Sự leo thang của xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu, trong đó ngành hàng không là một trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất. Giá nhiên liệu bay tăng mạnh không chỉ làm gia tăng áp lực chi phí vận hành mà còn đặt ra nguy cơ thua lỗ cho các hãng hàng không, đồng thời kéo theo khả năng giá vé máy bay tăng cao trong thời gian tới.
“CÚ SỐC” NHIÊN LIỆU BAY
Sáng 9/3, Cục Hàng không Việt Nam đã tổ chức cuộc họp khẩn với các đơn vị trong ngành nhằm bàn giải pháp ứng phó với biến động giá nhiên liệu hàng không do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông. Cuộc họp do Cục trưởng Uông Việt Dũng chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo nhiều doanh nghiệp hàng không và các đơn vị liên quan như Vietnam Airlines, Vietjet Air, Pacific Airlines, Bamboo Airways, Vietravel Airlines, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam cùng nhiều doanh nghiệp cung ứng nhiên liệu hàng không.
Theo đại diện Cục Hàng không Việt Nam, diễn biến phức tạp của chiến sự tại Trung Đông đã khiến giá nhiên liệu Jet-A1 trên thị trường quốc tế tăng mạnh, có thời điểm cao gấp khoảng ba lần so với trước khi xảy ra xung đột. Mức tăng này khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không có thể đội lên thêm 60-70%, gây áp lực rất lớn đối với hoạt động vận hành.
Không chỉ tác động đến chi phí nhiên liệu, chiến sự còn khiến nhiều quốc gia trong khu vực đóng cửa không phận, làm gián đoạn các tuyến bay quan trọng nối châu Âu - châu Á qua vùng Vịnh. Điều này khiến nhiều hãng hàng không quốc tế phải hủy chuyến hoặc điều chỉnh đường bay, kéo dài thời gian hành trình và phát sinh thêm chi phí khai thác. Chuỗi vận chuyển hành khách và hàng hóa bằng đường hàng không trên toàn cầu vì thế cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cung ứng nhiên liệu bay trong nước cũng cho biết đang gặp nhiều khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung do tác động mang tính toàn cầu của thị trường dầu mỏ. Một số đơn vị nhập khẩu xăng dầu cho biết đã chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế, song việc đảm bảo đủ nhiên liệu cho hoạt động hàng không trong ngắn hạn vẫn là thách thức lớn.
Đại diện Vietnam Airlines cho biết nguồn cung nhiên liệu trong tháng 4 dự kiến sẽ rất căng thẳng. Hãng hiện phải sử dụng lượng nhiên liệu dự trữ từ tháng 3, đồng thời triển khai các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu nhằm đảm bảo một phần nhu cầu khai thác. Theo tính toán của hãng, nếu giá nhiên liệu bay tăng lên khoảng 200 USD/thùng, chi phí khai thác của các hãng hàng không có thể tăng gấp đôi so với hiện tại.
Trong bối cảnh một số hãng hàng không Trung Đông tạm dừng khai thác, Vietnam Airlines cũng đã điều chỉnh một số đường bay đến châu Âu, đồng thời bổ sung khoảng 30 chuyến bay nhằm giải tỏa lượng hành khách đang bị tồn đọng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia trong ngành, đây vừa là cơ hội mở rộng thị phần nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nếu chi phí nhiên liệu tiếp tục leo thang.
Để tháo gỡ khó khăn trước mắt, Vietnam Airlines kiến nghị cơ quan quản lý xem xét miễn thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay, đồng thời đề xuất áp dụng các cơ chế linh hoạt về slot và điều phối bay tương tự giai đoạn dịch COVID-19, nhằm giúp các hãng có thêm dư địa duy trì hoạt động.
Sau khi lắng nghe ý kiến từ các doanh nghiệp, Cục trưởng Uông Việt Dũng nhận định xung đột Trung Đông và đà tăng của giá nhiên liệu đang đặt ra thách thức lớn đối với ngành hàng không dân dụng Việt Nam. Cơ quan quản lý yêu cầu các đơn vị trong ngành tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin, đồng thời chủ động xây dựng phương án khai thác linh hoạt nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu cực.
ÁP LỰC CHI PHÍ KHỔNG LỒ TỪ QUY MÔ ĐỘI BAY
Thực tế cho thấy, mức độ ảnh hưởng của biến động giá nhiên liệu đối với các hãng hàng không phụ thuộc rất lớn vào quy mô đội bay và tần suất khai thác. Hiện tổng đội bay của các hãng hàng không Việt Nam ước khoảng 210-220 tàu bay, trong đó phần lớn tập trung ở hai doanh nghiệp lớn là Vietnam Airlines và Vietjet Air.
Vietnam Airlines (bao gồm VASCO) đang khai thác khoảng 101-102 máy bay, bao gồm cả máy bay thân rộng phục vụ các đường bay dài. Vietjet Air sở hữu đội bay gần 100 chiếc, chủ yếu là các dòng Airbus thân hẹp như Airbus A321 và A320. Trong khi đó, Bamboo Airways hiện chỉ còn khoảng 7-8 máy bay sau quá trình tái cấu trúc, giảm mạnh so với quy mô gần 30 tàu bay trước đây. Vietravel Airlines đang khai thác khoảng 3-6 máy bay, còn hãng mới Sun PhuQuoc Airways dự kiến vận hành khoảng 4 tàu bay trong giai đoạn đầu.
Quy mô đội bay lớn đồng nghĩa với mức tiêu thụ nhiên liệu rất cao. Một máy bay thân hẹp như Airbus A321 có thể tiêu thụ 2.500-3.000 lít nhiên liệu mỗi giờ bay. Với cường độ khai thác trung bình khoảng 10-12 giờ mỗi ngày, mỗi máy bay có thể sử dụng 25.000-36.000 lít nhiên liệu/ngày, tương đương 20-28 tấn nhiên liệu.
Từ mức tiêu thụ này, nếu đội bay khoảng 100 máy bay hoạt động với cường độ trung bình, mỗi hãng lớn như Vietnam Airlines hoặc Vietjet Air có thể tiêu thụ khoảng 2.000-2.800 tấn nhiên liệu mỗi ngày, tương đương 60.000-80.000 tấn nhiên liệu mỗi tháng. Với các hãng nhỏ hơn như Bamboo Airways, lượng tiêu thụ ước tính khoảng 140-220 tấn mỗi ngày.
Những con số này cho thấy chỉ cần giá nhiên liệu tăng thêm vài chục USD mỗi thùng cũng có thể khiến chi phí vận hành của các hãng hàng không tăng thêm hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Trong bối cảnh biên lợi nhuận của ngành vốn không cao, kịch bản thua lỗ hoặc buộc phải tăng giá vé là điều khó tránh khỏi nếu giá dầu tiếp tục leo thang.
Bên cạnh đó, nếu giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các hãng hàng không có thể buộc phải điều chỉnh giá vé hoặc áp dụng phụ thu nhiên liệu để bù đắp chi phí. Điều này đồng nghĩa với khả năng giá vé máy bay trên nhiều đường bay nội địa và quốc tế sẽ tăng lên, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm như dịp nghỉ lễ 30/4-1/5 hay mùa du lịch hè sắp tới.
Áp lực tăng giá vé càng trở nên rõ rệt khi nhu cầu đi lại của người dân đang phục hồi mạnh sau giai đoạn khó khăn của ngành hàng không. Nếu chi phí nhiên liệu tiếp tục leo thang, bài toán cân bằng giữa đảm bảo hiệu quả tài chính cho doanh nghiệp và duy trì mức giá vé phù hợp với khả năng chi trả của hành khách sẽ trở thành thách thức lớn đối với toàn ngành hàng không trong thời gian tới.
Chính vì vậy, bên cạnh việc tối ưu hóa lịch bay và tiết kiệm nhiên liệu, các doanh nghiệp hàng không cũng đang kỳ vọng vào các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ như giảm thuế nhiên liệu bay, ổn định chính sách tín dụng hoặc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu. Đây được xem là những giải pháp quan trọng nhằm giúp ngành hàng không duy trì hoạt động ổn định trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu vẫn đang biến động khó lường.