Từ một cuộc đua kéo dài vài giờ, marathon đang dần trở thành “cỗ máy” thu hút du khách cho nhiều địa phương. Không chỉ kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng dư địa chi tiêu, các giải chạy còn đưa những cảnh quan, bản làng và điểm đến ít được biết tới bước vào hành trình khám phá của du khách.
Với cộng đồng chạy bộ, marathon không chỉ là cuộc đua của tốc độ và sức bền mà còn là một lý do để lên đường. Nhiều vận động viên kết hợp ngày thi đấu với hành trình khám phá điểm đến, từ thưởng thức đặc sản, tham quan di tích đến trải nghiệm văn hóa và cảnh quan bản địa.
Vì thế, sức lan tỏa của một giải chạy không dừng lại ở vài giờ tranh tài hay số lượng vận động viên tham dự. Đằng sau đường đua là cả một hệ sinh thái dịch vụ được kích hoạt, từ lưu trú, ẩm thực, vận chuyển đến các điểm tham quan và hoạt động trải nghiệm, tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng địa phương và mở rộng sức hút của điểm đến.
Xu hướng này đang diễn ra trong bối cảnh thị trường du lịch thể thao toàn cầu tăng trưởng mạnh. Grand View Research ước tính thị trường du lịch thể thao toàn cầu đạt khoảng 803,9 tỷ USD năm 2025, dự kiến tăng lên 927,9 tỷ USD năm 2026 và đạt 2.776,7 tỷ USD vào năm 2033. Báo cáo dự báo tốc độ tăng trưởng kép hằng năm giai đoạn 2026-2033 ở mức khoảng 16,8-17%.
ĐỊA PHƯƠNG "KÍCH HOẠT" LỢI THẾ TRÊN ĐƯỜNG CHẠY
Tại Việt Nam, mô hình kết hợp thể thao và du lịch đang ngày càng rõ nét. Nhiều địa phương tận dụng lợi thế về cảnh quan, văn hóa và địa hình để biến đường chạy thành một phần của trải nghiệm điểm đến, tạo dấu ấn riêng cho từng giải đấu.
Những ngày gần đây, Sa Pa (Lào Cai) đang hoàn tất công tác chuẩn bị cho Vietnam Mountain Marathon (VMM) 2026, diễn ra từ ngày 17-20/9. Theo thông tin từ địa phương, tính đến ngày 19/8, giải đã có hơn 5.300 vận động viên đăng ký, trong đó khoảng 34% là người nước ngoài đến từ 54 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sáu cự ly của giải gồm 10km, 21km, 50km, 70km, 100km và 100 dặm (161km).
Điểm đáng chú ý là đường chạy không bị bó hẹp trong một khu vực đô thị. Các cung đường đi qua phường Sa Pa cùng các địa bàn Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn, Mường Bo, đưa vận động viên vào sâu hơn trong không gian núi rừng và bản làng.
Với runner quốc tế, hành trình đến Sa Pa không nhất thiết khép lại sau khi cán đích. Họ thường dành thêm thời gian trước và sau giải để làm quen địa hình, nghỉ ngơi, khám phá bản làng, thưởng thức ẩm thực và trải nghiệm những điểm đến đặc trưng của vùng núi. Chính khoảng thời gian này giúp một cuộc đua vài giờ tạo ra một hành trình du lịch kéo dài nhiều ngày.
Trước đó, ngày 6/9, “Y Tý Mùa Vàng Marathon 2026” diễn ra với ba cự ly 10km, 21km và 42km. Sức hút của giải không chỉ đến từ thử thách trên đường chạy mà còn nằm ở thời điểm tổ chức giữa mùa lúa chín – một trong những thời điểm đẹp nhất trong năm ở vùng cao Y Tý. Các vận động viên chạy qua những thửa ruộng bậc thang, bản làng của đồng bào Hà Nhì, Mông và không gian núi rừng đặc trưng của Tây Bắc.
Với cách tổ chức này, đường chạy trở thành một phần của trải nghiệm du lịch. Thay vì chỉ đứng ngoài quan sát cảnh quan, du khách trực tiếp đi qua những không gian tự nhiên và bản làng, qua đó có cơ hội cảm nhận cảnh sắc và văn hóa địa phương theo một cách gần gũi hơn.
Trong khi các điểm đến vùng núi tận dụng địa hình, ruộng bậc thang và bản làng để tạo dấu ấn cho đường chạy, các đô thị biển lại có lợi thế trong việc kết nối marathon với nghỉ dưỡng, vui chơi và các trải nghiệm ven biển.
Tại Sầm Sơn (Thanh Hóa), Giải Marathon Sầm Sơn mở rộng 2026 dự kiến diễn ra ngày 27/9 tại Quảng trường biển, với năm cự ly từ 3km đến 42km và quy mô khoảng 3.000-4.000 vận động viên. Chỉ sau ít ngày mở đăng ký, giải đã ghi nhận gần 2.000 người tham dự, cho thấy sức hút của một sự kiện thể thao được tổ chức tại đô thị biển.
Đáng chú ý, giải diễn ra vào cuối tháng 9, thời điểm du lịch biển bắt đầu qua mùa cao điểm. Đây là khoảng thời gian marathon có thể phát huy vai trò như một “lực kéo” mới, tạo thêm lý do để du khách trở lại Sầm Sơn sau mùa hè. Một chuyến đi để tham gia cuộc đua có thể được nối dài bằng nghỉ dưỡng, thưởng thức hải sản, khám phá các điểm đến như đền Độc Cước, hòn Trống Mái, chùa Cô Tiên hay đơn giản là tận hưởng không gian biển.
Ở một hướng khác, Vietnam Jungle Marathon tại Pù Luông cho thấy marathon có thể đưa những điểm đến thiên nhiên đến gần hơn với thị trường khách quốc tế. Mùa giải 2025 thu hút gần 1.500 vận động viên đến từ 36 quốc gia, tranh tài ở các cự ly 10km, 25km, 50km và 70km. Cung đường đi qua núi đá vôi, ruộng bậc thang, thác nước và các bản làng trong khu vực Pù Luông.
Huế là một trong những ví dụ rõ nét cho thấy marathon có thể tạo ra giá trị vượt ra ngoài một sự kiện thể thao. VnExpress Marathon Huế 2025 quy tụ 12.000 vận động viên. Trong khoảng thời gian từ ngày 4-7/4, trùng với dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, Huế đón 109.000 lượt du khách và runner, mang về khoảng 221 tỷ đồng doanh thu du lịch. Công suất phòng trong thời gian này đạt khoảng 90%, với 41.600 lượt khách lưu trú.
Hiệu ứng từ giải chạy cũng lan sang hoạt động tham quan, khi nhiều vận động viên kết hợp cuộc đua với hành trình khám phá cố đô cùng người thân, bạn bè. Riêng Đại Nội Huế trong thời gian diễn ra giải ghi nhận 14.154 lượt khách nội địa và 6.468 lượt khách quốc tế, cho thấy sức lan tỏa của sự kiện thể thao tới các sản phẩm du lịch, di sản của địa phương.
Lợi thế của Huế nằm ở chỗ đường chạy có thể gắn trực tiếp với hệ thống di sản và cảnh quan của thành phố. Vận động viên không chỉ hoàn thành một cuộc đua mà còn được trải nghiệm không gian hai bên sông Hương, cầu Trường Tiền và những tuyến đường dẫn qua khu vực di sản. Thể thao vì thế trở thành một cách khác để khám phá cố đô, còn di sản lại tạo nên bản sắc riêng cho giải chạy.
Đáng chú ý, khoảng 60% vận động viên tham gia các giải marathon tại Huế đến từ ngoài địa phương. Đây là nhóm khách có khả năng tạo ra giá trị lan tỏa lớn hơn một sự kiện thể thao đơn thuần, bởi hành trình của họ thường gắn với lưu trú, ăn uống, tham quan và các hoạt động trải nghiệm tại điểm đến.
Đà Nẵng cũng đang cho thấy cách một đô thị biển có thể xây dựng thương hiệu marathon gắn với hình ảnh điểm đến.
Giải Danang International Marathon 2025 dự kiến có hơn 7.000 vận động viên, trong đó khoảng 3.000 vận động viên quốc tế, đến từ 72 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thành phố xác định giải chạy là một trong những sự kiện quan trọng để quảng bá Đà Nẵng như một điểm đến du lịch thể thao quốc tế.
Sức hút của Đà Nẵng nằm ở khả năng kết hợp nhiều sản phẩm trong cùng một chuyến đi: biển, nghỉ dưỡng, ẩm thực, bán đảo Sơn Trà, các điểm đến văn hóa và khả năng kết nối với Hội An, Huế. Vì thế, một runner quốc tế đến Đà Nẵng hoàn toàn có thể biến một cuộc thi thành kỳ nghỉ nhiều ngày.
Quảng Ninh là trường hợp cho thấy rõ hơn quá trình một giải marathon có thể phát triển thành thương hiệu của điểm đến.
Giải Marathon Quốc tế Di sản Hạ Long 2025, tổ chức lần thứ 10, thu hút gần 15.000 vận động viên; trong đó hơn 3.200 vận động viên quốc tế đến từ 70 quốc gia. Giải đã được World Athletics cấp “Nhãn Thế giới”, đồng thời sở hữu cung đường chạy gắn với không gian di sản Vịnh Hạ Long.
Trước đó, năm 2024, giải thu hút hơn 13.500 vận động viên đến từ 55 quốc gia. Đáng chú ý, ngay trong quá trình chuẩn bị giải 2025, ngành du lịch Quảng Ninh đã làm việc với doanh nghiệp lữ hành Hàn Quốc để xây dựng sản phẩm tour gắn với sự kiện, trong đó dự kiến khoảng 1.500 người Hàn Quốc gồm runner, khách du lịch, doanh nhân và người lao động tham gia.
Người chạy có thể kết hợp tham quan Vịnh Hạ Long, nghỉ dưỡng, trải nghiệm ẩm thực, vui chơi về đêm hoặc tiếp tục hành trình tới những không gian khác của Quảng Ninh. Khi các giải chạy được tổ chức tại Yên Tử, Bình Liêu, Cô Tô hay những địa bàn có cảnh quan khác biệt, không gian du lịch cũng được mở rộng khỏi khu vực Hạ Long.
Theo thông tin từ tỉnh Quảng Ninh, thể thao đang được địa phương nhìn nhận trong mối liên hệ với du lịch, di sản và kinh tế. Hệ thống giao thông, sân bay, cảng biển, cơ sở lưu trú và hạ tầng dịch vụ là những điều kiện giúp tỉnh có khả năng tổ chức các sự kiện thể thao quy mô lớn.
Ở Đồng bằng sông Cửu Long, Hậu Giang (cũ) lại khai thác một lợi thế khác. Mekong Delta Marathon Hậu Giang 2025 dự kiến thu hút hơn 10.000 vận động viên, trong đó có khoảng 2.000 trẻ em. Giải được định vị như một sự kiện quảng bá văn hóa, cảnh quan và hình ảnh một vùng đất xanh, thân thiện của miền Tây.
Đáng chú ý, marathon đang dần được mở rộng thành những lễ hội thể thao quy mô lớn, kết hợp nhiều hoạt động thi đấu, trải nghiệm và giải trí thay vì chỉ tập trung vào một cuộc đua.
Điển hình là Sports Festival 2026 tại Lâm Đồng, dự kiến diễn ra từ tháng 7 đến tháng 9 tại NovaWorld Phan Thiết, quy tụ nhiều môn thi đấu cùng các hoạt động giao lưu, trải nghiệm. Sự kiện được kỳ vọng thu hút khoảng 17.000 vận động viên và khách mời trong nước, quốc tế.
Điểm đáng chú ý của mô hình này là thay vì đặt toàn bộ sức hút vào một cuộc đua diễn ra trong một ngày, địa phương có thể xây dựng chuỗi sự kiện liên tục trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Khi lịch thi đấu được kết nối với lưu trú, nghỉ dưỡng, ẩm thực và các hoạt động khám phá, thể thao có thể trở thành một sản phẩm du lịch có khả năng tạo khách đều đặn thay vì chỉ tạo ra một đợt tăng khách ngắn hạn.
Từ marathon, chạy địa hình, triathlon đến đạp xe, golf hay các môn thể thao biển, mỗi sự kiện đều có thể trở thành điểm kết nối giữa cộng đồng thể thao và hệ sinh thái du lịch địa phương. Khi được tổ chức theo chuỗi và gắn với đặc trưng của từng điểm đến, thể thao không chỉ tạo ra lượng khách mới mà còn góp phần hình thành những mùa du lịch mới.
MARATHON BẮT TAY DU LỊCH
Với các địa phương, hiệu quả của một giải chạy không nên chỉ được đo bằng số lượng vận động viên đăng ký. Quan trọng hơn là khả năng biến những người đến vì cuộc đua thành du khách thực sự của điểm đến.
Muốn tạo ra giá trị thực sự cho du lịch, marathon cần được tính như một sản phẩm của điểm đến ngay từ đầu, thay vì chỉ là một sự kiện thể thao. Từ việc lựa chọn cung đường, thời điểm tổ chức đến cách kết nối với hệ thống lưu trú, ẩm thực, vận chuyển và tham quan đều cần được tính toán trong cùng một kế hoạch. Khi đường chạy khai thác được đặc trưng của địa phương và các dịch vụ du lịch cùng được kích hoạt, hiệu quả của giải đấu sẽ không chỉ nằm ở ngày thi đấu mà còn được kéo dài trong suốt hành trình của du khách.
Lợi thế của Việt Nam nằm ở sự đa dạng về địa hình và tài nguyên du lịch. Trong một hành trình xuyên Việt, runner có thể tìm thấy những cung đường núi ở Tây Bắc, cao nguyên, rừng nguyên sinh, đô thị di sản, biển đảo hay không gian sông nước miền Tây. Mỗi địa hình có thể tạo nên một giải đấu khác biệt, đồng thời kể một câu chuyện riêng về điểm đến.
Nếu được tổ chức bài bản, các giải chạy có thể trở thành một phần trong chiến lược phát triển du lịch của địa phương, thay vì chỉ là những sự kiện diễn ra trong một ngày. Mỗi giải đấu, với cung đường và thời điểm tổ chức phù hợp, có thể góp phần mở rộng không gian điểm đến và tạo thêm nhu cầu sử dụng các dịch vụ du lịch.
Khi đó, hiệu quả của marathon không chỉ nằm ở số lượng vận động viên tham gia, mà còn ở khả năng kéo dài hành trình của họ. Thời gian lưu trú, chi tiêu cho ăn uống, tham quan và các dịch vụ khác sau cuộc đua chính là phần giá trị mà sự kiện thể thao có thể tạo thêm cho kinh tế địa phương.