Là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước do Uỷ ban nhân dân TP.HCM sở hữu, Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) nhiều năm qua giữ vị thế đặc biệt trên thị trường vàng.
Kể từ khi Ngân hàng Nhà nước thực hiện cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng vào năm 2012, SJC được lựa chọn là thương hiệu vàng miếng quốc gia và là đơn vị trực tiếp gia công vàng miếng theo chỉ đạo của cơ quan quản lý. Với thị phần vàng miếng lớn nhất cả nước, mọi diễn biến liên quan đến doanh nghiệp này đều có tác động đáng kể tới thị trường.
Thế nhưng, chỉ trong hơn một năm trở lại đây, SJC liên tiếp xuất hiện trong nhiều vụ án hình sự lớn cũng như các kết luận thanh tra liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng và đá quý.
VỤ ÁN BUÔN LẬU KIM CƯƠNG CHẤN ĐỘNG
Mới đây, trong quá trình mở rộng Chuyên án 268V đấu tranh với đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố, bắt tạm giam thêm 4 bị can về tội "Buôn lậu", đồng thời thu giữ thêm 354 viên kim cương các loại, tổng trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng.
Đáng chú ý, một trong bốn bị can bị khởi tố là Phạm Thị Hồng Duyên (sinh năm 1994), Trưởng phòng Kinh doanh của Công ty SJC. Theo kết quả điều tra ban đầu, trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2024, đường dây này đã buôn lậu khoảng 3.400 viên kim cương, với tổng giá trị ước tính hơn 500 tỷ đồng, sau đó đưa vào hệ thống bán lẻ của SJC để tiêu thụ.
Theo cơ quan điều tra, Phạm Thị Hồng Duyên là người trực tiếp liên hệ đặt hàng và tiếp nhận nguồn kim cương nhập lậu. Sau khi hàng được vận chuyển về Việt Nam, bị can Trần Công thực hiện việc bán số kim cương này cho Công ty SJC, trong khi hai bị can Trần Hữu Thanh Quân và Hoàng Trung Bắc trực tiếp giao số kim cương nhập lậu cho doanh nghiệp.
Để che giấu nguồn gốc số kim cương trên, Phạm Thị Hồng Duyên đã sử dụng thông tin cá nhân của nhiều khách hàng để nhập vào hệ thống quản lý của SJC dưới hình thức doanh nghiệp thu mua lại kim cương từ khách hàng cá nhân. Bằng thủ đoạn này, toàn bộ số kim cương nhập lậu được hợp thức hóa về hồ sơ trước khi tiếp tục đưa vào quy trình kinh doanh.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa thi hành lệnh khởi tố bị can
Sau khi được "làm sạch" trên hệ thống quản lý, số kim cương này được chuyển tới Công ty Rồng Vàng SJC – đơn vị kiểm định thuộc Công ty SJC – để kiểm định chất lượng trước khi nhập kho và phân phối ra thị trường. Theo cơ quan điều tra, nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng, các đối tượng còn chia nhỏ số lượng kim cương trong từng lần kiểm định để hợp thức hóa hồ sơ, tạo vỏ bọc hợp pháp cho toàn bộ số hàng nhập lậu trước khi lưu thông trên thị trường.
Vụ án được đánh giá không chỉ gây chú ý bởi quy mô đặc biệt lớn với hàng nghìn viên kim cương trị giá hơn 500 tỷ đồng, mà còn bởi việc số hàng nhập lậu được cho là đã đi qua hệ thống của doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt trên thị trường vàng và đá quý Việt Nam. Đây cũng là vụ việc mới nhất nối dài danh sách những bê bối liên quan đến SJC trong thời gian qua, sau hàng loạt vụ án và sai phạm từng xảy ra tại doanh nghiệp này.
ĐẠI ÁN VÀNG MIẾNG PHƠI BÀY LOẠT SAI PHẠM CỦA DÀN LÃNH ĐẠO SJC
Trước khi Trưởng phòng Kinh doanh SJC bị khởi tố trong vụ án buôn lậu kim cương, doanh nghiệp này từng gây chấn động thị trường vàng khi hàng loạt lãnh đạo và nhân viên bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong vụ án xảy ra tại công ty và các đơn vị trực thuộc.
Vụ án được phanh phui vào tháng 9/2025, khi bà Lê Thúy Hằng (55 tuổi), cựu Tổng Giám đốc SJC, bị truy tố về các tội "Tham ô tài sản" và "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ".
Theo Hội đồng xét xử Toà án nhân dân TP.HCM và các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2024, bà Lê Thúy Hằng đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao để chỉ đạo cấp dưới thực hiện nhiều hành vi sai phạm trong hoạt động sản xuất, gia công và kinh doanh vàng.
Cụ thể, bà Hằng chỉ đạo Mai Quốc Uy Viễn, khi đó là Giám đốc Xưởng vàng SJC và Trần Tấn Phát, khi đó là Phó Giám đốc Xưởng vàng SJC, đưa thêm vàng nguyên liệu từ bên ngoài vào 56 đợt gia công lại vàng miếng SJC bị móp méo theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước. Từ đó, các bị cáo đã sản xuất trái quy định 6.255 lượng vàng miếng SJC, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 74 tỷ đồng và hưởng lợi trái phép hơn 64 tỷ đồng.
Không dừng lại ở đó, bà Hằng còn chỉ đạo Nguyễn Thị Huệ, khi đó là Giám đốc Chi nhánh SJC Hải Phòng, mua vàng nguyên liệu từ bên ngoài giao cho Trần Tấn Phát đưa vào sản xuất 11.503 lượng vàng nhẫn SJC trái quy định.
Theo hồ sơ vụ án, cựu Tổng Giám đốc SJC còn chỉ đạo cấp dưới chỉ bán một phần lượng vàng thuộc chương trình bình ổn giá cho khách hàng theo quy định, trong khi giữ lại phần còn lại để bán ra bên ngoài với mức giá cao hơn niêm yết nhằm hưởng lợi.
Một sai phạm khác được cơ quan tố tụng làm rõ là việc bà Hằng chỉ đạo Mai Quốc Uy Viễn và Trần Tấn Phát lập các tờ trình khống nhằm nâng định mức hao hụt trong quá trình gia công vàng miếng. Trên cơ sở đó, Trần Tấn Phát cùng các nhân viên đã lấy 91 lượng vàng trong tổng số 10 tấn vàng do Ngân hàng Nhà nước giao để tự sản xuất thành vàng nhẫn SJC loại 5 chỉ rồi giao lại cho bà Hằng.
Ngoài các sai phạm trong hoạt động sản xuất vàng, hồ sơ vụ án còn xác định bà Lê Thúy Hằng đã chỉ đạo các chi nhánh lập chứng từ sai sự thật, tạo các khoản lỗ khống để rút tiền. Theo kết luận điều tra, tổng thiệt hại đối với tài sản Nhà nước do các hành vi của bà Hằng gây ra lên tới hơn 95,7 tỷ đồng, trong đó cá nhân bà Hằng được xác định hưởng lợi 73,5 tỷ đồng.
Ngày 30/9/2025, TAND TP.HCM đã tuyên phạt bà Lê Thúy Hằng 17 năm tù về tội "Tham ô tài sản" và 8 năm tù về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", tổng hợp hình phạt là 25 năm tù.
Liên quan đến vụ án, Trần Tấn Phát, cựu Phó Giám đốc Xưởng vàng thuộc Xí nghiệp nữ trang Tân Thuận, bị tuyên 15 năm tù về tội Tham ô tài sản và 7 năm 6 tháng tù về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, tổng hợp hình phạt 22 năm 6 tháng tù.
Trong khi đó, Mai Quốc Uy Viễn, cựu Giám đốc Xưởng vàng thuộc Xí nghiệp nữ trang Tân Thuận, cũng bị tuyên 15 năm tù về hai tội danh trên.
Việc hàng loạt lãnh đạo chủ chốt của SJC vướng vòng lao lý không chỉ tạo cú sốc đối với doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt trên thị trường vàng, mà còn phơi bày những lỗ hổng kéo dài trong công tác quản trị, kiểm soát nội bộ và giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp này. Đây cũng là tiền đề để các cơ quan quản lý tiếp tục mở rộng thanh tra, kiểm tra toàn diện hoạt động của SJC trong thời gian sau đó.
LIÊN TIẾP VƯỚNG SAI PHẠM, ÁP LỰC SIẾT LẠI QUẢN TRỊ
Không chỉ vướng các vụ án hình sự, SJC còn bị cơ quan thanh tra chỉ ra hàng loạt tồn tại trong hoạt động kinh doanh vàng. Tháng 5/2025, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước công bố kết luận thanh tra đối với SJC cùng một số doanh nghiệp lớn. Trong đó, SJC bị xác định có nhiều thiếu sót, vi phạm trong việc chấp hành quy định pháp luật về kinh doanh vàng, phòng chống rửa tiền, kế toán và thuế.
Theo kết luận thanh tra, SJC vi phạm quy định về chế độ báo cáo hoạt động mua, bán vàng miếng; có dấu hiệu đưa thông tin gây nhầm lẫn về sản phẩm nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác, liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
Đáng chú ý, cơ quan thanh tra cho biết dù chưa đủ cơ sở kết luận việc tăng giá vàng trong giai đoạn từ ngày 2/10/2023 đến 15/4/2024 là bất hợp lý, song cơ chế xác định giá vàng tại SJC tồn tại nhiều rủi ro.
Cụ thể, toàn bộ việc quyết định giá mua, giá bán vàng đều do cựu Tổng giám đốc SJC trực tiếp chỉ đạo, trong khi doanh nghiệp không xây dựng quy trình nội bộ quy định rõ các tiêu chí xác định giá, cũng không phân tách trách nhiệm giữa các bộ phận tham mưu và phê duyệt.
Thanh tra Ngân hàng Nhà nước nhận định, việc để một cá nhân quyết định toàn bộ giá mua, bán vàng khi thiếu cơ chế kiểm soát là yếu tố tiềm ẩn rủi ro lớn, không chỉ đối với hoạt động của SJC mà còn có thể ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường vàng, bởi doanh nghiệp này đang chiếm thị phần vàng miếng áp đảo.
Bên cạnh đó, SJC còn bị xác định vi phạm nhiều quy định về phòng, chống rửa tiền; lập và phát hành một số hóa đơn bán hàng không có mã của cơ quan thuế; chưa thực hiện đầy đủ thủ tục xử lý hóa đơn sai sót; hạch toán khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho vào giá vốn, dẫn đến kê khai thiếu thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp; đồng thời không ghi đầy đủ hoặc ghi chưa chính xác thông tin căn cước công dân của một số khách hàng trên bảng kê bán hàng.
Theo cơ quan thanh tra, nguyên nhân xuất phát từ việc người đại diện theo pháp luật, ban lãnh đạo và một bộ phận nhân viên SJC chưa nghiêm túc tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng, phòng chống rửa tiền, kế toán và nghĩa vụ thuế.
Ngay sau khi kết thúc thanh tra trực tiếp, Ngân hàng Nhà nước đã chuyển hồ sơ liên quan đến các dấu hiệu vi phạm về hóa đơn, chứng từ kế toán và nghĩa vụ thuế có dấu hiệu hình sự tại SJC sang Bộ Công an để xác minh, điều tra theo thẩm quyền.
Đồng thời, Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với SJC với tổng số tiền 2,1 tỷ đồng do vi phạm quy định về chế độ báo cáo mua bán vàng miếng và các quy định về phòng, chống rửa tiền.
Trước đó, tháng 9/2025, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng đã xử phạt SJC 200 triệu đồng vì hành vi đưa thông tin gây nhầm lẫn về sản phẩm nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác, đồng thời buộc doanh nghiệp phải cải chính công khai trên website.
Trong bối cảnh cơ quan quản lý đang đẩy mạnh siết chặt hoạt động kinh doanh vàng và hoàn thiện khung pháp lý đối với lĩnh vực này, quá trình xử lý các vụ án, khắc phục sai phạm cũng như tái cấu trúc hệ thống quản trị tại SJC sẽ tiếp tục là tâm điểm theo dõi của giới đầu tư và thị trường trong thời gian tới.