Cùng với sự phát triển nhanh chóng của các công cụ trí tuệ nhân tạo, số lượng các vụ lừa đảo có liên quan đến AI cũng gia tăng đáng kể. Theo Báo cáo Tội phạm Internet năm 2025 của FBI, các hành vi gian lận liên quan đến tiền điện tử và trí tuệ nhân tạo nằm trong nhóm tội phạm mạng gây thiệt hại lớn nhất, với tổng số tiền bị lừa đảo tại Mỹ lên tới gần 21 tỷ USD.
Trong một thông cáo báo chí, FBI cũng cho biết đây là lần đầu tiên trong gần 25 năm báo cáo IC3 dành một mục riêng cho trí tuệ nhân tạo, ghi nhận 22.364 khiếu nại với mức thiệt hại gần 893 triệu USD.
Các hình thức lừa đảo sử dụng AI ngày càng trở nên tinh vi và thuyết phục, từ những đoạn âm thanh deepfake giả giọng người quen cho đến các email được AI soạn thảo rất tự nhiên. Đây là một mối nguy hại liên tục và khó nhận biết nếu không có sự cảnh giác.
Tuy vậy, vẫn tồn tại nhiều dấu hiệu cảnh báo khá rõ ràng giúp nhận diện các chiêu trò này. Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến nhất cho thấy khả năng đang đối mặt với một vụ lừa đảo AI, cùng những cách hiệu quả để phòng tránh.
Để bảo vệ bản thân, người thân và các tài khoản ngân hàng, cần đặc biệt cảnh giác trước những hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi. Các cuộc gọi giả mạo giọng nói, email lừa đảo và những đường link đáng ngờ hiện nay được hỗ trợ bởi AI nên trông và nghe ngày càng giống thật, khiến việc nhận biết trở nên khó khăn hơn.
Khi kết hợp với trực giác cá nhân, việc chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo phổ biến có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tránh các hậu quả nghiêm trọng.
Một trong những dấu hiệu đáng lưu ý là các tin nhắn được cá nhân hóa quá mức. Nhờ khả năng thu thập dữ liệu công khai, AI có thể tạo ra những email chứa thông tin tưởng như rất riêng tư bao gồm nghề nghiệp, sở thích hay các giao dịch gần đây.
Những nội dung này có thể khiến người nhận cảm thấy quen thuộc và tin tưởng, tuy nhiên vẫn có những chi tiết không chính xác nếu xem xét kỹ. Email từ các tổ chức, doanh nghiệp uy tín thường đảm bảo tính chính xác tuyệt đối về thông tin cá nhân, trong khi email lừa đảo thường để lộ sai sót nhỏ.
Một dấu hiệu khác là các yêu cầu mang tính khẩn cấp. Kẻ gian thường tạo áp lực thời gian bằng những thông điệp như yêu cầu hành động ngay lập tức, thông báo tài khoản sẽ bị khóa hoặc đề nghị cung cấp thông tin đăng nhập và chuyển tiền ngay. Mục đích của những nội dung này là khiến người nhận mất bình tĩnh và đưa ra quyết định vội vàng.
Ngoài ra, các tin nhắn được viết quá trau chuốt cũng cần được chú ý. Trước đây, email lừa đảo thường dễ phát hiện do lỗi chính tả hoặc ngữ pháp. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của AI, những lỗi này đã được hạn chế đáng kể, khiến nội dung trở nên mượt mà và đáng tin hơn.
Dù vậy, các dấu hiệu như câu chữ chung chung, thông báo mơ hồ về hoạt động bất thường hay yêu cầu xác nhận thông tin để tránh gián đoạn vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt khi đi kèm hình ảnh lạ hoặc thiếu hình ảnh minh họa.
Song song với những chiêu trò quen thuộc, vẫn tồn tại nhiều hình thức lừa đảo ứng dụng AI có thể nhận diện nếu quan sát kỹ.
Một trong số đó là âm thanh không tự nhiên. Công nghệ deepfake giọng nói có thể mô phỏng giọng của người thân hoặc người quen, khiến việc phân biệt thật giả trở nên khó khăn.
Tuy nhiên, giọng nói do AI tạo ra thường có những điểm bất thường như nhịp điệu không tự nhiên, thiếu cảm xúc hoặc đưa ra những yêu cầu không phù hợp với thói quen của người bị giả mạo.
Bên cạnh đó là video deepfake, khi AI không chỉ tái tạo giọng nói mà còn tạo ra hình ảnh chuyển động giống thật. Những video này có thể xuất hiện trên các cuộc gọi video, mạng xã hội hoặc từ các tài khoản đã bị xâm nhập, nhằm đánh lừa người xem để chiếm đoạt tiền hoặc thông tin cá nhân.
Dù trông rất thuyết phục, chúng vẫn có thể lộ sơ hở qua biểu cảm khuôn mặt thiếu tự nhiên, ánh sáng không đồng nhất hoặc bóng đổ bất thường.
Một dấu hiệu khác là việc bị dẫn dắt sang nền tảng trò chuyện khác. Kẻ lừa đảo thường bắt đầu bằng những cuộc hội thoại có vẻ hợp lý thông qua chatbot hoặc tin nhắn, sau đó tìm cách chuyển sang các ứng dụng khác nhằm dễ kiểm soát hơn.
Những yêu cầu chuyển từ email sang ứng dụng nhắn tin như WhatsApp, từ tin nhắn sang các nền tảng thanh toán hoặc từ mạng xã hội sang Telegram thường là dấu hiệu cần cảnh giác.
Cuối cùng là các yêu cầu thanh toán bất thường. Dù email hay tin nhắn có thể được viết rất chuyên nghiệp, dấu hiệu lừa đảo thường lộ rõ khi xuất hiện các phương thức thanh toán không chính thống như thẻ quà tặng, chuyển khoản không rõ ràng hoặc tiền điện tử. Đây là những cảnh báo quan trọng và dễ nhận biết nhất.
