Instagram là biểu tượng của mạng xã hội hình ảnh trong hơn một thập kỷ, nơi mọi khoảnh khắc đời sống được đóng khung bằng bộ lọc, lượt thích và thuật toán.
Nhưng khi nền tảng này ngày càng mở rộng sang video ngắn, thương mại hóa nội dung và ưu tiên phân phối dựa trên thuật toán, trải nghiệm chia sẻ ảnh đơn thuần dần bị đẩy xuống phía sau. Điều đó tạo ra một khoảng trống rõ rệt khi nhu cầu về một không gian nhẹ nhàng hơn, riêng tư hơn và ít bị chi phối bởi áp lực hiển thị.
Từ khoảng trống đó, hàng loạt ứng dụng mới bắt đầu xuất hiện, không phải để sao chép Instagram, mà để tách nó ra thành những phiên bản chuyên biệt hơn. Có ứng dụng quay lại mô hình bạn bè thân thiết, có nền tảng đặt trọng tâm vào thẩm mỹ nhiếp ảnh, và cũng có những dự án thử nghiệm cách vận hành mạng xã hội phi tập trung hoàn toàn khác biệt.
Dù còn quá sớm để khẳng định cái tên nào sẽ trở thành Instagram tiếp theo, những ứng dụng dưới đây đang được giới công nghệ và cộng đồng người dùng trẻ đặc biệt chú ý như những ứng viên đầy tiềm năng cho tương lai của mạng xã hội.
RETRO
Retro là một ứng dụng chia sẻ ảnh được xây dựng với triết lý hoàn toàn khác so với phần lớn mạng xã hội hiện nay. Thay vì chạy theo các thuật toán đề xuất nội dung hay văn hóa người ảnh hưởng, Retro tập trung vào việc giúp mọi người lưu giữ và chia sẻ những khoảnh khắc đời thường với nhóm bạn bè và người thân thân thiết nhất.
Ứng dụng được sáng lập bởi hai cựu thành viên Instagram là Nathan Sharp và Ryan Olson, những người từng tham gia phát triển các tính năng nổi tiếng như Stories.
Điểm nổi bật của Retro nằm ở cách tiếp cận gần gũi và riêng tư. Người dùng có thể chọn những bức ảnh đáng nhớ nhất trong tuần để tạo thành một bản tóm tắt cuộc sống, sắp xếp ảnh vào các album chung hoặc nhật ký ảnh, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền riêng tư của từng nội dung.
Thay vì khuyến khích đăng tải liên tục, ứng dụng hướng đến việc lưu giữ những kỷ niệm có ý nghĩa và duy trì kết nối với những người thực sự quan trọng.
Dù vẫn là một nền tảng quy mô nhỏ so với Instagram, Retro đã xây dựng được một cộng đồng người dùng trung thành nhờ trải nghiệm khác biệt. Ứng dụng có khoảng 1 triệu người dùng và gần một nửa trong số đó sử dụng ứng dụng hàng ngày, cho thấy mức độ gắn bó khá cao đối với một mạng xã hội tập trung vào nhóm bạn bè thân thiết.
Retro cũng được đánh giá tích cực trong giới thiết kế sản phẩm và những người quan tâm đến các mô hình mạng xã hội riêng tư đến mức một số ý tưởng của ứng dụng đã xuất hiện trong các sản phẩm của Google Photos sau đó.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều người cảm thấy mệt mỏi với các bảng tin đầy quảng cáo, nội dung AI và thuật toán đề xuất, Retro nổi lên như một lựa chọn dành cho những ai muốn quay lại trải nghiệm chia sẻ ảnh đơn giản, chân thực và tập trung vào các mối quan hệ cá nhân.
LOCKET
Locket là một trong những ứng dụng hiếm hoi biến màn hình chính của điện thoại thành một mạng xã hội thu nhỏ dành riêng cho những người thân thiết.
Thay vì yêu cầu người dùng mở ứng dụng để cập nhật tin tức, Locket đưa ảnh mới từ bạn bè xuất hiện trực tiếp trên widget ở màn hình chính, tạo cảm giác giống như một khung ảnh kỹ thuật số luôn được làm mới bằng những khoảnh khắc đời thường.
Ý tưởng này được phát triển bởi Matt Moss, ban đầu chỉ như một món quà dành cho bạn gái trong thời gian yêu xa, trước khi nhanh chóng trở thành hiện tượng trên App Store vào đầu năm 2022.
Sức hút của Locket nằm ở sự đơn giản. Ứng dụng tập trung vào việc chia sẻ ảnh với nhóm bạn bè thân thiết thay vì xây dựng một mạng xã hội công khai. Mỗi khi một người đăng ảnh mới, hình ảnh đó sẽ xuất hiện ngay trên màn hình chính của những người trong nhóm, tạo cảm giác kết nối liên tục mà không cần lướt bảng tin hay theo dõi thuật toán đề xuất.
Theo thời gian, Locket mở rộng thêm các tính năng như trò chuyện, đăng bộ ảnh tổng hợp hàng tuần, chia sẻ video ngắn và theo dõi nghệ sĩ yêu thích nhưng vẫn giữ triết lý ưu tiên các mối quan hệ cá nhân.
Về quy mô phát triển, Locket là một trong những startup mạng xã hội phát triển nhanh nhất trong nhóm ứng dụng chia sẻ riêng tư. Chỉ vài tuần sau khi ra mắt, ứng dụng đã thu hút hơn 2 triệu người đăng ký và nhanh chóng vươn lên vị trí số một trên App Store tại Mỹ.
Đến năm 2025, công ty cho biết Locket đã vượt mốc 80 triệu lượt tải xuống và đạt hơn 9 triệu người dùng hoạt động hàng ngày. Các báo cáo sau đó ước tính tổng lượt cài đặt đã vượt 90 triệu trên cả iOS và Android.
Locket đặc biệt được yêu thích bởi Gen Z và Gen Alpha, những nhóm người dùng có xu hướng tìm kiếm các không gian trực tuyến riêng tư hơn thay vì các nền tảng ngập tràn nội dung từ người nổi tiếng và nhà sáng tạo nội dung.
Theo công ty, gần một nửa người dùng tại Mỹ thuộc nhóm Gen Alpha và đây cũng là nhóm có tỷ lệ quay lại sử dụng cao nhất. Thành công này giúp Locket duy trì khả năng sinh lời từ năm 2024 dù chỉ vận hành với một đội ngũ rất nhỏ, trở thành một trong những ví dụ tiêu biểu cho làn sóng mạng xã hội nhỏ nhưng gắn kết đang nổi lên trong những năm gần đây.
PIXELFED
Pixelfed thường được nhắc đến như phiên bản Instagram dành cho những người đã chán quảng cáo, thuật toán và sự kiểm soát của các tập đoàn công nghệ lớn. Ra mắt từ năm 2018 bởi nhà phát triển Daniel Supernault, Pixelfed là một nền tảng chia sẻ ảnh mã nguồn mở và phi tập trung.
Về trải nghiệm sử dụng, Pixelfed khá quen thuộc với những ai từng dùng Instagram. Nó có hồ sơ cá nhân, bảng tin ảnh, hashtag, bình luận, tin nhắn riêng và tính năng khám phá nội dung.
Tuy nhiên, nền tảng này loại bỏ hoàn toàn quảng cáo, không thu thập dữ liệu người dùng cho mục đích thương mại và ưu tiên hiển thị bài đăng theo trình tự thời gian thay vì để thuật toán quyết định nội dung nào được nhìn thấy.
Sức hấp dẫn lớn nhất của Pixelfed nằm ở triết lý mạng xã hội thuộc về người dùng. Thay vì tập trung mọi dữ liệu vào một công ty duy nhất như Instagram, Pixelfed được vận hành bởi hàng trăm máy chủ độc lập trên khắp thế giới. Người dùng có thể tự chọn nơi lưu trữ dữ liệu hoặc thậm chí tự vận hành máy chủ riêng.
Dù vậy, các máy chủ vẫn kết nối với nhau thông qua Fediverse, cho phép tương tác với cộng đồng rộng lớn hơn mà không cần phụ thuộc vào một nền tảng trung tâm. Đây là điểm khiến Pixelfed trở thành lựa chọn được nhiều người quan tâm đến quyền riêng tư và tính mở của Internet đánh giá cao.
Trong vài năm đầu, Pixelfed phát triển tương đối chậm và chủ yếu thu hút cộng đồng công nghệ. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đã tăng mạnh từ năm 2025 khi nền tảng chính thức ra mắt ứng dụng trên iOS và Android.
Chỉ trong vài ngày đầu, ứng dụng Android đã đạt vị trí số một ở hạng mục mạng xã hội trên Google Play tại một số quốc gia, ghi nhận hàng chục nghìn lượt tải xuống mới.
Về quy mô, số liệu từ FediDB cho thấy hệ sinh thái Pixelfed hiện có hơn 1 triệu tài khoản, gần 700 máy chủ hoạt động và khoảng 109.000 người dùng hoạt động hàng tháng.
Trong thời điểm tăng trưởng mạnh đầu năm 2025, một số báo cáo của cộng đồng Fediverse ghi nhận lượng người dùng hoạt động hàng tháng từng tiến sát mốc 300.000.
VSCO
VSCO là một ứng dụng kết hợp giữa chỉnh ảnh và mạng xã hội ảnh, được phát triển bởi VSCO và ra mắt lần đầu vào năm 2013. Ban đầu, ứng dụng nổi bật nhờ bộ lọc màu mang phong cách film rất đặc trưng, giúp người dùng chỉnh sửa ảnh theo hướng nghệ thuật tối giản, sau đó đăng tải lên hồ sơ cá nhân để chia sẻ với cộng đồng sáng tạo.
Khác với Instagram, VSCO loại bỏ nhiều yếu tố gây áp lực xã hội như lượt thích công khai, bình luận ồn ào hay hiển thị số người theo dõi. Từ đó tạo ra một không gian tập trung nhiều hơn vào thẩm mỹ hình ảnh và trải nghiệm sáng tạo.
Về mô hình phát triển, VSCO không chỉ dừng lại ở ứng dụng chỉnh ảnh mà đã mở rộng thành một nền tảng dành cho người sáng tạo nội dung hình ảnh. Những năm gần đây, ứng dụng bổ sung các không gian cộng đồng như Spaces cho phép người dùng chia sẻ bộ ảnh theo chủ đề và tương tác trong phạm vi nhỏ hơn, thay vì mạng xã hội đại chúng.
Về quy mô, VSCO đã đạt mức tăng trưởng khá lớn so với các ứng dụng trong cùng phân khúc. Theo Bloomberg, nền tảng này hiện có khoảng 200 triệu lượt đăng ký người dùng trên toàn cầu và đã bắt đầu ghi nhận lợi nhuận nhờ hệ thống thuê bao trả phí.
Về mức độ yêu thích, VSCO từng đạt đỉnh phổ biến mạnh trong giai đoạn 2017–2020 khi trở thành biểu tượng thẩm mỹ ảnh của Gen Z, gắn với trào lưu VSCO girl trên mạng xã hội.
Dù hiện tại mức độ thảo luận đã giảm so với thời kỳ đỉnh cao, ứng dụng vẫn duy trì được một cộng đồng trung thành gồm các nhiếp ảnh gia bán chuyên và người dùng yêu thích phong cách chỉnh ảnh tối giản.
Các báo cáo từ TechCrunch cũng ghi nhận rằng người dùng vẫn quay lại VSCO chủ yếu vì cảm giác ít áp lực xã hội hơn Instagram thay vì chạy theo nội dung viral hay thuật toán đề xuất.
