Trong bối cảnh nhu cầu tìm về đời sống tinh thần ngày càng gia tăng, du lịch tâm linh đang trở thành một xu hướng nổi bật, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng đặt ra nhiều thách thức, làm sao để vừa khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, vừa bảo tồn được những giá trị linh thiêng, nhân văn vốn có.
Thương gia đã có cuộc trò chuyện với anh Văn Tân, giám đốc của một công ty lữ hành trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo anh Tân, điều cốt lõi để du lịch tâm linh phát triển bền vững là phải xác định rõ mục tiêu cân bằng giữa bảo tồn và khai thác. Không gian tín ngưỡng không giống như các điểm du lịch thông thường; đó là nơi lưu giữ niềm tin, đời sống tinh thần và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Vì vậy, việc giữ gìn sự tôn nghiêm, thuần khiết của các cơ sở tôn giáo, di tích tâm linh cần được đặt lên hàng đầu. Nếu chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, để các hoạt động buôn bán, cúng bái phản cảm lấn át giá trị cốt lõi, du lịch tâm linh sẽ tự đánh mất nền tảng tồn tại của mình.
Thưa anh, anh đánh giá thế nào về tiềm năng du lịch tâm linh tại Việt Nam?
Du lịch tâm linh tại Việt Nam không chỉ có tiềm năng về số lượng điểm đến mà còn rất sâu về giá trị tinh thần và văn hóa. Tín ngưỡng dân gian, Phật giáo, Đạo giáo và thờ Mẫu đã ăn sâu vào đời sống người Việt, tạo nên nhu cầu du lịch gắn với hành hương, chiêm bái và tìm kiếm sự cân bằng nội tâm, chứ không đơn thuần là tham quan.
Điểm mạnh của hình thức du lịch này tại Việt Nam là nhiều không gian tâm linh nằm trong tổng thể cảnh quan tự nhiên và di sản lịch sử, giúp du khách có trải nghiệm đa chiều về văn hoá, thiên nhiên.
Nếu định hướng phát triển theo chiều sâu, chú trọng diễn giải giá trị di sản, kiểm soát hoạt động kinh doanh và nâng cao nhận thức du khách, du lịch tâm linh Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm đặc thù mang bản sắc riêng trên bản đồ du lịch thế giới.
Du lịch tâm linh thường mang tính mùa vụ rất rõ, đặc biệt tập trung vào mùa lễ hội. Theo anh, cần có những giải pháp nào để giảm tính mùa vụ và khai thác hiệu quả loại hình du lịch này quanh năm mà vẫn giữ được giá trị linh thiêng?
Về tính mùa vụ của du lịch tâm linh, cần có những giải pháp linh hoạt để giảm áp lực cao điểm và khai thác hiệu quả quanh năm.
Trước hết, các địa phương và doanh nghiệp lữ hành nên đa dạng hóa sản phẩm, không chỉ tập trung vào mùa lễ hội mà phát triển các tour trải nghiệm chiều sâu như thiền, tĩnh tâm, tìm hiểu lịch sử – kiến trúc di tích vào mùa thấp điểm. Bên cạnh đó, có thể phân bổ, giãn thời gian tổ chức lễ hội, sự kiện văn hóa tâm linh quy mô nhỏ trong năm để tránh quá tải.
Doanh nghiệp cũng nên kết hợp du lịch tâm linh với sinh thái, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe để thu hút du khách ngoài mùa cao điểm. Cách làm này vừa giảm tính mùa vụ, vừa góp phần bảo vệ không gian linh thiêng và nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách.
Theo anh, làm thế nào để du lịch phát triển nhưng không làm mai một di sản và bản sắc văn hóa?
Để phát triển du lịch thực sự gắn với bảo tồn di sản và bản sắc văn hóa, điều quan trọng là phải giúp du khách hiểu đúng, hiểu sâu về ý nghĩa và nguồn gốc của các giá trị văn hóa tâm linh, chứ không chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan hay lễ bái.
Cụ thể, mỗi điểm đến cần được “kể câu chuyện di sản” một cách bài bản, dựa trên nghiên cứu lịch sử, tín ngưỡng và truyền thuyết dân gian, qua đó làm rõ vì sao không gian đó linh thiêng, giá trị tinh thần của nghi lễ, biểu tượng kiến trúc và phong tục liên quan. Doanh nghiệp lữ hành và ban quản lý di tích cần đầu tư vào đội ngũ hướng dẫn viên, thuyết minh viên có kiến thức chuyên sâu, có khả năng diễn giải văn hóa bằng ngôn ngữ gần gũi, giúp du khách tiếp cận di sản bằng sự tôn trọng và chiêm nghiệm.
Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa hình thức truyền tải giá trị di sản như trưng bày chuyên đề, không gian trải nghiệm, tư liệu số, phim ngắn, hay những người nắm giữ “ký ức sống” của di sản. Khi du khách hiểu rõ nguồn gốc, ý nghĩa và chiều sâu văn hóa, họ sẽ tự điều chỉnh hành vi ứng xử, giảm các hành vi phản cảm hay thương mại hóa thái quá. Chính sự thấu hiểu này không chỉ nâng cao chất lượng trải nghiệm du lịch mà còn góp phần biến du khách thành “đồng minh” trong việc gìn giữ, lan tỏa và bảo tồn các giá trị văn hóa tâm linh lâu dài.
Vai trò là đại diện của doanh nghiệp lữ hành, anh có đề xuất cụ thể nào nhằm phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo hướng bền vững?
Doanh nghiệp lữ hành nên tập trung phát triển các sản phẩm kết hợp như du lịch tâm linh gắn với sinh thái, homestay và ẩm thực địa phương nhằm đa dạng hóa trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Chẳng hạn, với tuyến Yên Tử (Quảng Ninh), có thể xây dựng tour “Hành trình về đất Phật Trúc Lâm” kết hợp chiêm bái chùa, trải nghiệm thiền, tham quan rừng sinh thái và lưu trú homestay tại làng người Dao, thưởng thức ẩm thực chay bản địa.
Hay tại An Giang, tour hành hương Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam có thể gắn với rừng tràm Trà Sư, làng nghề truyền thống và ẩm thực sông nước. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo hướng dẫn viên am hiểu văn hóa - tín ngưỡng, khai thác có trách nhiệm, tôn trọng không gian linh thiêng và giá trị bản địa. Chỉ khi lợi ích kinh tế gắn liền với bảo tồn di sản và sự tham gia của cộng đồng địa phương, du lịch văn hóa tâm linh mới có thể phát triển bền vững và lâu dài.
Chính quyền địa phương cần có những chính sách gì để giúp loại hình này phát triển đúng hướng, thưa anh?
Trước hết chính quyền địa phương cần có quy hoạch tổng thể cho du lịch văn hóa tâm linh, xác định rõ các khu, điểm trọng tâm và giới hạn khai thác để tránh tình trạng phát triển tự phát, thương mại hóa quá mức. Đồng thời, cần ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và cộng đồng địa phương tham gia làm du lịch theo hướng bền vững, như ưu đãi đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực và chuẩn hóa chất lượng dịch vụ.
Công tác bảo tồn di tích, không gian linh thiêng và lễ hội truyền thống phải được đặt lên hàng đầu, gắn chặt với quản lý hoạt động kinh doanh và lễ nghi tín ngưỡng. Ngoài ra, chính quyền cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục ý thức cho người dân và du khách về giá trị văn hóa - tâm linh, xây dựng môi trường du lịch văn minh.
Xin cảm ơn anh!
