Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu An toàn Mạng (Cybersafety Research Center) đã kiểm tra 86 tính năng an toàn dành cho thanh thiếu niên trên TikTok, Instagram, Snapchat và YouTube.
Họ không chỉ xem xét việc các tính năng này có hoạt động đúng như mô tả hay không mà còn đánh giá khả năng người dùng trẻ có thực sự tìm thấy và sử dụng được chúng trong thực tế. Kết quả cho thấy chỉ 35 tính năng, tương đương hơn 40%, đáp ứng được cả hai tiêu chí này.
Phía các công ty công nghệ phần lớn phản đối kết quả nghiên cứu, cho rằng các tính năng của họ vẫn hoạt động đúng thiết kế, hoặc các bài kiểm tra không phản ánh chính xác cách trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng nền tảng trong đời thực.
Trong bối cảnh đó, YouTube và công ty mẹ của Instagram là Meta cũng đã bị kết luận trong các vụ việc năm nay là có trách nhiệm trong việc gây nghiện và gây hại cho người trẻ. Cả 4 nền tảng lớn hiện đang đối mặt với hàng nghìn vụ kiện tương tự, dù tất cả đều bác bỏ các cáo buộc.
Báo cáo công bố dẫn lời: “Nếu bạn là phụ huynh, bạn nên biết rằng chúng tôi đã phát hiện những vấn đề mang tính hệ thống trong thiết kế và triển khai nhiều tính năng này”.
Theo Trung tâm Nghiên cứu An toàn Mạng, một sáng kiến chung của Đại học New York và Đại học Northeastern, các kết quả nghiên cứu cho thấy tác hại của mạng xã hội đối với trẻ em không phải là giả thuyết và khi xảy ra thì hậu quả có thể không thể đảo ngược.
Những phát hiện này đã đặt ra câu hỏi về tuyên bố của các công ty công nghệ rằng việc đầu tư mạnh vào các công cụ an toàn đã giúp nền tảng của họ trở nên an toàn hơn cho người dùng trẻ.
Đồng thời, báo cáo cũng xuất hiện trong bối cảnh ngày càng có nhiều lời kêu gọi siết chặt quy định liên bang đối với mạng xã hội, khi các lãnh đạo của những công ty lớn dự kiến sẽ tiếp tục phải điều trần trước Quốc hội Mỹ vào mùa hè năm nay.
THỬ NGHIỆM PHƠI BÀY LỖ HỔNG
Để đánh giá hiệu quả của các tính năng bảo vệ người dùng trẻ, nhóm nghiên cứu đã tạo hai nhóm tài khoản thử nghiệm.
Nhóm đầu tiên khai báo độ tuổi là trẻ vị thành niên nhằm kiểm tra các tính năng an toàn dành cho trẻ em và thanh thiếu niên. Nhóm còn lại là các tài khoản người lớn từ 25 tuổi trở lên, được sử dụng để kiểm tra xem những hạn chế đối với người lớn khi tương tác với trẻ vị thành niên có thực sự phát huy tác dụng hay không.
Các nhà nghiên cứu đánh giá liệu người dùng trẻ có thể dễ dàng tìm thấy và sử dụng các tính năng này trong quá trình sử dụng bình thường, liệu thanh thiếu niên có thể dễ dàng lách các cơ chế bảo vệ hay không, đồng thời kiểm tra xem người lớn có thể vượt qua những giới hạn nhắn tin hoặc tương tác với tài khoản trẻ vị thành niên hay không.
Một tính năng bị đánh giá là thất bại nếu bị ẩn quá sâu trong phần cài đặt khiến người dùng khó tiếp cận, không hoạt động đúng như mô tả để ngăn ngừa rủi ro hoặc mắc cả hai vấn đề trên. Ngoài ra, có 9 tính năng được xếp vào nhóm không tồn tại vì các nhà nghiên cứu không thể kích hoạt chúng dù đã chủ động thử nghiệm.
Chẳng hạn, trên Instagram, khi các tài khoản thanh thiếu niên để lại bình luận mang tính bắt nạt như chửi thề hoặc câu “không ai thích bạn”, hệ thống không hiển thị lời nhắc yêu cầu người dùng tạm dừng để suy nghĩ lại như nền tảng từng giới thiệu. Instagram giải thích rằng tính năng này không được thiết kế để xuất hiện trong trường hợp người đăng bài và người bình luận đang theo dõi nhau.
Theo báo cáo, để thực sự phát huy hiệu quả, các tính năng an toàn cần được bật mặc định hoặc đủ dễ để người dùng kích hoạt, phải hoạt động ổn định trước những cách sử dụng thông thường của thanh thiếu niên và chứng minh được khả năng giảm thiểu rủi ro trong thực tế.
Nghiên cứu cũng lưu ý rằng họ không đánh giá các công cụ kiểm soát của phụ huynh, mà chỉ tập trung vào những tính năng áp dụng trực tiếp cho trẻ em và thanh thiếu niên hoặc do chính các em có thể bật.
Trong khi đó, các nền tảng cho rằng hệ thống kiểm soát của phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ người dùng trẻ, giúp hạn chế khả năng vượt qua giới hạn thời gian sử dụng và các biện pháp bảo vệ khác.
Số lượng tính năng được thử nghiệm không giống nhau giữa các nền tảng, trong đó Instagram có nhiều nhất với 29 tính năng. Xét theo tỷ lệ thất bại, Snapchat đứng đầu với 73%, tiếp theo là Instagram (66%), YouTube (55%) và TikTok (50%).
TRẺ EM VẪN CÓ THỂ TIẾP CẬN NỘI DUNG ĐỘC HẠI DÙ CÓ LỚP BẢO VỆ
Dù cả TikTok, Instagram, Snapchat và YouTube đều tuyên bố sẽ ngăn trẻ em tiếp cận nội dung nguy hiểm, đồng thời chuyển hướng các em đến những nguồn hỗ trợ phù hợp, kết quả thử nghiệm cho thấy nhiều cơ chế bảo vệ không phát huy hiệu quả như quảng bá.
Chẳng hạn, khi một tài khoản TikTok đăng ký là trẻ vị thành niên tìm kiếm nội dung liên quan đến rối loạn ăn uống hoặc tự gây hại, hệ thống vẫn gợi ý các cụm từ như “cách giả vờ ăn” hay “dao lam trên da”.
Trên Instagram, khi người dùng nhập từ khóa “rối loạn ăn uống”, thanh tìm kiếm lại đề xuất các biến thể viết sai chính tả giúp người dùng có thể lách bộ lọc nội dung. Snapchat cũng gặp phải lỗ hổng tương tự.
Phản hồi về kết quả này, TikTok khẳng định tài khoản thanh thiếu niên được áp dụng sẵn hơn 50 cài đặt an toàn mặc định, phụ huynh có thể quản lý thêm thông qua công cụ Family Pairing. Công ty cho biết quá trình rà soát nội bộ xác nhận các tính năng vẫn hoạt động đúng như thiết kế.
Đối với YouTube, các nhà nghiên cứu đánh giá công cụ hạn chế tìm kiếm nội dung nguy hiểm hoạt động tương đối hiệu quả. Tuy nhiên, cơ chế chuyển hướng người dùng trẻ đến các nguồn hỗ trợ lại chưa đạt mục tiêu bởi người dùng chỉ cần đóng màn hình cảnh báo là vẫn có thể tiếp tục xem nội dung đã tìm kiếm. YouTube phản hồi rằng ngay cả khi người dùng bỏ qua màn hình này, hệ thống vẫn chỉ hiển thị những nội dung phù hợp với độ tuổi.
Báo cáo cũng chỉ ra những lỗ hổng trong việc ngăn người lớn liên hệ với trẻ em trên Snapchat và Instagram. Trong thử nghiệm trên Snapchat, tài khoản người lớn có thể tìm thấy, gửi lời mời kết bạn và nhắn tin cho tài khoản trẻ vị thành niên mà không gặp bất kỳ hạn chế nào. Sau khi chấp nhận lời mời, tài khoản trẻ còn có thể xem toàn bộ lịch sử tin nhắn mà người lớn đã gửi trước đó mà không nhận được bất kỳ cảnh báo nào.
Trên Instagram, hệ thống ngăn người lớn chủ động nhắn tin cho trẻ nếu hai bên chưa theo dõi nhau. Tuy nhiên, nếu tài khoản trẻ là người gửi tin nhắn trước, người lớn có thể trả lời tự do mà không bị giới hạn hay cảnh báo. Meta cho rằng đây là cách tính năng được thiết kế vì việc trẻ chủ động liên hệ cho thấy các em muốn kết nối với người đó.
Theo nhóm nghiên cứu, họ đã thông báo những lỗ hổng này cùng một số vấn đề nghiêm trọng khác cho Instagram và Snapchat trước khi công bố báo cáo. Snapchat cho biết công ty luôn coi trọng sự an toàn của người dùng và liên tục cập nhật các biện pháp bảo vệ. Đồng thời cũng cho rằng nhiều kết quả nghiên cứu dựa trên những tình huống cố tình tìm cách vượt qua hệ thống, không phản ánh trải nghiệm sử dụng thông thường.
Một điểm đáng chú ý khác là tính năng giới hạn thời gian sử dụng. Instagram, YouTube và TikTok đều có lời nhắc người dùng nghỉ giải lao sau một khoảng thời gian lướt ứng dụng nhưng các lời nhắc này đều cho phép người dùng chọn tạm hoãn để tiếp tục sử dụng. Meta và YouTube khẳng định đây là chủ đích của thiết kế, nhấn mạnh rằng các giới hạn thời gian do phụ huynh thiết lập sẽ không thể bị bỏ qua.
Meta cũng bác bỏ toàn bộ báo cáo, cho rằng nghiên cứu về cơ bản là sai lệch và hiểu chưa đúng cách các công cụ của hãng vận hành. Công ty lập luận rằng một số tính năng bị nhóm nghiên cứu đánh giá là không tồn tại thực chất chỉ không được kích hoạt vì trong quá trình thử nghiệm không xuất hiện các tình huống cần thiết để chúng hoạt động.
Dù vậy, báo cáo vẫn ghi nhận một số tính năng hoạt động hiệu quả. Ví dụ, nếu trẻ dưới 13 tuổi đăng ký tài khoản TikTok, hệ thống sẽ tự động chuyển các em sang chế độ “TikTok for Younger Users”, chỉ cho phép xem nội dung và vô hiệu hóa những tính năng tiềm ẩn rủi ro như tìm kiếm hay nhắn tin. Tương tự, các tài khoản trẻ vị thành niên trên Instagram mặc định được đặt ở chế độ riêng tư, giúp tăng cường bảo vệ ngay từ khi tạo tài khoản.
Theo nhóm nghiên cứu, những trường hợp thành công này cho thấy việc xây dựng các tính năng an toàn thực sự hiệu quả là hoàn toàn khả thi. Thay vì chỉ cố gắng lọc bớt những nội dung nguy hiểm sau khi chúng xuất hiện, các nền tảng nên tập trung thiết kế hệ thống theo hướng giảm thiểu rủi ro ngay từ đầu.
