu trên màn hình máy tính bảng đột nhiên xuất hiện những ứng dụng hoặc tiện ích hệ thống không quen thuộc, thiết bị có thể đã bị cài đặt mã độc một cách âm thầm. Tình trạng này có thể xảy ra khi một ứng dụng độc hại tìm cách giành quyền truy cập root, tức quyền kiểm soát ở cấp độ sâu nhất của hệ thống.
Khi có được quyền truy cập này, tin tặc có thể thực hiện nhiều thao tác mà không cần sự cho phép của người dùng. Chúng có thể tự cài đặt thêm phần mềm độc hại, sử dụng công cụ điều khiển từ xa để can thiệp vào các tệp hệ thống và tiếp tục mở rộng quyền kiểm soát thiết bị. Hậu quả là máy tính bảng có thể thường xuyên bị treo, phản hồi chậm khi thực hiện những tác vụ đơn giản hoặc mất nhiều thời gian để khởi động.
Một trường hợp điển hình là DroidDream, phần mềm độc hại từng được phát tán thông qua các ứng dụng và trò chơi phổ biến trên cửa hàng ứng dụng. Tin tặc đã lấy những ứng dụng hợp pháp, chèn mã độc vào bên trong rồi tải các phiên bản đã chỉnh sửa lên cửa hàng. Khi người dùng cài đặt một trong những ứng dụng này, DroidDream sẽ âm thầm chiếm quyền root của thiết bị trong nền.
Đáng chú ý, quá trình lây nhiễm diễn ra mà không hiển thị bất kỳ cảnh báo nào. Phần mềm độc hại có thể tự cài đặt thêm phần mềm gián điệp, thu thập các mã định danh riêng của thiết bị và tạo cửa hậu để tin tặc tiếp tục truy cập trái phép vào máy tính bảng.
Để hạn chế nguy cơ này, cần tránh tải ứng dụng hoặc tệp APK từ những trang web bên thứ ba và diễn đàn không đáng tin cậy. Trong phần cài đặt, tùy chọn cho phép cài đặt ứng dụng từ nguồn không xác định cũng nên được tắt nếu không thực sự cần thiết.
Ngoài ra, việc kiểm tra danh sách ứng dụng đã cài đặt định kỳ sẽ giúp phát hiện những chương trình có tên gọi lạ, chung chung hoặc không rõ chức năng. Các tính năng bảo mật tích hợp như Google Play Protect cũng cần được duy trì ở trạng thái hoạt động để hỗ trợ phát hiện những thay đổi trái phép trong hệ thống và các ứng dụng đáng ngờ chạy ngầm.
CỬA SỔ BẬT LÊN BẤT THƯỜNG
Những cửa sổ bật lên không rõ nguyên nhân, yêu cầu xác minh tài khoản liên tục hoặc màn hình đăng nhập giả mạo yêu cầu nhập mật khẩu Apple Account hay Google Account đều có thể là dấu hiệu cho thấy máy tính bảng đã bị xâm nhập.
Điểm nguy hiểm của hình thức tấn công này là thiết bị không nhất thiết phải cài đặt một ứng dụng đáng ngờ từ trang web thiếu uy tín. Ngay cả những ứng dụng chính thức, có nhiều đánh giá tích cực cũng có thể trở thành nguồn lây nhiễm nếu sử dụng bộ công cụ phát triển phần mềm đã bị xâm phạm.
Khi mã độc được tích hợp vào ứng dụng, chúng có thể âm thầm chạy trong nền và tạo ra những hộp thoại đăng nhập giả mạo chồng lên giao diện đang sử dụng. Những cửa sổ này thường được thiết kế giống hệt thông báo đăng nhập chính thức của Apple hoặc Google, khiến người dùng dễ nhầm lẫn và tự nhập thông tin tài khoản. Sau đó, mật khẩu, mã token và cookie trình duyệt có thể bị bí mật gửi đến máy chủ của tin tặc.
Một ví dụ nổi tiếng là cuộc tấn công XcodeGhost, từng vượt qua được quy trình kiểm duyệt ứng dụng của Apple App Store. Trong vụ việc này, tin tặc đã phát tán một phiên bản Xcode bị chỉnh sửa thông qua máy chủ chia sẻ tệp phổ biến. Các nhà phát triển tải công cụ này về và sử dụng để xây dựng ứng dụng mà không biết rằng mã độc đã được tích hợp sẵn bên trong.
Do đó, những ứng dụng được tạo bằng phiên bản Xcode giả mạo đều có nguy cơ chứa phần mềm gián điệp. Khi người dùng iPhone và iPad cập nhật các ứng dụng phổ biến như WeChat và CamScanner, thiết bị có thể bị lây nhiễm. Phần mềm độc hại sau đó có khả năng thu thập dữ liệu thiết bị và hiển thị những cửa sổ đăng nhập giả nhằm đánh cắp thông tin tài khoản.
Để tránh trở thành nạn nhân, không nên nhập mật khẩu hoặc thông tin tài khoản vào những cửa sổ đăng nhập bất ngờ xuất hiện khi đang sử dụng ứng dụng. Cách xử lý an toàn hơn là đóng ứng dụng và truy cập trực tiếp vào phần cài đặt hệ thống để kiểm tra trạng thái tài khoản.
Bên cạnh đó, việc bật xác thực đa yếu tố cho các tài khoản quan trọng là rất cần thiết. Khi được kích hoạt, ngay cả khi tin tặc đánh cắp được mật khẩu thông qua màn hình đăng nhập giả mạo, chúng vẫn cần thêm yếu tố xác thực thứ hai, chẳng hạn như thiết bị xác thực hoặc mã từ ứng dụng xác thực, mới có thể đăng nhập thành công.
ỨNG DỤNG LIÊN TỤC YÊU CẦU QUYỀN TRUY CẬP
Một dấu hiệu khác cần chú ý là ứng dụng liên tục yêu cầu bật các tính năng Trợ năng (Accessibility), màn hình thỉnh thoảng nhấp nháy hoặc bàn phím ảo phản hồi chậm bất thường. Đây có thể là biểu hiện của một cuộc tấn công chồng lớp màn hình.
Trên Android, Dịch vụ trợ năng (Accessibility Services) được thiết kế nhằm hỗ trợ người khuyết tật sử dụng thiết bị thuận tiện hơn. Tính năng này cho phép ứng dụng đọc nội dung hiển thị trên màn hình và tự động thực hiện một số thao tác chạm. Tuy nhiên, nếu phần mềm độc hại lừa người dùng cấp quyền truy cập này, nó có thể lợi dụng các quyền được cấp để kiểm soát nhiều hoạt động trên thiết bị.
Khi đó, mã độc có thể theo dõi nội dung được nhập bằng bàn phím, đọc thông tin hiển thị trên màn hình, tự thực hiện một số thao tác cấp quyền và tạo những lớp giao diện vô hình hoặc màn hình đăng nhập giả mạo chồng lên các ứng dụng ngân hàng, nhắn tin. Điều này khiến thông tin cá nhân và dữ liệu tài chính có nguy cơ bị đánh cắp mà người dùng khó nhận ra.
Một trường hợp nổi tiếng sử dụng phương thức này là Anatsa, còn được gọi là Teabot. Phần mềm độc hại này từng phát tán thông qua những ứng dụng đọc PDF và quét tài liệu giả mạo trên các cửa hàng ứng dụng.
Sau khi được cài đặt, ứng dụng sẽ yêu cầu người dùng bật Dịch vụ trợ năng với lý do cần thiết để cài đặt tiện ích bổ sung hoặc cập nhật ứng dụng. Khi quyền truy cập được cấp, Anatsa có thể ghi nhận các thao tác chạm trên màn hình máy tính bảng. Từ đó, mã độc hiển thị những giao diện đăng nhập giả mạo để đánh cắp thông tin ngân hàng và mã xác thực hai yếu tố của người dùng.
Để phòng tránh hình thức tấn công này, không nên cấp quyền Trợ năng cho những ứng dụng thông thường như trò chơi, tiện ích đơn giản hoặc công cụ quét tệp nếu không có lý do thực sự cần thiết. Những ứng dụng này hiếm khi cần đến quyền truy cập ở mức độ như vậy.
Việc thiết lập đăng nhập sinh trắc học bằng vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt cho các ứng dụng ngân hàng cũng là một biện pháp bảo vệ hữu ích. Tuy nhiên, đây không phải giải pháp thay thế hoàn toàn cho các biện pháp bảo mật khác.
Ngoài ra, cần thường xuyên kiểm tra mục Trợ năng trong phần cài đặt máy tính bảng để phát hiện những ứng dụng không đáng tin cậy đang được cấp quyền kiểm soát thiết bị.
LƯU LƯỢNG DỮ LIỆU NỀN TĂNG ĐỘT BIẾN
Mức sử dụng dữ liệu nền đột ngột tăng cao hoặc băng thông Wi-Fi tại nhà xuất hiện những biến động bất thường cũng có thể là dấu hiệu cho thấy máy tính bảng đã bị nhiễm mã độc.
Vấn đề này không chỉ xảy ra trên những thiết bị có kết nối mạng di động. Ngay cả máy tính bảng chỉ sử dụng Wi-Fi cũng có thể trở thành mục tiêu của các phần mềm độc hại chuyên khai thác kết nối Internet.
Những ứng dụng độc hại thường ngụy trang dưới dạng các tiện ích tưởng chừng vô hại như bộ sưu tập hình nền miễn phí, trình đọc PDF, ứng dụng bộ lọc camera hoặc trò chơi đơn giản.
Sau khi được cài đặt, chúng âm thầm thực hiện các tác vụ trong nền để liên lạc với máy chủ của tin tặc, tải lên những tệp đã đánh cắp, tự động nhấp vào quảng cáo hoặc sử dụng thiết bị làm trung gian định tuyến lưu lượng truy cập Internet.
Để che giấu hoạt động, những ứng dụng này có thể lợi dụng các quyền thông báo và tiếp tục chạy ngầm mà không hiển thị cửa sổ ứng dụng hay thông báo lỗi rõ ràng trên màn hình. Vì vậy, người dùng có thể không nhận ra thiết bị đang âm thầm tiêu thụ dữ liệu và thực hiện những hoạt động bất thường.
Một ví dụ thực tế đáng chú ý là Trojan Joker, loại mã độc đã nhắm mục tiêu vào các thiết bị Android bao gồm cả máy tính bảng và điện thoại di động, trong nhiều năm.
Những kẻ phát triển Joker thường tải các ứng dụng có vẻ sạch và hoạt động bình thường lên cửa hàng ứng dụng để vượt qua các bước kiểm tra bảo mật. Vài tuần sau khi người dùng cài đặt, ứng dụng mới tải về một thành phần mã độc được giấu kín trước đó.
Khi được kích hoạt, Joker âm thầm sử dụng kết nối Internet trong nền để thu thập và gửi dữ liệu cá nhân ra bên ngoài. Không chỉ vậy, mã độc còn có thể tự động đăng ký người dùng vào các dịch vụ trực tuyến trả phí mà không có sự đồng ý. Hành vi này khiến thiết bị tiêu tốn dữ liệu, đồng thời phát sinh những giao dịch gian lận mà không để lại dấu hiệu rõ ràng trên màn hình.
Để bảo vệ máy tính bảng, cần thận trọng khi cấp quyền truy cập mạng, quyền thông báo hoặc quyền hoạt động trong nền cho những ứng dụng tiện ích đơn giản không thực sự cần đến các quyền này.
Việc kiểm tra định kỳ mục thống kê sử dụng dữ liệu trong phần cài đặt cũng rất quan trọng. Thông qua đó, có thể xác định chính xác ứng dụng nào đang tiêu thụ nhiều dữ liệu nền và kịp thời phát hiện những hoạt động bất thường.
