Mạng xã hội giúp con người cảm thấy kết nối với nhau hơn và đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống của giới trẻ ngày nay. Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến ngày càng rộng rãi, những tác động của nó đối cũng trở thành chủ đề được quan tâm và tranh luận nhiều.
Các nền tảng như Instagram hay TikTok hiện thu hút hàng tỷ người dùng trên toàn thế giới. Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã tập trung tìm hiểu ảnh hưởng của các nền tảng này đối với giới trẻ.
Dù mạng xã hội có thể giúp họ duy trì sự kết nối với bạn bè và cộng đồng trực tuyến, nhiều báo cáo cũng cho thấy việc sử dụng quá mức có liên quan đến tình trạng căng thẳng tinh thần gia tăng, tiếp xúc thường xuyên với nội dung tiêu cực và nguy cơ cao gặp phải các vấn đề về sức khỏe tâm lý như lo âu hay trầm cảm.
SỐNG TRONG THẾ GIỚI ẢO
Việc sử dụng mạng xã hội đang ảnh hưởng rõ rệt đến đời sống và tâm lý của giới trẻ hiện nay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn một trong mười thanh thiếu niên có dấu hiệu sử dụng mạng xã hội một cách thiếu kiểm soát, chẳng hạn như khó giới hạn thời gian sử dụng hoặc cảm thấy khó chịu khi không được truy cập.
Trong nhiều trường hợp, mạng xã hội dần chiếm ưu tiên hơn những hoạt động lành mạnh khác như vận động ngoài trời, giao tiếp trực tiếp hay nghỉ ngơi hợp lý.
WHO cũng cho rằng việc sử dụng mạng xã hội quá mức có thể kéo theo nhiều hệ lụy như suy giảm sức khỏe tinh thần, giảm chất lượng các mối quan hệ ngoài đời thực do ít dành thời gian cho gia đình và bạn bè, gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm và ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập.
Một số nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội với nguy cơ tiếp xúc nhiều hơn với các hành vi bắt nạt hoặc chất kích thích.
Tuy nhiên, WHO cũng nhấn mạnh rằng mạng xã hội không hoàn toàn tiêu cực. Các nền tảng này vẫn có thể mang lại cảm giác kết nối, giúp người trẻ chia sẻ sở thích, đam mê và tìm thấy những cộng đồng có cùng mối quan tâm.
Theo Viện Child Mind, mạng xã hội còn ảnh hưởng mạnh đến cách người trẻ nhìn nhận bản thân, đặc biệt là về ngoại hình. Những nền tảng như Instagram thường tập trung quá nhiều vào hình ảnh cá nhân. Từ đó tạo ra các tiêu chuẩn sắc đẹp phi thực tế và khiến nhiều người dễ cảm thấy tự ti.
Việc liên tục so sánh bản thân với hình ảnh hoàn hảo của người khác trên mạng cũng có thể làm gia tăng cảm giác cô đơn, lo âu và áp lực tâm lý, dù mục tiêu ban đầu của mạng xã hội là kết nối con người.
Bên cạnh đó, việc sử dụng mạng xã hội còn đi kèm nhiều rủi ro khác như chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân, tiếp xúc với nội dung độc hại liên quan đến bạo lực, tình dục hoặc ma túy, ảnh hưởng đến giấc ngủ và việc học, thậm chí có nguy cơ bị đánh cắp danh tính hoặc lừa đảo trực tuyến.
Theo một nghiên cứu năm 2025, mạng xã hội đang tạo ra áp lực vô hình đối với giới trẻ. Họ cảm thấy cần phải luôn xuất hiện thật hoàn hảo, nói đúng điều mọi người mong đợi, theo kịp mọi xu hướng và liên tục tìm kiếm sự công nhận từ người khác. Điều này có thể cản trở sự phát triển tự nhiên của lòng tự trọng và khiến nhiều người phụ thuộc quá mức vào đánh giá từ bên ngoài.
Không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý, mạng xã hội còn tác động đến kỹ năng giao tiếp và sự phát triển xã hội của người trẻ. Trước đây, những cuộc trò chuyện trực tiếp hay những buổi gặp gỡ ngoài đời giúp họ học cách quan sát biểu cảm khuôn mặt, ngôn ngữ cơ thể và xử lý tình huống trong giao tiếp. Khi phần lớn tương tác chuyển sang màn hình điện thoại, nhiều cơ hội phát triển các kỹ năng này cũng dần mất đi.
Viện Child Mind cho rằng việc giao tiếp qua màn hình khiến các cuộc trò chuyện trở nên ít tự nhiên hơn. Người dùng có thể dành nhiều thời gian để suy nghĩ trước khi trả lời, chỉnh sửa lời nói hoặc né tránh xung đột bằng cách chặn hay xóa người khác.
Tình trạng này khiến họ ít có cơ hội học cách giải quyết mâu thuẫn, thể hiện cảm xúc thật hay rèn luyện sự đồng cảm trong giao tiếp trực tiếp. Việc thiếu tiếp xúc với biểu cảm và phản ứng thật của người đối diện cũng có thể khiến khả năng thấu hiểu cảm xúc của người khác suy giảm theo thời gian.
Ngoài ra, sự phát triển của mạng xã hội còn khiến vấn nạn bắt nạt trở nên nghiêm trọng hơn dưới hình thức bắt nạt qua mạng. Theo UNICEF, việc bị công kích trên môi trường trực tuyến có thể khiến người trẻ cảm thấy sợ hãi, xấu hổ và mất cảm giác an toàn, ngay cả khi không có ai ở gần về mặt thể chất.
Nhiều người rơi vào trạng thái lo âu, buồn bã, thu mình, mất hứng thú với cuộc sống và thậm chí gặp các vấn đề thể chất như mất ngủ, đau đầu hoặc đau dạ dày.
Các chuyên gia cũng cho rằng môi trường trực tuyến khiến con người dễ trở nên tàn nhẫn hơn do không trực tiếp nhìn thấy phản ứng và cảm xúc của người khác. Đồng thời, giới trẻ còn chịu áp lực phải hòa nhập và duy trì hình ảnh hoàn hảo trên mạng để tránh bị phán xét hay cô lập. Khi ai cũng xuất hiện với vẻ ngoài hạnh phúc, thành công và hấp dẫn, nhiều người dễ cảm thấy bản thân thua kém hoặc không đủ tốt.
MẶT TÍCH CỰC ÍT ĐƯỢC NHẮC ĐẾN
Dù thường bị nhắc đến với nhiều tác động tiêu cực, mạng xã hội vẫn mang lại không ít lợi ích đối với giới trẻ nếu được sử dụng hợp lý. Theo WHO, các nền tảng trực tuyến có thể giúp người trẻ cảm thấy được kết nối và tạo cơ hội để chia sẻ sở thích, đam mê với những người có cùng mối quan tâm.
Một nghiên cứu năm 2025 cũng cho thấy mạng xã hội có thể mang lại nhiều lợi ích về mặt tinh thần và xã hội cho thanh thiếu niên. Trước hết, đây là công cụ giúp duy trì và phát triển các mối quan hệ.
Dù giao tiếp diễn ra qua màn hình, việc trò chuyện, chia sẻ và tương tác trực tuyến vẫn giúp nhiều người cảm thấy gắn bó hơn với bạn bè và cộng đồng xung quanh.
Mạng xã hội cũng góp phần hỗ trợ quá trình hình thành bản sắc cá nhân ở người trẻ. Thông qua các nền tảng trực tuyến, họ có thể tìm thấy những người có cùng sở thích, trải nghiệm hoặc hoàn cảnh sống, từ đó cảm thấy được thấu hiểu và công nhận.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người đang tìm kiếm sự đồng cảm liên quan đến giới tính, sức khỏe hoặc những vấn đề cá nhân khó chia sẻ ngoài đời thực.
Bên cạnh đó, mạng xã hội còn giúp việc tiếp cận thông tin và hỗ trợ về sức khỏe tâm thần trở nên dễ dàng hơn. Nhiều người trẻ có thể tìm thấy lời khuyên, kiến thức hoặc cộng đồng hỗ trợ khi gặp khó khăn tâm lý. Với những người sống xa bạn bè hoặc người thân, các nền tảng trực tuyến cũng giúp giảm cảm giác cô đơn bằng cách duy trì kết nối thường xuyên.
Ngoài ra, những nội dung mang tính giải trí hoặc hài hước trên mạng xã hội đôi khi còn giúp giảm căng thẳng và cải thiện tâm trạng sau những áp lực trong học tập hay cuộc sống.
Trong một số trường hợp, mạng xã hội còn tạo ra những cộng đồng an toàn, nơi người trẻ cảm thấy thoải mái khi chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ và trải nghiệm cá nhân mà không sợ bị phán xét.
LÀM SAO ĐỂ KHÔNG BỊ “CUỐN TRÔI” TRÊN MẠNG XÃ HỘI?
Để mạng xã hội trở nên an toàn hơn đối với giới trẻ, cần có sự phối hợp từ gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và cả cơ quan quản lý. Hiện nay, nhiều biện pháp bảo vệ đã được áp dụng nhằm hạn chế những tác động tiêu cực của môi trường trực tuyến, chẳng hạn như các công cụ giới hạn thời gian sử dụng màn hình hay các chương trình nâng cao hiểu biết số cho người dùng trẻ tuổi.
Năm 2024, WHO đã xây dựng một lộ trình dành cho các nhà hoạch định chính sách, nhà giáo dục và chuyên gia y tế tại châu Âu nhằm thúc đẩy việc sử dụng mạng xã hội an toàn và lành mạnh hơn.
Một trong những ưu tiên quan trọng là đưa kỹ năng hiểu biết số vào trường học, giúp người trẻ học cách sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, biết bảo vệ bản thân trên không gian mạng và phát triển tư duy phản biện trước các thông tin trực tuyến.
WHO cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên. Những không gian hỗ trợ an toàn, bảo mật và không mang tính phán xét có thể giúp người trẻ cởi mở hơn khi chia sẻ những khó khăn liên quan đến áp lực từ mạng xã hội.
Bên cạnh đó, các gia đình cũng được khuyến khích trò chuyện cởi mở hơn về việc sử dụng mạng xã hội thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán. Việc lắng nghe và đồng hành cùng con cái có thể giúp người trẻ hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội lành mạnh hơn và biết cách xử lý những tình huống tiêu cực khi gặp phải trên môi trường trực tuyến.
Ngoài ra, WHO cho rằng các nền tảng mạng xã hội cần chịu trách nhiệm nhiều hơn trong việc xây dựng môi trường an toàn cho người dùng trẻ tuổi. Điều này bao gồm việc thực thi nghiêm túc các giới hạn độ tuổi, kiểm soát nội dung độc hại và khuyến khích người dùng sử dụng nền tảng một cách có trách nhiệm.
