Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc nguồn cung thực sự thiếu hụt, mà chủ yếu phản ánh cách các doanh nghiệp đầu mối điều chỉnh để phòng ngừa rủi ro giá trước biến động của tình hình chính trị thế giới...
Những ngày qua, do xung đột ở Trung Đông giữa Mỹ - Israel và Iran khiến giá dầu thế giới có nhiều biến động. Trước tình hình đó, nhiều doanh nghiệp đầu mối trong nước đã quyết định mức chiết khấu về 0 đồng, hoặc về sát 0 đồng khiến nhiều doanh nghiệp bán lẻ phản ứng gay gắt. Tình hình này gây ra nhiều tranh cãi và ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường.
Từ thực tế này, điểm cần nhìn thẳng là sự phân bổ rủi ro trong chuỗi cung ứng hiện chưa cân xứng. Khi giá thế giới biến động, áp lực thường nghiêng về phía doanh nghiệp bán lẻ, trong khi quyền quyết định nguồn cung và chính sách chiết khấu lại tập trung ở khâu đầu mối. Chính sự lệch pha này khiến thị trường dễ rơi vào trạng thái căng thẳng lặp đi lặp lại mỗi khi xuất hiện yếu tố bất ổn bên ngoài.
Theo Nghị định 95/2021/NĐ-CP, thương nhân đầu mối phải đảm bảo dự trữ tối thiểu 20 ngày và thương nhân phân phối là 5 ngày. Với khung pháp lý hiện hành, nguồn cung trong ngắn hạn vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Do đó, cần tách bạch giữa biến động giá và nguy cơ thiếu hàng, hai vấn đề không hoàn toàn đồng nhất.
Trong bối cảnh xung đột có thể kéo dài, bài toán không chỉ là điều hành giá ngắn hạn mà phải đặt trong chiến lược an ninh năng lượng dài hạn.
Đầu tiên, cần tính đến cơ chế dự trữ linh hoạt hơn, có thể nâng mức dự trữ bắt buộc lên 30 ngày hoặc cao hơn khi rủi ro gia tăng. Tiếp đó là, chủ động mở rộng và đa dạng hóa thị trường nhập khẩu để giảm phụ thuộc vào một số khu vực nhất định.
Bên cạnh đó, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng là hướng đi bền vững. Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu nông nghiệp như sắn, mía, ngô, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nhiên liệu sinh học như E10.
Khi tỷ trọng nhiên liệu sinh học tăng lên, mức độ lệ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu sẽ giảm, qua đó nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.
Đáng chú ý cần xem xét lại cơ chế hình thành giá theo hướng thị trường có điều tiết, bằng cách có thể nghiên cứu phương án cho phép doanh nghiệp đầu mối quyết định giá bán buôn trên nguyên tắc công khai, cạnh tranh, đồng thời trao quyền cho doanh nghiệp bán lẻ được định giá trong biên độ khoảng 10–15% so với giá bán buôn.
Nếu được triển khai hợp lý, cơ chế này sẽ giúp giá bán lẻ phản ánh sát hơn quan hệ cung- cầu và chi phí thực tế của từng khâu. Khi không còn bị bó hẹp hoàn toàn trong cơ chế hành chính, thị trường sẽ vận hành linh hoạt hơn và thể hiện rõ tính cạnh tranh.
Quan trọng nhất, khi mỗi khâu có không gian lợi nhuận và trách nhiệm rõ ràng, tình trạng bán hàng với mức chiết khấu gần như bằng 0 sẽ không còn tái diễn.
Thị trường xăng dầu chịu tác động từ thế giới là điều khó tránh, nhưng một cơ chế điều hành hợp lý, minh bạch và cân bằng sẽ giúp hệ thống ổn định và phát triển bền vững hơn trong dài hạn.
Mới đây, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương có công văn yêu cầu lực lượng Quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu trước những diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế, đặc biệt là xung đột Trung Đông. Theo đó, lực lượng chức năng cần theo dõi, nắm bắt sát diễn biến cung cầu, giá bán xăng dầu trên địa bàn quản lý. Qua đó, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường như khan hiếm hàng hóa, tăng giá bất hợp lý, gián đoạn nguồn cung hoặc ngừng bán hàng không có lý do chính đáng để có biện pháp xử lý phù hợp. Song song đó các đơn vị cần đẩy mạnh kiểm tra, kiểm soát theo hướng có trọng tâm, trọng điểm đối với doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ xăng dầu.